Klımat ózgerip, energııaǵa suranys artyp keledi: Qazaqstan qalalaryna qandaı sheshim qajet
ASTANA. KAZINFORM – Klımattyń ózgerýi, energııa tutynýdyń artýy jáne tsıfrlyq tehnologııalardyń damýy qalalardyń ınjenerlik ınfraqurylymyna jańa talaptar qoıyp otyr. Ǵımarattardy jylytý men salqyndatý, elektr energııasyn únemdeý, derekter ortalyqtarynyń úzdiksiz jumysyn qamtamasyz etý máseleleri barǵan saıyn ózekti bola tústi. Qazaqstan bul ózgeristerge qalaı beıimdelýi kerek? Astanada ótken ASHRAE halyqaralyq kásibı qaýymdastyǵynyń baspasóz konferentsııasynda sheteldik sarapshylar osy máselelerge qatysty tájirıbelerin bólisti.
Qazaqstanǵa ınjenerlik qaýymdastyq ne úshin qajet
Qazaqstanda tsıfrlyq ınfraqurylym damyǵan saıyn ınjenerlerdiń biliktiligi men halyqaralyq standarttardy qoldanýǵa qoıylatyn talaptar da artyp keledi. Osyǵan baılanysty sala mamandarynyń ózara tájirıbe almasýy jáne memlekettik organdarmen, bıznespen baılanysyn nyǵaıtý mańyzdy.
Qazaqstandaǵy ASHRAE uıymy bóliminiń prezıdenti Omar Ospanovtyń aıtýynsha, kásibı qaýymdastyqtyń basty mindeti — osy baǵyttaǵy yntymaqtastyqty damytý.
— Búginde Qazaqstan tsıfrlyq ınfraqurylymdy qarqyndy damytyp keledi. Osyǵan baılanysty bilikti ınjenerlerge, zamanaýı tehnologııalar men halyqaralyq standarttarǵa degen suranys artyp otyr. Bizdiń maqsatymyz — memlekettik organdar, bıznes jáne ınjenerlik qaýymdastyq ókilderi tájirıbe almasyp, naqty sheshimder usynatyn kásibı alań qalyptastyrý. ASHRAE kelesi konferentsııasy osyndaı yntymaqtastyqty damytýdyń jolyndaǵy mańyzdy qadam bolmaq, — dedi Omar Ospanov.
Osylaısha, Qazaqstanda ınjenerlik salany damytý máselesi mamandardyń kásibı baılanysyn nyǵaıtýmen ǵana shektelmeıdi. Halyqaralyq tájirıbeni jergilikti jaǵdaıǵa beıimdeý, ǵımarattardyń energııa tıimdiligin arttyrý jáne qalalyq ınfraqurylymnyń senimdiligin qamtamasyz etý de kún tártibinde tur. Bul máselelerge halyqaralyq sarapshylar da nazar aýdardy.
Klımat ózgerisi qalalarǵa jańa talap qoıyp otyr
Qalalardyń damýy endi jańa turǵyn úıler men joldar salýmen ǵana shektelmeıdi. Ǵımarattardyń qansha energııa tutynatyny, ınjenerlik jelilerdiń senimdiligi jáne olardyń aýa raıynyń qolaısyz jaǵdaılaryna tótep berýi de mańyzdy. Ásirese uzaqqa sozylatyn aptap ystyq, qurǵaqshylyq pen basqa da tabıǵı qubylystar ınfraqurylymǵa qosymsha salmaq túsiredi.
Afına ulttyq observatorııasynyń Qorshaǵan ortany zertteý jáne ornyqty damý ınstıtýtynyń ǵylymı dırektory, energııa únemdeý tobynyń jetekshisi, ASHRAE uıymynyń qurmetti múshesi Konstantınos Balarastyń aıtýynsha, qazirgi qalalardyń aldynda ózara baılanysty eki mindet tur: energııa tutynýdy azaıtý jáne klımattyń ózgerýine beıimdelý.
Sarapshy qalalardyń mundaı ózgeristerge daıyndyǵyn baǵalaýdyń halyqaralyq tásilderin tanystyrdy. Olar ǵımarattardyń energııa men sý tutyný kólemin, qorshaǵan ortaǵa áserin, ishki ortanyń sapasyn, sondaı-aq áleýmettik jáne ekonomıkalyq kórsetkishterdi eskerýge negizdelgen. Mundaı baǵalaý ınfraqurylymnyń álsiz tustaryn anyqtap, qaı nysandardy birinshi kezekte jańǵyrtý qajettigin aıqyndaýǵa kómektesedi.
— Qalanyń ómirsheńdigi onyń qansha energııa tutynatynyna ǵana emes, ǵımarattary men ınfraqurylymynyń tótenshe jaǵdaılarǵa qanshalyqty tótep bere alatynyna da baılanysty. Táýekelderdi aldyn ala baǵalap, paıdalaný shyǵyndaryn azaıtýǵa, energııa tıimdiligin arttyrýǵa jáne adamdardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge múmkindik beretin sheshimder qabyldaý mańyzdy. Halyqaralyq baǵalaý quraldaryn jergilikti jaǵdaılarǵa beıimdep, qalalardyń damýyn josparlaý kezinde qoldanýǵa múmkindik bar, — dedi Konstantınos Balaras.
Onyń pikirinshe, Qazaqstan úshin bul tásil ásirese jańa turǵyn aýdandardy jobalaý, eski ǵımarattardy jańartý jáne kommýnaldyq jelilerdi damytý kezinde ózekti. Injenerlik sheshimderdi tańdaǵanda olardyń bastapqy qunymen qatar, uzaq merzimdi paıdalaný shyǵyndaryn da eskerý qajet.
Tsıfrlandyrý energııa men sýǵa suranysty arttyrady
Jıynǵa qatysqan mamandardyń aıtýynsha, qalalyq ınfraqurylymǵa túsetin salmaqtyń artýyna tsıfrlandyrý da yqpal etip otyr. Jasandy ıntellekt, bulttyq servıster men derekterdi óńdeý ortalyqtarynyń damýy elektr energııasyna degen qajettilikti kóbeıtedi. Mundaı nysandardyń úzdiksiz jumys isteýi úshin turaqty qýat kózimen qatar, tıimdi salqyndatý júıeleri qajet.
Konstantınos Balarastyń aıtýynsha, salqyndatý tehnologııalaryn tańdaýda energııa men sý shyǵynyna erekshe nazar aýdarylady. Óıtkeni jabdyqtardyń jumysyn qamtamasyz etýge jumsalatyn resýrstar derekter ortalyǵynyń paıdalaný shyǵyndaryna tikeleı áser etedi.
— Keıbir salqyndatý júıelerine kóp mólsherde sý qajet. Al sý tapshylyǵy bar óńirlerde bul derekter ortalyqtarynyń jumysyna qıyndyq týǵyzýy múmkin, — dedi ol.
Sonymen qosa Konstantınos Balaras aýa sapasyna da nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, Qazaqstannyń keıbir óńirlerinde bolatyn shańdy daýyldar jabdyqtardyń jumysyna keri áser etýi múmkin. Sol sebepti derekter ortalyqtaryn jobalaǵanda aýany súzý júıelerin de qarastyrý qajet.
— Eń aldymen úsh máselege mán berý kerek. Olar — jabdyqtardy durys tańdaý, sý tapshylyǵy jáne aýa sapasy. Injenerler osy jaǵdaılardyń barlyǵyn jan-jaqty zerttep, tıimdi sheshim qabyldaýy tıis, — dedi sarapshy.
Konstantınos Balarastyń pikirinshe, Qazaqstanda derekter ortalyqtaryn salǵanda qystyń sýyǵy men jazdyń ystyǵyn qatar eskergen jón. Bul elektr energııasy men sýdy únemdeýge, sondaı-aq ortalyqtardyń jumysyn tıimdi uıymdastyrýǵa múmkindik beredi.
Astanadaǵy jıynda sarapshylar tsıfrlyq ınfraqurylymdy damytý kezinde osy faktorlardy aldyn ala esepteý qajettigin atap ótti. Atap aıtqanda, elektrmen jabdyqtaý júıesiniń senimdiligi, salqyndatýǵa ketetin resýrs kólemi jáne jabdyqtarǵa tehnıkalyq qyzmet kórsetý shyǵyndary eskerilýi tıis.
Túrkııa tájirıbesi Qazaqstanǵa ne beredi
Zamanaýı ınfraqurylym qalyptastyrý úshin jańa tehnologııalarmen qatar, olardy halyqaralyq talaptarǵa saı jobalap, paıdalana alatyn mamandar qajet. Osy turǵydan alǵanda, ınjenerlerdiń kásibı qaýymdastyǵyn damytý men sheteldik áriptestermen tájirıbe almasýdyń mańyzy zor.
Bul máselege ASHRAE uıymynyń Túrkııadaǵy bóliminiń múshesi jáne ASHRAE Turkish Chapter (2026–2027) basqarmasynyń hatshysy Hande Akten Chel toqtaldy.
Onyń aıtýynsha, Túrkııada ASHRAE uıymynyń jergilikti bólimi ınjenerlerdi, jobalaýshylardy, jabdyq óndirýshilerdi, ýnıversıtetter men jas mamandardy biriktiredi. Mundaı kásibı baılanys halyqaralyq tehnıkalyq standarttardy jergilikti naryqtyń qajettilikterine beıimdeýge yqpal etedi.
— Injenerlik salanyń damýy úshin mamandardyń ózara tájirıbe almasýy men kásibı yntymaqtastyǵy asa mańyzdy. Túrkııa tájirıbesi ASHRAE uıymynyń jergilikti bólimderi arqyly ınjenerlerdiń halyqaralyq tájirıbemen tanysyp, biliktiligin arttyrýyna jáne sheteldik áriptesterimen baılanys ornatýyna múmkindik bar ekenin kórsetedi. Qazaqstanda da zamanaýı tehnologııalyq syn-qaterlerge tótep bere alatyn myqty ınjenerlik qaýymdastyq qalyptastyrýǵa tolyq múmkindik bar, — dedi Hande Akten Chel.
Sarapshynyń pikirinshe, zamanaýı ınjenerlik tásilderdi qoldaný memleketke qoǵamdyq ǵımarattardyń energııa tıimdiligin arttyrýǵa, bızneske paıdalaný shyǵyndaryn qysqartýǵa múmkindik beredi. Al turǵyndar úshin onyń nátıjesi mektepterde, aýrýhanalarda, turǵyn úıler men basqa da qoǵamdyq nysandarda jaıly ári qaýipsiz jaǵdaı jasalýynan kórinedi.
Astana halyqaralyq ınjenerlik yntymaqtastyq alańyna aınalmaq
Qazaqstandaǵy ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý máseleleri aldaǵy jyly da halyqaralyq deńgeıde talqylanady. 2027 jylǵy 29–30 sáýirde Astanada ASHRAE Kazakhstan Spring Conference 2027 konferentsııasyn ótkizý josparlanǵan.
Uıymdastyrýshylardyń málimetinshe, jıynǵa halyqaralyq sarapshylar, memlekettik organdardyń ókilderi, ınvestorlar, ınjenerler jáne derekterdi óńdeý ortalyqtarynyń operatorlary qatysady. Baǵdarlama aıasynda 25-ten astam spıker sóz sóılep, 30-dan astam tehnıkalyq sessııa ótkizý kózdelgen.
Konferentsııada derekter ortalyqtaryn jobalaý, zamanaýı salqyndatý tehnologııalary, energııa tıimdiligi, halyqaralyq standarttar, jasandy ıntellekt pen joǵary ónimdi esepteý júıelerine arnalǵan ınjenerlik sheshimder qarastyrylady. Sondaı-aq ınjenerlik jabdyqtar men jobalaýdyń tsıfrlyq quraldaryn qoldaný tájirıbesi tanystyrylady.
Astanada ótken baspasóz konferentsııasynda kóterilgen máseleler Qazaqstan qalalaryn damytýda ınjenerlik sheshimderge jańasha qaraý qajettigin kórsetti. Energııaǵa suranys ósip, klımattyq jaǵdaı ózgerip jatqan kezeńde ınfraqurylymnyń senimdiligi men resýrstardy tıimdi paıdalaný qalalardyń aldaǵy damýyna tikeleı áser etpek.
Aıta keteıik, buǵan deıin jıynǵa qatysqan sheteldik sarapshy eldegi energııa tapshylyǵyn sheshý joldaryn ataǵan edi.