Kólikti satyp jiberseńiz de, aıyppul kele beretin bolsa ne isteý kerek

Osy oraıda «qalaı izdenip, qandaı organǵa júginý qajet?» degen suraq týyndaıdy.

- Qazaqstanda beınekamera tirkegen jol erejesin buzý deregi boıynsha aıyppul ádette sol sátte kóliktiń memlekettik tirkeýde kimniń atynda turǵanyna baılanysty. Satyp alý-satý shartyna qol qoıý men kiltti berý – azamattyq-quqyqtyq mámile. Al memlekettik tirkeý derekqoryndaǵy ıesi – bólek fakt. Satyp alýshy kólikti óz atyna qaıtadan tirkemese, júıe úshin burynǵy ıesi áli de tirkelgen kúıi qala beredi. Sondyqtan «Sergek» jáne basqa avtomatty quraldar buzýshylyqty tirkegende nusqama sol adamǵa ketedi. Satyp alýshyǵa zań boıynsha mehanıkalyq kólik quralyn satyp alǵannan keıin belgilengen merzimde (ádette 10 jumys kúni) qaıta tirkeý mindeti júkteledi. Biraq bul mindettiń oryndalmaýy satýshyny avtomatty túrde aıyppuldan bosatpaıdy. Jaýapkershilik aldymen tirkelgen ıesine tıesili. Aıyppul kelgen boıda tólemeı turyp tórt nárseni retimen tekserýdi usynamyn. Kóp jaǵdaıda jaýap osy tórt qadamnyń birinen shyǵady, - dedi Nursultan Báımenov.

Zańger aldymen kólik áli sizdiń atyńyzda ma álde joq pa, sony kórýge keńes berdi. Ekinshi sebep óte jıi kezdesedi, ıaǵnı qaıta tirkeý jasalmaǵanyna kóz jetkizý. Ol úshin •eGov.kz portaly nemese eGov Mobile qosymshasy arqyly ózińizge tirkelgen kólik quraldary týraly málimetti bilýge bolady. Mamandandyrylǵan halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynan tirkeý derekterin rastaýdy umytpańyz. Bank qosymshalaryndaǵy kólik servısterinen (Kaspi jáne basqalary) keıde tirkeý mártebesi kórinedi. Eger kólik áli sizdiń JSN-ińizge baılansa, aıyppuldyń kelýi júıe turǵysynan qısyndy. Munda negizgi mindet – tirkeýdi jańartý jáne buzýshylyq kúnin satý kúnimen salystyrý. Odan soń buzýshylyq satý kúninen keıin bolǵanyn bilý kerek.

- Árbir nusqamany jeke qarańyz. Kúni, ýaqyty, orny, memlekettik nómir, foto/vıdeo bar-joǵy mańyzdy. Buzýshylyq satýǵa deıin jasalǵan bolsa – bul sizdiń kezeńdegi is. Ony «satyp jiberdim» dep joıý qıyn. Buzýshylyq shartqa qol qoıylǵannan jáne kólik berilgennen keıin jasalǵan bolsa, dálel jınap, ıelikten shyqqanyńyzdy kórsetińiz. Bir nusqamany daýlap, ekinshisin tóleýge bolady. Ár is jeke qaralady. Úshinshi tekseris qujattardyń tolyq bolýyna qatysty. Tek aýyzsha kelisim nemese qolhat jetkiliksiz. Satyp alý-satý sharty, notarıýs kýálandyrǵany nemese eGov arqyly elektrondy rásimdelgeni, kiltter men tehnıkalyq qujattardyń berilgenin rastaıtyn akt nemese sharttaǵy tabystaý kúni, aqsha aýdarymynyń túbirtegi, bank kóshirmesi, satyp alýshynyń JSN-i, baılanysy, qaıta tirkeýge bergen ótinimi týraly málimet senimdi dálel bola alady.

«Aıyppul shyqsa, ózim tóleımin» degen qolhat – ınspektor men sot úshin álsiz qural. Ol satyp alýshymen aradaǵy daýǵa paıdaly bolýy múmkin, biraq memlekettik tirkeýdi almastyrmaıdy. Basqa nusqa qalmaǵan jaǵdaıda aıyppuldyń ózi qate emes pe, sony zerttep kórińiz. Keıde másele satýda emes, nusqamada. Nómir qate oqylǵan, sizdiń kóliktiń «egizi» bolýy múmkin, tehnıkalyq aqaý, kúni nemese ýaqyty sáıkes kelmeıdi. Bul jaǵdaıda daýlaý negizi basqa — satý emes, dáleldiń sapasy. Qamqor.gov.kz arqyly is materıaldaryn, fotony qarańyz. Shaǵymdy aıyppul qaı óńirde tirkelse, sol óńirdiń polıtsııa departamentine jibergen jón.

eOtinish arqyly bergende adresatty durys tańdańyz, ishki ister organdary, tıisti oblys nemese qalanyń polıtsııa departamenti jazylýy kerek. Aıyppul kelgen kúni nusqamanyń nómirin, kúnin, ornyn, kólik derekterin saqtańyz. Skrınshot jasańyz. Qamqor nemese eGov arqyly fotony, is deregin qarańyz. Satyp alý-satý sharty men tabystaý kúnin qatar qoıyńyz. Kóliktiń qazir kimniń atynda ekenin eGov-tan tekserińiz. 50 paıyz jeńildikpen tóleýge asyqpańyz, bul kóbinese ispen keliskenińiz bolyp esepteledi jáne daýlaýdy qıyndatady, - dedi zańger.

Bir ótinish barlyq bolashaq isti avtomatty túrde jappaıdy. Saqtyq úshin eskeretin nárse, mámileni tirkeýsiz bul másele sheshilmeıdi. Kilt berilgen kún emes, qaıta tirkelgen kúni sizdi júıeden shyǵarady.

- «Aıyppuldy tólesem, keıin qaıtara alamyn ba?» deıtinder bar. Tólem kóbinese ispen kelisý bolyp sanalady. Qate tólengen somany qaıtarýǵa bolatyn jaǵdaılar bar, mysaly, kameranyń qatesi resmı moıyndalsa. Biraq satylǵan kólik boıynsha daýdy tólemnen buryn bastaǵan durys. Satyp alýshy «keıin tirkeımin» dep ketse, jazbasha eskertý bolýy kerek. Polıtsııaǵa ıelikten shyqqanyńyz týraly ótinish berińiz. Aıyppul ýaqyt ótken saıyn kóbeıedi, al ár nusqamany bólek daýlaýǵa týra keledi. Senimhatpen bergen kólik máselesi odan da qaýipti. Ol kólik sizdiń tirkeýińizden shyqty degen sóz emes. Kameralyq aıyppul tirkelgen ıesine kele beredi. Kólik salyǵy menshik quqyǵy tirkelgen kezeńge esepteledi. Qaıta tirkeý keshikse, salyq ta burynǵy ıesinde qalýy múmkin. Salyq pen aıyppul – eki bólek mindetteme, - dedi Nursultan Báımenov.

Buǵan deıin Almatyda Ádilet organdary qyzmetkerleri kúnine oraı ótken jıynda sotta ókildik etý, zańgerdiń keńesi men advokattyń kómegin kimder tegin ala alatyny aıtyldy.