Kólik apaty: saqtandyrý tólemin alý tártibi ózgeredi
ASTANA. KAZINFORM – 21 qazannan bastap Qazaqstanda jol apatynan keıingi saqtandyrý tólemderi tek bank shotyna aýdarylady. Saqtandyrý kompanııasynyń kassasynan qolma-qol aqsha alý múmkin bolmaıdy. Jańa tártip nelikten engizilip jatyr jáne saqtandyrý kompanııasy tıisti somadan az tólese, ne isteý kerek? Bul týraly zań keńesshisi Arys Danaǵatov Kazinform tilshisine aıtyp berdi.
Saqtandyrý tólemderin alý tártibi qalaı ózgeredi?
Zańgerdiń aıtýynsha, jańa talap mindetti avtosaqtandyrýǵa qatysty. Ol kúshine engennen keıin saqtandyrý kompanııalary tólemdi kassadan qolma-qol bere almaıdy.
Tólem alý úshin zardap shekken adamnyń óz atyna ashylǵan bank shoty nemese kartasy bolýy qajet. Ótinishte sol shottyń derektemeleri kórsetiledi. Al aqshany aýdarý jáne shotqa túsirý kezinde alynatyn komıssııany saqtandyrý kompanııasy tóleıdi.
– Bul ózgeris kólik quraldary ıeleriniń azamattyq-quqyqtyq jaýapkershiligin mindetti saqtandyrýǵa ǵana qatysty. Erikti saqtandyrý túrleri boıynsha tólem jasaý tásili burynǵydaı saqtandyrý shartynyń talaptaryna sáıkes belgilenedi, – dedi Arys Danaǵatov.
Jańa tártip jol apatynan kóligi zaqymdanǵan azamattarǵa ǵana emes, zardap shekken jaıaý júrginshiler men jolaýshylarǵa da qoldanylady. Eger jol-kólik oqıǵasynan adam qaza tapsa, saqtandyrý tólemin alýǵa onyń týystary quqyly bolýy múmkin.
Nelikten qolma-qol tólemnen bas tartyp jatyr?
Buǵan deıin jol apatynan zardap shekken adam saqtandyrý tólemin qalaı alatynyn ózi tańdaıtyn. Aqshany qolma-qol alýǵa da, bank shotyna aýdartýǵa da bolatyn. Sondaı-aq jazbasha ótinish nemese senimhat negizinde qarajatty kólik jóndeıtin servıstiń shotyna tikeleı aýdarý múmkindigi qarastyrylǵan edi.
Zańgerdiń sózinshe, jańa talap saqtandyrý tólemderiniń ashyqtyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
– Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń túsindirýinshe, qolma-qol esep aıyrysý kezinde túrli kúmándi áreketterge jol berilýi múmkin. Máselen, deldaldar saqtandyrý tóleminiń bir bóligin alyp qalýy yqtımal. Al bank arqyly aýdarylǵan aqshanyń kimge túskeni qujat júzinde tirkeledi. Bul qarajattyń tikeleı zardap shekken azamatqa jetkenin rastaýǵa múmkindik beredi, – dep túsindirdi ol.
Alaıda tólem tásiliniń ózgerýi saqtandyrý kompanııalary men azamattar arasyndaǵy barlyq máseleni sheshpeıdi.
– Negizgi kelispeýshilikter saqtandyrý tóleminiń mólsherine qatysty. Máselen, keltirilgen shyǵynnyń qalaı baǵalanǵany, kóliktiń tozý deńgeıi eskerilgen-eskerilmegeni, tólemnen ne sebepti bas tartylǵany nemese aqshanyń nege keshiktirilgeni jıi daý týdyrady. Bank arqyly tóleý bul máselelerdi sheshpeıdi. Tólem tásiline qatysty daýlardyń resmı statıstıkasyn kezdestirmedim, sondyqtan naqty san aıta almaımyn. Tájirıbede mindetti avtosaqtandyrý boıynsha kelispeýshilikter jıi kezdesedi. Olardyń basym bóligi tólem mólsheri men ony tóleýden bas tartýǵa baılanysty, – dedi Arys Danaǵatov.
Saqtandyrý tólemin alý merzimi ózgere me?
Zańgerdiń aıtýynsha, jańa ereje aqshany alý tásilin ǵana ózgertedi. Tólem merzimi burynǵy kúıinde qalady.
Jalpy tártip boıynsha saqtandyrý kompanııasy barlyq qajetti qujatty alǵannan keıin 15 jumys kúni ishinde aqshany aýdarýǵa mindetti.
Eger jol apatynan birneshe adamnyń múlkine zııan kelse, barlyq zardap shegýshi qujattaryn tapsyrǵannan keıin jeti jumys kúni ishinde tólem jasala bastaýy tıis. Alaıda tólem alǵashqy zardap shegýshi qujat tapsyrǵan kúnnen bastap 15 kúntizbelik kúnnen keshiktirilmeýi kerek.
Al zardap shekken azamat apatqa kináli júrgizýshiniń saqtandyrý kompanııasyna emes, ózin saqtandyrǵan kompanııaǵa júginse, aqsha jeti jumys kúni ishinde aýdarylady.
– Aqshany bank arqyly aýdarý tólem týraly sheshim qabyldanǵannan keıin ony alý ýaqytyn birshama qysqartýy múmkin. Alaıda kóp jaǵdaıda ýaqyttyń basym bóligi keltirilgen shyǵyndy baǵalaýǵa, qujattardy jınaýǵa jáne medıtsınalyq kýálandyrýdan ótýge ketedi, – dedi zańger.
Saqtandyrý kompanııasy talapty buzsa, ne isteý kerek?
Eger saqtandyrý kompanııasy tıisti somadan az aqsha aýdarsa nemese tólemnen komıssııa ustalyp qalsa, aldymen onyń sebebin anyqtaý kerek.
Zańger mundaı jaǵdaıda bankten shottyń úzindi kóshirmesin, al saqtandyrý kompanııasynan tólemniń qalaı eseptelgeni týraly qujatty suratýǵa keńes beredi.
Sodan keıin saqtandyrý kompanııasyna jazbasha shaǵym túsirip, jetispeıtin aqshany, mysaly, 10 kúntizbelik kún ishinde tóleýdi talap etýge bolady.
Eger komıssııany bank ustap qalsa, aqshany qaıtarý úshin sol bankke júginý qajet.
Al saqtandyrý kompanııasy aqshany ýaqytynda aýdarmasa, zardap shekken azamat Azamattyq kodekstiń 353-babyna sáıkes turaqsyzdyq aıybyn talap ete alady.
Zańgerdiń aıtýynsha, onyń mólsheri keshiktirilgen somanyń jyldyq 27 paıyzyn quraıdy.
– Eger saqtandyrý kompanııasyna jazǵan shaǵym nátıje bermese, Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigine júginýge bolady. Ótinishti e-Otinish portaly nemese agenttiktiń onlaın-qabyldaý bólmesi arqyly berýge bolady. Agenttik saqtandyrý kompanııasynyń áreketin tekserip, zań buzýshylyq anyqtalsa, ony jaýapkershilikke tarta alady, – dedi Arys Danaǵatov.
Eger saqtandyrý kompanııasymen tólem mólsheri jóninde kelisimge kelý múmkin bolmasa, zardap shekken azamat sotqa júgine alady.
Sot arqyly tólenbeı qalǵan somany, turaqsyzdyq aıybyn jáne sot shyǵyndaryn óndirip alýdy talap etýge bolady. Ol úshin jol apatyna qatysty qujattar men saqtandyrý tóleminiń esebin usyný qajet.
Buǵan deıin Qazaqstannyń qaı qalasynda kólik saqtandyrý baǵasy tómen ekenin jazǵan edik.
