Kóktemgi sý tasqyny: aýa raıyn boljaýshylar Pavlodarda qaýip baryn eskertip otyr
PAVLODAR. KAZINFORM — Pavlodar oblysy boıynsha 45 aýyl oıpań jerde ornalasqan. Bıyl ylǵaldyń normadan kóp túskenin, topyraqtyń tońdanýy artqanyn eskersek, bul eldi mekender qaýip kózinde qalýy múmkin.
Qaýip «basqarylatyn» deńgeıde me?
Kóktem jaqyndaǵan saıyn óńirde sý tasqynyna daıyndyq máselesiniń mańyzy arta túsip otyr. Resmı organdar «aýqymdy qaýip joq» deıdi. Alaıda gıdrometeorologııalyq derekter men sońǵy jyldardaǵy tájirıbeler boljamdarǵa saqtyqpen qaraý kerektigin meńzeıdi.
«Qazgıdromet» RMK óńirlik fılıalynyń derekterine súıensek, Pavlodar oblysy «ortasha táýekel aımaǵyna» jatady. Bul — qaýip múldem joq degen sóz emes. Kerisinshe, sý tasqynynyń yqtımaldyǵy bar, biraq ol aldyn alý sharalary arqyly rettelýi tıis degendi bildiredi.
— Bıylǵy jaǵdaıdykúrdelendiretin birneshe faktor bar. Eń áýeli ótken kúzde topyraq ylǵaldylyǵy qalyptaǵydan joǵary boldy. Al qysta topyraqtyń qatý tereńdigi 146 sm-ge deıin jetken. Kúzgi-qysqy kezeńde jaýyn-shashyn kólemi klımattyq normadan asyp tústi. Onyń ústine aldaǵy naýryz aıy jyly ári jaýyn-shashyndy bolady dep boljanyp otyr. Mundaı faktorlar jyldam erigen qar sýynyń eldi mekenderge jaıylýyna qolaıly orta qalyptastyrady. Bizdiń esebimizshe, oblys boıynsha 45 eldi meken oıpań jerde ornalasqan, ıaǵnı qar sýy kóp bolǵan jaǵdaıda olar qaýip kózinde qalýy múmkin, — deıdi «Qazgıdromet» RMK oblystyq fılıaly dırektorynyń orynbasary Galına Shpak.
Mekeme usynǵan málimette sý basý qaýpi bar eldi mekender oblystyń barlyq derlik aýdanynda bar. Sonyń ishinde Baıanaýyl men Aqtoǵaı aýdandary «táýekeli joǵary» aımaqtar» sanatyna kiredi. Mysaly, Baıanaýyl aýdanynda Qanysh Sátbaev, Máshhúr Júsip, Aqshı aýyldary, al Aqtoǵaıda Sholaqsor men Jalaýly aýyly jyldaǵydaı kóktemgi sý tasqynyna beıim.
Oblys boıynsha qaýip kózinde qalýy yqtımal aımaqtarda turyp jatqan halyqtyń naqty sany týraly derekter qurylmaǵan. Bul yqtımal jaǵdaı tótenshe jaǵdaı kezinde evakýatsııalaý men áleýmettik qorǵaý sharalaryn josparlaýda úlken olqylyqqa ákelýi múmkin.
Mıllıard bar, biraq senim az
Kóktemgi sý tasqynyna qarsy is-sharalarǵa oblysta 1,1 mlrd teńge bólingen. Ol janar-jaǵarmaı materıaldaryn, motopompalardy, qaptar men sorǵy shlangilerin, sırena men dybys qurylǵylaryn, qar shyǵarý jáne sý sorý jumystaryn qarjylandyrýǵa baǵyttalǵan. Soma az emes. Alaıda qaýip kózinde ondaǵan eldi meken, júzdegen shaqyrym jol men ınjenerlik nysandar qalýy yqtımal ekenin eskersek, bul qarajattyń tıimdi ári ashyq jumsalýy basty másele bolyp qala beredi. Oblys ákimdigi usynǵan málimetterge súıensek, qaǵaz júzinde bári daıyn.
— Aldaǵy sý tasqyny kezeńine boljamdy derekter negizinde ákimdiktermen, jol qyzmetterimen jáne uıymdarmen jumystar júrgizilip jatyr. 156 shaqyrym qorǵanys bógetteri nyǵaıtylyp, keıbiri jańadan salyndy. 36 sý ótkizgish qubyr ornatylyp, jóndeldi. 2 shaqyrym burý kanaldary jabdyqtaldy. Baıanaýyl aýdanynyń Jańajol jáne Q.Sátbaev aýyldyq okrýgterinde gıdromelıoratıvtik júıelerdi qaıta jańartý boıynsha sýdyń retteýshi kólemin shamamen 23 mln tekshe metrge qamtamasyz etetin iri jobalar aıaqtaldy. Sý tasqyny jaǵdaılarynyń yqtımal órshýine den qoıý úshin energetıka, joldar men kópirler qyzmetterinen, ınjenerlik jáne kólik qyzmetinen kúshter men quraldar toby qurylǵan. Olarǵa jalpy sany 1 871 adam, 769 ınjenerlik jáne arnaıy tehnıka, 21 júzý quraldary jáne 357 motopompa jumyldyrylǵan, — dep habarlady oblys ákimdiginen.
Іri gıdromelıoratsııalyq jobalar Aqtoǵaı aýdanynda da júzege asyrylǵan. Bul jumystar sý basý qaýpin aıtarlyqtaı tómendetýi tıis.
Taldaýlar turaqty zańdylyqty anyqtaı almaǵan
Alaıda tájirıbe kórsetkendeı, qaǵazdaǵy daıyndyq pen naqty tabıǵı apat kezindegi jaǵdaı árdaıym sáıkes kele bermeıdi. Ásirese, aýa raıy kúrt ózgergen jaǵdaıda. Bul rette «Qazgıdromet» fılıalynyń mamandary sońǵy 10 jyl boıynsha kúzgi-qysqy kezeńdegi jaýyn-shashyn derekterin taldap, turaqty zańdylyqty anyqtaı almaǵanyn mysal retinde keltirýge bolar.
Mysal úshin 2015-2016 jylǵy qysqy kezeńde jaýyn-shashyn mólsheri oblystyń basym bóliginde normadan tómen bolsa, odan keıingi eki jylda óńirdiń basym bóliginde ol qalypty shekterde ustalǵan. 2017-2020 jyldar aralyǵynda jaýyn-shashyn eki esege jýyq azaıyp ketken. 2021-2022 jáne 2022-2023 jyldarǵy kezeńde norma qalypty shekke qaıta oralsa, 2023-2024 jylǵy kezeńde jaýyn-shashyn normanyń 30-91%-yn qurasa, al 2024 jylǵy qarashadan 2025 jylǵy 31 qańtarǵa deıingi aralyqta ol normadan 16-33%-ǵa artyq bolǵan.
— 2025 jyldyń qarashasy men 2026 jyldyń 20 qańtary aralyǵynda jaýyn-shashyn barlyq jerde klımattyq normadan asyp, normanyń 25-95 paıyzyn qurady. Soltústik jáne ortalyq aımaqtarda ylǵaldyń jyldaǵydan kóp ekeni, qar qorynyń artqany baıqalyp otyr, ıaǵnı bul ylǵaldyń jalpy mólsheri byltyrǵydan da kóbeıe túskenin bildiredi. Jaýyn-shashynnyń normadan jáne ótken jylǵy deńgeıden asyp ketýine baılanysty, kóktemde qar kúrt erise jekelegen aımaqtarda sý basý qaýpin týdyrýy múmkin, — dep eskertedi Galına Shpak.
Al oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti basshysynyń orynbasary Dýman Qydyrmollaev sý tasqynynyń aldyn alýǵa qatysty ınjenerlik jumystar jospary sheńberinde 22 is-shara kózdelgenin, olardyń barlyǵy tolyǵymen oryndalǵanyn aıtady. 47 myń qapshyq, 1347 tonna ınertti materıal, 155 tonna janar-jaǵarmaı materıaldary daıyndalǵan. Sondaı-aq tamaqtanýdy uıymdastyrýǵa 80 nıet sharty, Ertis pen Sileti ózenderinde jarylys jumystaryn júrgizýge 4 shart jasalǵan.
— Qolda bar kúshter men quraldar sý tasqyny kezeńindegi mindetterdi oryndaý úshin jetkilikti. «Saqtyqta qorlyq joq» ekenin eskere otyryp, aýdan-qala ákimdikterine sý ótkizý qubyrlaryn, kópirlerdi, bógetterdi jáne gıdrotehnıkalyq qurylystardy tazalaý, avarııalyq-qutqarý bólimsheleriniń, tehnıkanyń jáne rezervterdiń daıyndyǵyn qamtamasyz etýdi usynamyz. Ushqyshsyz basqarylatyn apparattar arqyly sý tasqyny qaýpi bar ýchaskelerge monıtorıng júrgizý, halyqty sý tasqyny kezeńindegi qaýipsizdik erejeleri týraly habardar etý de asa mańyzdy, — deıdi ol.
Mamandar Ertis ózenindegi muz keptelisteri de jazǵyturym qıyndyq týdyratynyn eskertip otyr. Pavlodar aımaǵy ózenniń eń oıpań bóliginde ornalasqan. Ertistiń sýy Shyǵys Qazaqstan jáne Abaı oblystaryndaǵy sý qoımalary arqyly retteletindikten ol jaqtan da tónetin qaýip az emes. Sondyqtan jaýapty organdar sýdy retteý is-sharalary boıynsha kelissózderdi erte bastan qolǵa alǵany abzal.
Eske sala keteıik, elimizdiń 6 oblysynda ózen arnalary tazartylyp jatyr.