Klıkbeıt, burmalaý: Konstıtýtsııa jobasyna qatysty jalǵan aqparat tarady

ASTANA. KAZINFORM – Jalǵan aqparatqa qarsy is-qımyl ortalyǵy aqparattyq keńistikte QR Konstıtýtsııasynyń jańa mátininiń jobasyna qatysty manıpýlıatsııalyq ári shyndyqqa sáıkes kelmeıtin aqparat taralyp jatqanyn habarlady.

Mundaı jarııalanymdarda kóbine klıkbeıt sıpatyndaǵy taqyryptar, emotsıonaldy túrde berilýi jáne baǵalaýysh pikirler qoldanylady, sondaı-aq joba mátininiń naqty baptary men tarmaqtaryna siltemeler keltirilmeıdi.

Atalǵan tásil, Konstıtýtsııa jobasynyń mátinimen tanys emes áleýmettik jeli paıdalanýshylaryna baǵyttalǵan jáne qoǵamnyń bir bóliginde usynylyp otyrǵan konstıtýtsııalyq ózgerister týraly burmalanǵan túsiniktiń qalyptasýyna ákelip otyr. Osyǵan baılanysty, ortalyq Konstıtýtsııa jobasynyń naqty erejelerine súıene otyryp, keń taralǵan mıfterge qatysty túsindirme sholý usyndy.

Mıf 1. «Konstıtýtsııa jobasy prezıdenttik bılikti kúsheıtýge baǵyttalǵan».

Konstıtýtsııa jobasynyń mátinin obektıvti taldaý kerisinshe úrdisti – ókilettikterdi ınstıtýtsıonaldyq qaıta bólýdi jáne bıliktiń tejemelik ári tepe-teńdik tetikterin kúsheıtýdi kórsetedi.

Prezıdent dara túrde negizgi kadrlyq sheshimder qabyldaı almaıdy. Premer-Mınıstrdi, Vıtse-Prezıdentti, Konstıtýtsııalyq sottyń tóraǵasy men sýdıalaryn, Ortalyq saılaý komıssııasy men Joǵary aýdıtorlyq palatanyń múshelerin taǵaıyndaý tek Quryltaıdyń kelisimimen júzege asyrylady (46-baptyń 2, 4 jáne 8-tarmaqtary). Bul kadrlyq sheshimderdiń jeke tulǵanyń erkine táýeldi bolmaı, alqaly negizde qabyldanýyn qamtamasyz etedi.

Sonymen qatar Prezıdentti memleketke opasyzdyq jasaǵany úshin qyzmetinen ketirýdiń (ımpıchment) naqty ári egjeı-tegjeıli rásimi kózdelgen (50-baptyń 3-tarmaǵy), sondaı-aq Prezıdenttiń ókilettik merzimi bir ret qana, jeti jyl bolyp belgilenedi. Qaıta saılanýǵa tyıym salý ózgertilmeıtin konstıtýtsııalyq normalar qataryna jatqyzylǵan (43-baptyń 1 jáne 5-tarmaqtary), bul olardyń bolashaqta qaıta qaralýyna jol bermeıdi.

Osy normalardyń jıyntyǵy bıliktiń shoǵyrlanýyn kúsheıtpeı, kerisinshe ony shekteýge baǵyttalǵan.

Mıf 2. «Mátinniń 80 paıyzǵa ózgerýi memlekettik qurylystyń túbegeıli ózgerýin bildiredi».

Shyn máninde:

1-bapta Qazaqstannyń demokratııalyq, zaıyrly, quqyqtyq jáne áleýmettik memleket retindegi bazalyq sıpaty saqtalǵan;

2-baptyń 6-tarmaǵynda memlekettiń egemendigi, táýelsizdigi, ýnıtarlyǵy, aýmaqtyq tutastyǵy jáne basqarý nysanynyń ózgermeıtini tikeleı bekitilgen.

Ózgeristerdiń edáýir bóligi bir palataly Parlament – Quryltaıǵa kóshýge jáne osyǵan baılanysty bılik tarmaqtary arasyndaǵy ókilettikterdi qaıta bólýge baılanysty.

Mıf 3. «Joba sóz bostandyǵy men jınalystar erkindigin shekteýdi keńeıtedi».

Konstıtýtsııa jobasynda tsenzýraǵa tikeleı tyıym salynǵan (23-baptyń 5-tarmaǵy) jáne sóz bostandyǵy men beıbit jınalystar ótkizý erkindiginiń negizgi kepildikteri saqtalǵan.

Quqyqtar men bostandyqtardy shekteýge tek zańmen, konstıtýtsııalyq qurylysty, qoǵamdyq qaýipsizdikti jáne basqa adamdardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý maqsatynda ǵana jol beriledi.

Bul tásil Qazaqstan qatysýshysy bolyp tabylatyn Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq pakttiń talaptaryna tolyq sáıkes.

Osylaısha, shekteýlerdi keńeıtý týraly emes, erkindik pen jaýapkershilik arasyndaǵy halyqaralyq deńgeıde tanylǵan teńgerimdi konstıtýtsııalyq turǵydan bekitý týraly sóz bolyp otyr.

Mıf 4. «Bostandyq» uǵymynan bas tartý»

Bul tujyrym Konstıtýtsııa jobasynyń mazmunyna sáıkes kelmeıdi. Adam quqyqtary men bostandyqtary saqtalyp qana qoımaı, quqyqtyq turǵydan kúsheıtilgen. Kirispede azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn múltiksiz saqtaý mindeti aıqyndalǵan.

1-bapta adam, onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary memlekettiń eń joǵary qundylyǵy dep jarııalanǵan.

14-baptyń 2-tarmaǵynda adamnyń quqyqtary men bostandyqtary absolıýtti ári ajyratylmaıtyn dep belgilengen. Demek, bostandyq deklaratıvti uǵym retinde emes, irgeli konstıtýtsııalyq-quqyqtyq qaǵıdat retinde saqtalyp otyr.

– Usynylyp otyrǵan konstıtýtsııalyq ózgeristerdi baǵalaýdyń jalǵyz senimdi kózi – Konstıtýtsııa jobasynyń mátini jáne ony júıeli túrde zerdeleý bolyp tabylady. Zań normalaryna tikeleı siltemelersiz jasalǵan kez kelgen málimdemelerge synı turǵydan qaraý qajet, - delingen habarlamada.

Aıta keteıik, buǵan deıin jalǵan aqparatqa qarsy is-qımyl ortalyǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýtsııasy jobasynyń mátininde sheteldikterge jer satýǵa tyıym salý alynyp tastaldy degen jalǵan aqparat taralǵanyn habarlaǵan edi.

Almatyda jańa Konstıtýtsııaǵa qatysty feık taratqan turǵyn jazalandy.

31 qańtarda Konstıtýtsııalyq reformalar jónindegi komıssııa Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Ata Zańynyń jobasyn jarııalady.