Kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstrligi: Avtojolshylar jyl qorytyndysyn shyǵardy

Jınalysty ashqan kólik jáne kommýnıkatsııa mınıstri Ábilǵazy Qusaıynov táýelsizdik jyldary kólik sektory úshin, atap aıtqanda avtomobıl joldary salasy úshin belsendi damý kezeńi bolǵanyn atap ótti. Elbasynyń bul salaǵa aıryqsha nazar aýdarýynyń nátıjesinde 2001 jyl avtomobıl joldary jyly bolyp jarııalandy, alǵashqy «Astana - Býrabaı» avtobany úlken qarqynmen salynyp bitti, «Batys Eýropa - Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik dálizin qaıta salý jobasyna orasan ınvestıtsııalar tartylyp, ol iske asyryla bastady. Álemdik qarjy daǵdarysyna qaramastan Úkimet avtomobıl joldary salasyna bólinetin qarjy kólemin qysqartqan joq, qaıta ulǵaıta tústi. Tek qana bıylǵy jylǵy qarjynyń kólemi 219 mlrd. teńgeden astam boldy, bul salaǵa 2001 jyly bólingen qarjy kóleminen 8 ese artyq. Osy sharalardyń arqasynda 2001-2009 jyldary 32 myń km jol jóndeýge, respýblıkalyq dárejedegi joldardyń 70 paıyzyn, jergilikti joldardyń 55 paıyzyn jaqsartýǵa múmkindik berdi.

Avtomobıl joldary salasynyń aǵymdaǵy jylǵy jumys qorytyndylary týraly avtomobıl joldary komıtetiniń tóraǵasy Zamır Saǵynov baıandama jasady. Óz sózinde ol bıylǵy jyly «Jol kartasy» baǵdarlamasyn qosa alǵanda avtomobıl joldaryna 219 mlrd. 400 mln. teńge qarjy bólingendigin atap ótti. Bólingen qarjy esebinen jalpy paıdalanymdaǵy 5 myń km avtomobıl joldarynda jóndeý jumystary júrgizildi. Aıtalyq, respýblıkalyq mańyzy bar avtomobıl joldaryndaǵy jóndeý-qurylys jumystaryn atqarýǵa 149 mlrd. 900 mln. teńge bólinip, ol qarjy 600 km joldyń qurylysy men qaıta salynýyna, sonymen qatar 874 km joldy kúrdeli jáne ortasha jóndeýge jumsaldy.

Bıylǵy jyly «Batys Eýropa - Batys Qytaı» mega-jobasyn iske asyrý jóninde keń aýqymdy qurylys jumystary bastalyp ketti.

Bul joba úsh qarjy kózi arqyly qarjylandyrylady: zaım qarajaty, respýblıkalyq bıýdjet jáne kontsessııalyq negizdegi jeke menshik ınvestıtsııalary. Jobany qarjylandyrýdyń negizgi bóligi 5 halyqaralyq qarjy ınstıtýttary beretin syrtqy zaımdardan quralady. Búgingi tańǵa jalpy somasy 3,1 mlrd. AQSh dollaryn quraıtyn Zaım týraly 8 Kelisimniń 6-yna qol qoıyldy, Azııa Damý bankimen jasalǵan jalpy somasy 397 mln. dollardy quraıtyn qalǵan 2 Kelisimge keste boıynsha aǵymdaǵy jylǵy jeltoqsan aıynda jáne 2011 jylǵy І toqsanda qol qoıý josparlanǵan.

Bıylǵy jyly Jambyl, Qyzylorda jáne Aqtóbe oblysynda jalpy uzaqtyǵy 1367 km ýchaskelerde qurylys jumystary júrgizildi. Jeltoqsan aıynda Ońtústik Qazaqstan oblysynda uzaqtyǵy 252 km jolda jumys bastaý josparlanýda.

Aǵymdaǵy jylǵy qurylys jumystaryna 4 myńnan astam jol-qurylysy tehnıkasy, 26 asfalt-beton jáne 8 tsement zaýyttary, 24 untaqtaǵysh qurylǵy jumyldyrylyp, 30 myńnan astam adam kúshi tartyldy.

Aqtóbe oblysynda qaıta salynýǵa tıisti 358 km joldyń 215 km jolyndaǵy negizgi qurylys jumystary aıaqtalyp, «Qarabutaq-Yrǵyz-Qyzylorda oblysynyń shekarasy» ýchaskesinde jol qozǵalysy ashyldy. Qyzylorda oblysynda bıylǵy naýryz aıynan beri 787 km jolda qurylys jumystary júrgizilýde. Onda qazir 14 merdiger jáne 24 enshiles merdiger kompanııalar jumys jasaýda. Olar 2077 jol-qurylys tehnıkasyn, 16 asfalt zaýytyn, 8 untaqtaǵysh qurylǵyny jumyldyrǵan. Bul oblysta kún saıyn jol qurylysy materıaldary tıelgen 180 temir jol vagondaryn qabyldaýda. Jyl aıaǵyna deıin 195 km jolǵa asfalt tóseý josparlanýda. Ońtústik Qazaqstan oblysynda qazirgi ýaqytta 6 merdiger kompanııasy anyqtalǵan, kontraktterge qol qoıylǵan, tehnıka men personaldy jumyldyrý jumystary bastaldy.. Jambyl oblysynda 263 km jolda jumystar júrgizilýde. Qalǵan 217 km joldy qaıta salý Azııa Damý bankinen zaımdardyń 3-shi jine 4-shi transhtaryn tartýǵa baılanysty. Bul ýchaskelerdegi jumystar kelesi jylǵy birinshi jáne úshinshi toqsandarda bastalady. Qazirgi ýaqytta zaımdar týraly kelisimderge qol qoıýmen qatar merdigerlik kompanııalardy tańdaý jónindegi konkýrstyq resimdermen qatar júrgizilýde. Bul oblysta 6 merdigerlik jáne 54 enshiles merdigerlik kompanııalar jumys jasaýda. 1477 tehnıka, 8 tsement-beton zaýyty jáne 3 jańak betontósegish jumyldyrylǵan. Enshiles alalarmen qosa eseptegende 9788 adam tartylǵan. Búgingi kúnge qalyńdyǵy 25 sm 50 km tsement-beton jamyǵysy, 17 km asfalt-beton tósemi jasalyp, tómengi qabat boıynsha qozǵalys ashyldy.

«Batys Eýropa - Batys Qytaı» jobasymen qosa, halyqaralyq dálizinde uzaqtyǵy 200 km ýchaskelerde qurylys jáne qaıta salý jumystary júrgizildi. Qurylys naýqanynda 1 mln. tonna qara qospa tóseldi.

Ústimizdegi jyly ótken jyldarda salyna bastaǵan 255 km avtomobıl joldary paıdalanýǵa beriledi.

Uzaqtyǵy 83 km 17 nysanynda 8,7 mlrd. teńge somasy kólemindegi kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi. Jalpy jumys komıssııasy ótken jyldardan beri jóndelip jatqan jalpy uzaqtyǵy 125 km ýchaskesin qabyldady.

Ortasha jóndeý jumystaryna 3,8 mlrd. teńge aqsha bólinip, 791 km avtomobıl joldary jóndeldi.

Kelisim boıynsha mindettemelerdi tıisinshe oryndamaǵany úshin ústimizdegi jyly merdigerlik kompanııalarǵa somasy 71 mln. teńge aıyppul sanktsııalary salynyp (onyń ishinde 47,1 mln, teńge - qurylys jáne qaıta salý, 18,6 mln. teńge - kúrdeli jóndeý, 4,9 mln. teńge - ortasha jóndeý, 0,5 mln. teńge - aǵymdaǵy jóndeý), sonyń esebinen 20 mln. teńge respýblıkalyq bıýdjetke aýdaryldy,

Ústimizdegi jyly avtomobıl joldary komıteti arasyndaǵy kelisim boıynsha «QazjolǴZI» AQ respýblıkamyzdyń 13 oblysyndaǵy 1262 km jol men 250 kópirdi dıagnostıkadan ótkizdi. Zertteý nátıjeleri boıynsha málimetterdi Bankke engizý, pasport jáne aqaýlar vedomosin shyǵarýdan bastap, avtojoldardyń kólik-paıdalaný jaǵdaıyn baǵalaýǵa deıin baǵdarlamalyq quraldar kesheni ázirlendi.

Laboratorııalyq zertteýler negizinde Astana - Qostanaı - Chelıabi avtomobıl jolynda Japonııada shyǵarylǵan jańa modıfıkatsııalaýshy qospasy (TPS-F, Super plast) qoldanylyp, tájirıbe ýchaskesi (380 m) salyndy.

Jer tósemi men jol qabatynyń sý jáne jylý jaǵdaıyn zertteý, jol qurylysyna ár markaly avtokólikterdiń qıratýshylyq áseri bar qozǵalystyń quramy men qarqyndylyǵyn tereńdete zertteý maqsattarynda Astana - Býrabaı avtomobıl jolynda tunǵysh ret datchıkter qoldandy.

Keńeıtilgen keńesti qorytyndylaı kele, kólik vedomstvosynyń basshysy Á.Qusaıynov ústimizdegi jyly respýblıkamyzdyń jolshylary aıtarlyqtaı jumys atqarǵanyn atap ótti. Sonymen qatar, tolyqtaı sheshilmegen, onyń ishinde «Batys Eýropa - Batys Qytaı» jobasy boıynsha máseleler bar ekenin eskertti.

Birinshiden, bul belgilengen jospardy oryndaý, nemese basqasha aıtqanda, bólingen qarjyny tolyqtaı jáne ýaqytyly ıgerý qajet. Sondaı-aq, erekshe baqylaýǵa alynatyn máseleler qatarynda - jerlerdi satyp alý kestesiniń oryndalýy men atalǵan jumys barysynda kezdesken kemshilikterdi jiti taldaý. Sonymen qatar, topyraq kenishterin berý merzimderin qysqartýǵa múmkindik beretin zańnamalyq aktilerge ózgerister engizý boıynsha naqty usynystar jasaý qajet.

Avtomobıl joldary komıtetine kontrakttyq mindettemelerdiń oryndaýyn jiti taldaý jasap, qabyldanǵan mindettemelerdi sapasyz jáne ýaqytynda oryndamaǵan merdigerlik jáne enshiles merdigerlik kompanııalarmen kelisimderdi buzý tapsyryldy.

Merdigerlik uıymdarǵa ınerttik jáne qurylys materıaldaryn ázirleý jumysyn qys ýaqytynda shıratý tapsyryldy, óıtkeni, temir jolda bul kezeńde qajet jyljymaly quramdy barynsha mol berýge múmkindik týady. Bul jumysty uıymdastyrý úshin «Batys Eýropa - Batys Qytaı» jobasyn temir jol vagondarymen qamtamasyz etý kestesin jasap, mamyr aıyna deıin jol boıyna materıaldardy tasymaldaýmen aınalysý kerek.

2011 jyldyń josparynda tek qana «Batys Eýropa - Batys Qytaı» jobasy boıynsha uzaqtyǵy 1000 km jol jamylǵysyn tóseý josparlanyp otyr. Sondyqtan, barlyq merdigerlik kompanııalar, ınjener qyzmetteri, oblystyq departamentterge júktelgen mindettemelerdi oryndaý maqsatynda jumystardyń barlyq irili-ýaqty máselelerdi qamtıtyn keste ázirleý qajet.

Jasalǵan jumystardyń sapasy jaıynda aıta kele, mınıstr Á.Qusaıynov jobany iske asyrýǵa tartylǵan árbir qatysýshyǵa jeke jaýapkershilik júkteletindigin atap ótti.

Keler jyly da «Batys Eýropa - Batys Qytaı» nysany negizgi joba bolyp qala beredi. Budan tys, Astana - Qostanaı, Oral - Aqtóbe, Kókshetaý - Petropavl, Omby - Maıqapshaǵaı, Taskesken - Baqty avtomobıl joldary jáne basqa da mańyzdy jobalardy aıaqtaýǵa bar kúshti salý qajet.

Jınalys avtomobıl joldary salasynyń ozat qyzmetkerlerin «Qurmetti jolshy», maqtaý gramotalarymen jáne alǵyshattarmen madaqtaý rásimimen aıaqtaldy.