Klımattyń ózgerýi álemdegi 1,5 mlrd áıel men qyzǵa qaýip tóndirip otyr
ASTANA. KAZINFORM — Álemdegi áıelder men qyzdardyń úshten birinen astamy, ıaǵnı 1,5 mıllıard adam klımattyq qaýip-qaterge beıim aımaqtarda turady. Bul óńirlerde ekonomıkalyq turaqsyzdyq pen genderlik teńsizdik te baıqalady, dep jazady BUU jańalyqtar qyzmeti.
«BUU-Áıelder» qurylymynyń málimetinshe, klımattyń ózgerýi áleýmettik jáne ekonomıkalyq teńsizdikti kúsheıtip otyr. Qazirgi úrdis saqtalsa, jahandyq jylyný deńgeıi keminde 1,8 gradýsqa jetýi múmkin. Munyń saldarynan qurǵaqshylyq, sý tasqyny, orman órtteri men tsıklondar burynǵydan da joıqyn sıpat alady.
Sarapshylar eń nashar stsenarıı boıynsha 2050 jylǵa qaraı taǵy 141 mıllıonǵa deıin áıel men qyzdyń asa kedeılik jaǵdaıyna tap bolýy múmkin ekenin eskertedi.
24 eldi qamtyǵan zertteýge sáıkes, ortasha temperatýra bir gradýsqa kóterilgende áıelderdiń tabysy erlerge qaraǵanda 34 paıyzǵa kóp qysqarady. Buǵan, sonyń ishinde, ónim shyqpaı qalǵan jaǵdaıda jumys ornyn aýystyrý nemese basqa jerge qonys aýdarý múmkindiginiń shekteýli bolýy áser etedi.
Klımattyń ózgerýi áıelderdiń aqy tólenbeıtin úı sharýasyna túsetin júktemesin de arttyrady. Atap aıtqanda, sý tapshylyǵynyń kúsheıýine baılanysty ony tasýǵa jumsalatyn ýaqyt 2050 jylǵa qaraı 30 paıyzǵa ulǵaıýy múmkin.
Budan bólek, klımattyń ózgerýi genderlik zorlyq-zombylyq qaýpin arttyrady. 14 elde júrgizilgen zertteý derekterine sáıkes, uzaqqa sozylǵan qatty qurǵaqshylyq jasóspirim qyzdar men jas áıelderge qatysty jynystyq zorlyq-zombylyq qaýpin 21 paıyzǵa arttyrady.
BUU ókilderi klımattyq jaǵdaıdyń nasharlaýy erte nekege turý kórsetkishiniń ósýine de ákelýi múmkin ekenin eskertedi. Óıtkeni ekonomıkalyq qıyndyqqa tap bolǵan otbasylar kámeletke tolmaǵan qyzdaryn turmysqa berýge májbúr bolatyn jaǵdaılar kezdesedi.
Sonymen qatar klımat máseleleri boıynsha sheshim qabyldaý úderisinde áıelderdiń úlesi áli de az. Álemdegi energetıka salasyna jaýapty mınıstrlik laýazymdardyń nebári 12 paıyzyn áıelder basqarady.
Uıymnyń málimetinshe, ulttyq klımattyq josparlardyń 73 paıyzynda áıelder men qyzdar tap bolatyn qaýip-qaterler eskerilgen. Alaıda elderdiń úshten birinen sál astamy ǵana bul máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan keshendi sharalardy qarastyrǵan.
Sarapshylardyń aıtýynsha, qajetti ınvestıtsııa salynsa, áıelder ekologııalyq baǵyttaǵy salalarda ashylatyn jańa jumys oryndarynyń 66 paıyzyna deıin ıelene alady. Bul 2035 jylǵa qaraı áıelderge arnalǵan qosymsha 68 mıllıon jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi.
«BUU-Áıelder» qurylymy álemdik kóshbasshylardy Antalıada ótip jatqan BUU-nyń Klımattyń ózgerýi jónindegi 31-konferentsııasy (COP31) aıasynda genderlik teńdik máselesine erekshe nazar aýdarýǵa shaqyrdy.
Aıta keteıik, BUU qart adamdardyń quqyqtaryn qorǵaý tásilderin qaıta qaraýǵa shaqyrdy.
