Qoǵamdyq keńistikte qazaq tilin aýdarmasyz qoldanýǵa kóshý kerek — Nazgúl Qojabek
ASTANA. KAZINFORM — Qoǵamdyq keńistiktegi jazýlar men nusqaǵyshtarda qazaq tilin aýdarmasyz qoldaný aıasyn keńeıtý qajet. Mundaı pikirdi BIZDIÑ ORTA podkastynda til janashyry, redaktor ári medıa mamany, «Kalkasyz qazaq tili» Telegram arnasynyń avtory Nazgúl Qojabek aıtty.
Onyń pikirinshe, qoǵam kúndelikti ómirde bir tildi neǵurlym jıi qoldanǵan saıyn, sol til ortaq ári túsinikti tilge aınalady. Sondyqtan qazaq tiliniń qoǵamdyq keńistiktegi qoldanysyn birtindep arttyrý mańyzdy.
— Qoǵamǵa bir til yńǵaıly. Endi biz qoǵamǵa eń yńǵaıly bir tildi qazaq tili ǵana etý jolyna túsýimiz kerek. Eki tildegi kórsetkishter, eki tildegi nusqaǵyshtar degen sııaqty nárseler bar. Ótkende Almaty qalasynda jol kórsetkishterin ózgertý bastalypty. Mysaly, buryn «Nazarbaev dańǵyly, prospekt Nazarbaeva» dep turatyn bolsa, qazir tek «Nazarbaev dańǵyly» dep jazylady. Birtindep kóshedegi nusqaǵyshtardy aýystyryp jatyr. Astanada mundaı o bastan bolǵan joq. Munda qazaqsha jáne aǵylshynsha. Men osyǵan rıza bolatynmyn, — dedi Nazgúl Qojabek.
Ol qoǵamdyq oryndardaǵy kópshilikke túsinikti qarapaıym sózderdi eki tilde qatar jazýdyń qajettiligi joq dep esepteıdi. Onyń aıtýynsha, qazaqsha ataýlar kúndelikti ortada jıi kezdesken saıyn basqa tilde sóıleıtin turǵyndar da olardyń maǵynasyn úırenedi.
— Eger «shyǵý» jáne «vyhod» degenniń «shyǵýy» ǵana tursa, bári túsinedi. Erteli-kesh túsinip, jattap alady. Mysaly, «Gúlder — tsvety» dep jazbaı, tek «gúlder» dep jazsa, adamdar uqpaı qala ma? Bul jerde bıznes ne jaýapty mekeme basshylarynyń batyldyǵy kerek. Mysaly, «men qala turǵyndarynyń bilimine senem, sol úshin tek „gúl“ dep jazam, jurttyń bári túsinedi» degendeı senim men batyldyq kerek, — dedi ol.
Nazgúl Qojabek mańdaıshadaǵy ataýlardy eki tilde berý kezinde qazaq jáne orys tilderiniń sóz tártibi bir-birine sáıkes kele bermeıtinine de nazar aýdardy.
— Zań talaby boıynsha aldymen qazaqsha, sodan keıin oryssha nusqasy turýy kerek. Biraq keı jaǵdaıda bul eki tildiń de grammatıkasyna qaıshy keledi. Mysaly, «Ásem dúkeni» degen ataýdy alsaq, qazaqsha nusqasyn birinshi qoıý úshin «Dúkeni Ásem, Ásem magazın» dep jazýǵa týra keledi. Bul — eki tildiń de grammatıkasyna qaıshy. Mundaıdy boldyrmaýdyń jalǵyz joly — «magazın» degen sózdi alyp tastaý. Sonda «Ásem dúkeni» qalady. «Dúken» degen sózdi uqpaıtyn otandasym joq dep senem, — dedi medıa mamany.
Onyń aıtýynsha, qazaq tiliniń qoǵamdyq keńistiktegi úlesin arttyrý úshin jaýapty tulǵalardyń ustanymy da mańyzdy.
— Munyń bári sol jaýapty tulǵalardyń azamattyq pozıtsııasyna, adaldyǵyna baılanysty másele. Osyndaı ustanymdaǵy adamdar kóbirek bolsa, aqyryn-aqyryn qoǵamdyq keńistiktiń bárinde yńǵaıly tildi qazaq tili etip jiberýge bolady, — dedi Nazgúl Qojabek.
