Kollaıdar alǵashqy ǵylymı jańalyq ákeldi

dep habarlaıdy «Maıak» radıosy.

Ony iske qosqannan beri fızıkter tuńǵysh ret qoldanystaǵy teorııalarmen negizdelmegen túbegeıli jańa effektini anyqtady. Protondar soqtyǵysqan kezde paıda bolatyn júzdegen bólshekterdiń arasynda qozǵalystary belgisiz sebeptermen bir-birimen baılanysty juptar anyqtalyp otyr. Endi zertteýler osynaý jańa effektige qatysty teorıkterdiń túsindirmesin kútýde.

Qarapaıym bólshekterdiń tarıhtaǵy eń úlken údetkishi sanalatyn

Kollaıder bir jyldyq úzilisten keıin ótken jyldyń qarasha aıynda iske qosylǵan bolatyn. Onyń 27 shaqyrymǵa sozylatyn tonnelinde jaryq jyldamdyǵyna jeteqabyl kúshpen aınalatyn protondar shoǵyry soqtyǵysady.

Kollaıder shyǵyrshyq pishindi údetkish, onda protondar men aýyr ıondar údetile soqtyǵysady. Qurylǵy qarapaıym bólshekterdi zertteýge arnalǵan. Atap aıtsaq, ǵalymdar kollaıderden Hıggs bozony degen ataýǵa ıe bolǵan asa mańyzdy bólshekti tappaq nıette. Údetkishtiń jobasy asa aýqymdy halyqaralyq baǵdarlama túrinde oılastyrylǵan. Úlken adrondy kollaıderdi jasap shyǵarýǵa álemniń 44 elinen 10 myńdaı adam qatysty.