Kók-Jaılaýdaǵy kýrort Almatyny aýyzsýsyz qaldyra ma - joba ókilderi turǵyndar kúdigine jaýap berdi
ASTANA. KAZINFORM – Kók-Jaılaýdaǵy Almaty SuperSki kýrorty Almatyny aýyzsýsyz qaldyrmaıdy, Qyzyl kitapqa engen ósimdikter qurylys aýmaǵynan tys jerde ornalasqan, al tabylǵan arheologııalyq nysandar zerttelip, saqtalady. Joba ókilderi turǵyndardy alańdatqan negizgi qaýipterge jaýap berip, kýrorttyń tabıǵat pen qala ınfraqurylymyna áseri ǵylymı zertteýler negizinde baǵalanǵanyn málimdedi.
Almatyda Іle-Alataýy memlekettik ulttyq tabıǵı parkiniń Úılestirý keńesiniń otyrysy ótti. Jıynda Kazakh Tourism Development kompanııasynyń bas atqarýshy dırektory Erjan Erkinbaev Kókjaılaý shatqalynda salynatyn Almaty SuperSki taý kýrortynyń qurylysy qalaı júrgiziletinin aıtty.
Talqylaýǵa ǵalymdar men salalyq uıymdardyń ókilderi qatysty.
«Barlyq jumystar ǵylymı talapqa saı júrgiziledi»
Erkinbaevtyń aıtýynsha, qazir qurylys alańynda merdigerler jumys istep jatyr. Olar tehnologııalyq joldar salyp, elektr jelisin tartyp, shamamen on jyl buryn salynǵan transformatorlyq qosalqy stansany qalpyna keltirýde.
Ol qurylys kezinde tabıǵı aýmaqqa belgili bir deńgeıde áser etetinin jasyrmady. Alaıda búlingen jerlerdi barynsha qalpyna keltirýge jáne jumys barysyn ashyq kórsetýge ýáde berdi. Qurylys alańyndaǵy jaǵdaı týraly fotosýretter turaqty túrde jarııalanyp otyrmaq.
«Qurylys-montaj jumysy bolǵannan keıin onyń saldary bolmaı qoımaıdy. Úıde sham ilseńiz de, shań shyǵady. Sondyqtan biz shyndyqty aıtýymyz kerek: jer qazamyz, topyraqtyń ústińgi qabatyn alamyz. Biraq bári ǵylymı talaptarǵa saı júrgizilip, keıin qalpyna keltiriledi. Tabıǵı ortaǵa múlde tımeı, mundaı úlken jobany júzege asyrý múmkin emes», – dedi Erkinbaev.
Onyń sózinshe, turǵyndardyń keıbir alańdaýshylyǵy aqparattyń jetkiliksizdiginen týyndap otyr.
«Jobaǵa beıjaı qaramaıtyn, suraq qoıyp, talqylaýǵa qatysatyn adamdardyń jáne Úılestirý keńesiniń róli óte mańyzdy. Bul bizge turǵyndardy qandaı máseleler alańdatatynyn túsinýge jáne eshteńeni jasyrmaı, naqty jaýap berýge kómektesedi», – dedi ol.
Kýrort Almatyny aýyz sýsyz qaldyrmaıdy
Almatylyqtardy alańdatqan negizgi máseleniń biri – kýrorttyń qaladaǵy aýyzsýǵa áseri.
Erkinbaev sý tapshylyǵy bolady degen pikirmen kelispeıtinin aıtty. Onyń málimetinshe, Almaty sýynyń shamamen 60 paıyzyn jerasty kózderinen alady. Qalǵan 40 paıyzy taý sý kózderinen keledi.
Bul ózende Almatyǵa aýyz sý beretin iri sý tartý nysandary joq.
Erkinbaevtyń aıtýynsha, mamandardyń zertteýi ózen sýy kýrortqa jetetinin kórsetken. Qonaqúıler lyq tolyp, shamamen 500 qar atqysh bir mezette jumys istegen kúnniń ózinde, kýrort ózen sýynyń 14 paıyzynan artyq paıdalanbaıdy.
«Kýrort qalany sýmen qamtamasyz etetin negizgi kózderge áser etpeıdi. Sondyqtan bul máseleni jurtqa anyq túsindirý kerek», – dedi ol.
Onyń málimetinshe, Almatynyń sý júıesi táýligine 1,2 mln tekshe metrge deıin sý bere alady. Al qala qazir táýligine shamamen 600 myń tekshe metr sý tutynady.
Qyzyl kitaptaǵy ósimdikter qurylys aımaǵynda emes
Kók-Jaılaýdaǵy ósimdikterdi ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń ǵalymdary zerttegen. Olardyń qorytyndysy boıynsha, negizgi qurylys júretin jerlerden Qyzyl kitapqa engen ósimdikter tabylmaǵan.
Kók-Jaılaýda Ostrovskıı qyzǵaldaǵy jáne Sıvers almasy ósedi. Biraq ǵalymdardyń málimetinshe, olar qurylys salynatyn aýmaqtan tys jerde ornalasqan.
Bolashaq kýrort aýmaǵynda shamamen 19 gektar jerge qoldan otyrǵyzylǵan eýropalyq shyrshalar bar. Erkinbaevtyń aıtýynsha, keıbir shyrshalar qýraǵan nemese aýrý aǵashtar qataryna jatqyzylǵan. Kesilgen aǵashtardyń ornyna jańa kóshetter otyrǵyzylmaq.
«Shyrsha ádemi aǵash ekeni ras. Biraq qurylysqa baılanysty keıbirin kesýge, keıbirin kóshirýge týra keledi. Soǵan qaramastan, barlyq aǵashtyń ornyn toltyramyz. Qýraǵan jáne sanıtarlyq jaǵdaıy nashar aǵashtar úshin de jańa kóshet otyrǵyzylady», – dedi ol.
Arheologter 123 kóne nysan tapty
Joba bastalǵanǵa deıin bolashaq kýrort aýmaǵynda resmı tirkelgen tarıhı-mádenı eskertkishter bolmaǵan. Qoǵam belsendileri másele kótergennen keıin jobaǵa jaýapty tarap Á.H. Marǵulan atyndaǵy Arheologııa ınstıtýtyn shaqyryp, zertteý jumystaryna qarjy bólgen.
Arheologter 123 nysan tapqan. Instıtýttyń monıtorıng jáne qorǵaý arheologııasy tobynyń jetekshisi Erlan Ámirovtiń aıtýynsha, 79 nysan qurylys júretin jerde jatyr. Olardyń barlyǵy tolyq zertteledi. Qalǵan 44 nysan sol kúıinde saqtalyp, aınalasyna qorǵalatyn aýmaq belgilenedi.
Ámirovtiń sózinshe, bul jerdi adamdar myńdaǵan jyl boıy mekendegen. Sondyqtan ár dáýirden qalǵan zattar bir-birimen aralasyp ketken.
«Mysaly, bir jerde qola dáýirinde qonys bolǵan. 600 jyldan keıin saqtar kelip, qorǵan turǵyzǵan kezde burynǵy zattardy qozǵaǵan. Taǵy myń jyldaı ýaqyt ótken soń qazaqtar kelip, jartylaı jerkepe salýy múmkin. Sóıtip, ár kezeńniń buıymdary aralasyp ketken», – dedi arheolog.
Keıbir qorymdar tonalǵan. Muny buzylǵan tas qorshaýlar men shashylyp jatqan zattar ańǵartady.
Zertteý aıaqtalǵan soń, tabylǵan zattar Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń arnaıy komıssııasyna beriledi. Komıssııa jádigerlerdiń qaı mýzeıge tapsyrylatynyn sheshedi.
Erkinbaev tarıhı mańyzy bar nysandardyń saqtalatynyn aıtty. Eger eskertkishti kóshirýge bolmasa nemese ornynan qozǵaý durys dep tabylmasa, sol jerde mýzeıge aınaldyrý qarastyrylýy múmkin.
«Biz de osy eldiń azamatymyz. «Báıterek» holdınginiń basshylyǵy tarıhı muraǵa erekshe uqyppen qaraýdy tapsyrdy. Qurylys qansha mańyzdy bolsa da, eskertkishter saqtalýǵa tıis», – dedi ol.
Keıin kýrort aýmaǵynda arheologııalyq jádigerler qoıylatyn mýzeı ashylýy múmkin. Biraq ol úshin mekeme resmı tirkelip, tıisti qujattaryn alýy kerek.
Tabıǵatqa áseri kýrort ashylǵannan keıin de baqylanady
Joba ókilderi ǵylymı uıymdarmen birge uzaq merzimdi ekologııalyq baqylaý júrgizýge kelisken.
Mamandar qurylys kezinde de, kýrort ashylǵannan keıin de sýdyń, topyraqtyń, aýanyń, ósimdikter men janýarlardyń jaǵdaıyn baqylap otyrady.
Jıynǵa qatysýshylar tabıǵatqa áserdi baǵalaıtyn birneshe naqty kórsetkish belgilep, onyń nátıjelerin jurtqa turaqty jarııalap turýdy usyndy. Erkinbaev bul usynysty qoldady.
Frantsııanyń POMA kompanııasy 11 aspaly jol salady
Kýrorttaǵy 11 aspaly joldy Frantsııanyń POMA kompanııasy salmaq. Erkinbaevtyń aıtýynsha, kelisim boıynsha jumystyń keminde 30 paıyzy Qazaqstanda atqarylýǵa tıis. Elde jasaýǵa bolatyn qurylys bólshekteri men jabdyqtar osynda óndiriledi.
Aspaly joldardy POMA ózi salyp, tolyq daıyn kúıinde tapsyrady.«Keıde aspaly joldy óndirýshiden satyp alyp, ony jergilikti kompanııa qurastyrady. Biraq olardyń tájirıbesi ártúrli bolýy múmkin. Biz bul jobany tym jaýapty dep eseptedik. Sondyqtan ǵasyrlyq tájirıbesi bar kompanııa nysandy ózi salyp, onyń sapasyna da ózi jaýap berýi kerek», – dedi Erkinbaev.
Jobaǵa Ulttyq qordan aqsha alynbaıdy
Erkinbaev Ulttyq qordyń aqshasy paıdalanylady degen aqparatty joqqa shyǵardy. Onyń aıtýynsha, mundaı málimet tehnıkalyq qate men durys aýdarylmaǵan mátinnen keıin taraǵan.
«Bul joba Ulttyq qordan qarjylandyrylmaıdy. Joba «Báıterek» holdınginiń qarajaty esebinen qarjylandyrylady», – dedi ol.
Balalar men múgedektigi bar adamdarǵa kirý tegin bolýy múmkin
Kýrortqa kirý barlyǵyna birdeı tegin bolmaıdy. Sebebi ony kútip ustaýǵa únemi qarjy qajet. Degenmen joba basshylyǵy jeńildetilgen baǵalar qarastyrylatynyn aıtty.
Erkinbaevtyń sózinshe, mektep oqýshylary men múgedektigi bar adamdar kýrortqa tegin kire alady. Stýdentter men zeınetkerlerge qoljetimdi baǵa belgileý josparlanyp otyr.
Balalarǵa arnalǵan shańǵy sabaqtary men jazǵy demalystyń keıbir túrleri de tegin bolýy múmkin.
«Aqyly abonementtiń baǵasy qarapaıym almatylyqtyń nemese qazaqstandyqtyń qaltasy kótermeıtindeı bolmaýy kerek», – dedi Erkinbaev.
