KÓKKESENE
Kókkesene - orta ǵasyrlardan saqtalǵan sáýletti eskertkishterdiń biri. Sáýletti kúmbez Syrdarııa ózeniniń jaǵasyna, qazirgi Qyzylorda obl Tómenaryq temir jol torabynan soltústikke qaraı 5 shaqyrym, Syǵanaqtan ońtústikke qaraı 8 shaqyrym jerde turǵyzylǵan.
Mamyshbektiń (Alyp Mamysh, Alpamys) jubaıy Barshyn sulýdyń (Gúlbarshyn) qabirine sajuqtar zamany sáýlet óneriniń úlgisimen bıik munaraly etip salynǵan. Kúıdirilgen qyshtan soǵylǵan.
Orys zertteýshisi Askold ıAkýbovskııdiń kórsetýinshe, eskertkishtiń betki jaǵynda kólemi 25x25x5 sm keletin qyshtar jatqan. Kire beris esik (portal) aýqymynyń aman qalǵan bóliginiń aınalymy - 6-5metr, bıiktigi 4,36 metr. Qırap jatqan aýmaǵynyń kólemi 110 metrdi quraǵan, bıiktigi 3,1 metr. Ońtústik batys jaǵynda taǵy bir kishileý tómpeshiktiń izi bolǵan. Kúmbezdiń astyńǵy negizi berik etip jasalyp, onyń ústine birinen-birin bıiktete úsh baraban turǵyzylǵan. Ortadaǵy barabandy mıhrab túrinde qýystap keltirip, ústine súıir munara ornatqan. Kúmbezdiń arkasyn jebeniń úshkir basyna uqsatyp, eki ıyǵyn órnekti baǵanalarmen kómkergen. Qabyrǵalaryn Alasha han kúmbezi sekildi qyshtan kilem órnegi úlgisine uqsatyp qalaǵan. Kókkesene kúmbezi Qarahan mazaryna óte uqsas. Kúmbezge taıaý jerde Barshyn sulýdyń ákimshilik qurǵan astanasy Barshynkenttiń qıraǵan orny bar. Kókkesene kúmbezi shamamen 1914 jyly qulaǵan. Eskertkishke qatysty Júsipbek Basyǵarın, Esengeldi Qasymov, Iosıf Kastane, Vasılıı Bartold eńbekterinde tarıhı málimetter saqtalǵan. Munda Ábilhaıyr taǵy basqalardyń súıegi jatyr degen Vasılıı Bartold, Ábýbákir Dıvaev, Vasılıı Kallaýr, Iosıf Kastane, Vasılıı ıAkýbovskıı, taǵy baqalardyń pikirleri bar.
Derek kózi:
Qazaqstan ulttyq entsıklopedııasy 4 tom.
