Memlekettik rámizder: tarıhy, mán-mańyzy men qoldaný erejeleri

Gımn

Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik Gımni – el táýelsizdigin aıshyqtaıtyn basty memlekettik rámizderdiń biri. Ol halyqtyń rýhyn, tarıhı murasyn jáne ulttyq mádenıetin tanytady. Qoldanystaǵy Gımn 2006 jyly kópshilikke keńinen tanymal «Meniń Qazaqstanym» patrıottyq ániniń negizinde qabyldandy. Ánuran oryndalǵan sátte jurtshylyq ornynan turyp, oń qolyn júrek tusyna qoıyp tyńdaý dástúrge aınalǵan.

Memlekettik Gımn halyqaralyq kezdesýlerde, mańyzdy qoǵamdyq-saıası jáne saltanatty is-sharalarda oryndalady. Ásirese, qazaqstandyq sportshylar jeńiske jetkende, álemniń eń iri sport arenalarynda Gımnniń shyrqalýy mıllıondaǵan otandasymyz úshin erekshe áserli sát sanalady. Mundaı kezde Ánuran el mereıin asqaqtatyp, halyqtyń birligi men ulttyq maqtanyshyn áıgileıtin sımvolǵa aınalady.

Eltańba

Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik Eltańbasynyń avtorlary – sáýletshiler Jandarbek Málibekov jáne Shot-Aman Ýálıhanov. Eltańbanyń negizgi ózegine halyq birligi men memlekettilik ıdeıasy arqaý bolǵan. Onyń dóńgelek pishini ómirdiń máńgiligi men jalǵastyǵyn bildirip, Uly dala kóshpendileriniń dástúrli dúnıetanymyn beıneleıdi.

Aıta keterligi, memlekettik rámizdiń avtory Jandarbek Málibekovtiń aıtýynsha, Qazaqstannyń Eltańbasy kórkemdik sheshimi men mazmundyq tereńdigi jaǵynan álemdegi úzdik geraldıkalyq týyndylardyń qataryna jatady.

Avtor Eltańbada qazaq dalasynyń 5 myń jyldyq ótkenin, búgini men bolashaǵyn beınelegen. Ásirese ań stılinde Saq dáýirinen alynǵan elementter bar. 1992 jyldan beri Eltańba birneshe ret jetildirilip, ózgertilip keledi. Máselen, ondaǵy «Qazaqstan» jazýy latyn qaripterimen «Qazaqstan» dep qaıta jazyldy.

Tý

Memlekettik Tý – táýelsiz Qazaqstannyń aıshyqty rámizderiniń biri. Ol elimizdiń derbestigin, tutastyǵyn jáne ulttyq kelbetin bildiredi. 1992 jyly qabyldanǵan Týdyń avtory – Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeri Sháken Nııazbekov.

Jyl saıyn Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Memlekettik Týdy kóterý saltanatyna qatysyp, ulttyq rámizderdiń el táýelsizdigin nyǵaıtyp, halyqtyń yntymaǵyn bekemdeýdegi mánin atap ótedi.

Prezıdenttiń sózinshe, Eltańba, Tý jáne Gımn – Qazaqstannyń memlekettiginiń aıǵaǵy ári elimizdiń egemendigin álemge áıgileıtin qasterli nyshandar. Bıikte jelbiregen Memlekettik Tý halyqtyń asqaq rýhyn, alǵa umtylysyn jáne jasampaz bolmysyn bildiredi.

Qasym-Jomart Toqaev Qyzylordada ótken Ulttyq quryltaıdyń V otyrysynda memlekettik rámizderdi qadirlep, qurmetpen qaraýdyń mańyzyn atap ótti. Prezıdent búginde Qazaqstan Týynyń álemge tanylýyna otandyq sportshylardyń jeńisteri, ǵalymdardyń jańalyqtary, kásipkerlerdiń jetistikteri men mádenıet qaıratkerleriniń eńbegi sep bolǵanyn aıtty. Mundaı tabystar el mereıin ósirip qana qoımaı, Qazaqstannyń halyqaralyq bedelin de nyǵaıta túsedi.

Búginde qazaqstandyqtar Memlekettik Týdy resmı mekemeler men saltanatty sharalarda ǵana emes, ózderiniń azamattyq ustanymy men elge súıispenshiligin bildirý úshin de paıdalana alady. Atap aıtqanda, Týdy turǵyn úılerde, úı qasbetterinde jáne balkondarda ornalastyrýǵa ruqsat etilgen.

Rámizderdi qoldaný erejesi qalaı ózgeredi

Buǵan deıin Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi memlekettik rámizderdi paıdalaný tártibin jetildirý úshin erejelerge ózgerister ázirlegen edi. Bul bastama Prezıdent tapsyrmasy negizinde daıyndalyp, otansúıgishtik qundylyqtardy dáripteýge jáne ulttyq rámizderge qurmetpen qaraý mádenıetin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan. Qazirgi ýaqytta qujat tıisti kelisý rásimderinen ótip jatyr.

Atalǵan joba azamattardyń Memlekettik Týdy paıdalaný tártibin naqtylaı túsedi. Bul rette Týdy ilý múmkindikteri keńeıtilgenimen, eldiń basty rámizine degen qurmetti saqtaý talaptary ózgerissiz qalady. Atap aıtqanda, Memlekettik Týdy turǵyn úılerge, balkondarǵa, sondaı-aq 45 gradýs kólbeý qalypta ilýge ruqsat beriledi. Bul rette Tý uqypty saqtalyp, taza, bútin kúıde bolýy kerek jáne esh zaqymdanbaýǵa tıis.

Qujatqa sáıkes, azamattar Memlekettik Týdy sporttyq jáne ózge de qoǵamdyq is-sharalarda paıdalana alady. Alaıda ony tıisti ruqsatsyz kommertsııalyq maqsatta qoldanýǵa shekteý qoıylady.

Jeke turǵyn úılerde Tý ilýge de arnaıy talaptar belgilengen. Atap aıtqanda, onyń iliný bıiktigi keminde úsh metrden tómen bolmaýy qajet. Bul rette jeke úılerde Týdy túngi ýaqytta mindetti túrde jaryqtandyrý talaby qarastyrylmaǵan.

Sonymen birge, Memlekettik Týdy qoldaný mindetti bolatyn kúnder tizbesin keńeıtý usynylyp otyr. Olardyń qataryna Konstıtýtsııa kúnin, Otan qorǵaýshylar kúnin, Memlekettik rámizder kúnin, Respýblıka kúnin jáne Táýelsizdik kúnin engizý josparlanǵan.

Memlekettik Týdy saıası úgit-nasıhat quraly retinde paıdalanýǵa, saıası partııalar men qoǵamdyq birlestikterdiń emblemalarynyń fonyna aınaldyrýǵa, sondaı-aq maqsattan tys qoldanýǵa jol berilmeıdi. Bul talap tek zańda kózdelgen jekelegen resmı rásimder kezinde qoldanylmaıdy.

Sonymen birge, Memlekettik Týdy qorlaý nemese oǵan qurmetsizdik tanytýǵa baǵyttalǵan kez kelgen áreketke qatań tyıym salynady. Ulttyq rámizderge uqypty qaraý – azamattyq mádenıettiń, el tarıhy men táýelsizdikke qurmettiń mańyzdy bóligi retinde qarastyrylady.

Memlekettik rámizder týraly qyzyqty derekter

Týdyń alǵashqy nusqasy qazirgi beınesinen ózgeshe bolǵan. Kógildir mata jıegindegi órnek bastapqyda qyzyl túspen berilgen, keıin ol altyn túske aýystyrylǵan.

Ár jyldary Qazaqstan Týy Antarktıda aýmaǵynda da, Soltústik polıýs mańynda da jelbiregen. Sondaı-aq ol álemniń eń bıik shyńdarynda – Lenın shyńy, Chogorı (K2), Mak-Kınlı taýyna jáne Monblan shyńdaryna kóterilgen.

2015 jyly Memlekettik Tý ǵaryshqa da sapar shekti: ol Halyqaralyq ǵarysh stantsııasyna jetkizildi. Ǵaryshker Aıdyn Aıymbetov el baıraǵymen Jerdi 150 retten astam aınalyp ótti.

2024 jyly qazaqstandyq alpınıster Anar Burasheva men Maqsut Jumaev álemniń eń bıik shyńy – Evereske kóterilip, Týdy «álem shyńyna» ornatty.

Eltańbanyń avtorlarynyń biri Shot-Aman Ýálıhanovqa memlekettik rámizdiń alǵashqy beınesi túsine aıan bop engen.

Osylaısha, 4 maýsym – árbir azamatqa memlekettik rámizderdiń el tarıhy men táýelsizdigin ulyqtaıtyn, ult birligin bekemdeıtin erekshe qundylyq ekenin eske salatyn kún. Tý, Eltańba jáne Ánuran – resmı nyshandar ǵana emes, el rýhyn kóterip, ortaq maqsatqa uıystyratyn ortaq mura. Táýelsiz eldiń ǵana óz rámizderi bolady, al rámizi bar memleket – óz taǵdyryn ózi aıqyndaı alatyn derbes el.