Aýktsıondaǵy avtomobılder: Qyzmettik kólikterdi alýdyń artyqshylyǵy men kemshiligi
ASTANA. KAZINFORM — Jańa kólik avtosalonnan shyqqan sátinde 20-30% qunyn joǵaltady. Osy sebepti keıbir adamdar ekinshi naryqtan alǵandy qup kóredi. Al kólikti uzaq ýaqyt ózi minýdi josparlaıtyndar jańalaı alǵandy jón sanaıdy. Qalaı degenmen de, eki naryqtyń da óz aýdıtorııasy, satyp alýshysy bar. Ekinshi naryqty tańdaıtyndardyń ishinde memlekettik aýktsıon arqyly satylatyn qyzmettik kólikterdi alýdyń kózin tapqan top bar. Alaıda bul tıimdi sheshim be? Arzan baǵanyń artynda qandaı jasyryn shyǵyn jatýy múmkin? Kazinform tilshisi máseleni zerttep kórdi.
Bir qaraǵanda bul jol tıimdi kórinedi. Memlekettik organdar paıdalanǵan kólikter ashyq saýdaǵa shyǵarylady, baǵasy da naryqtaǵydan tómen.
Sońǵy bes jylda Qazaqstanda memlekettik organdar men respýblıkalyq zańdy tulǵalardyń balansyndaǵy 3500-den astam kólik aýktsıon arqyly satylyp, bıýdjetke 5 mlrd teńgeden astam qarajat túsken. Bul — bir jaǵynan memlekettiń eski avtoparkten arylý tásili bolsa, ekinshi jaǵynan azamattar úshin naryq baǵasynan tómen kólik satyp alýdyń múmkindigi.
Áıtse de, memlekettik aýktsıon tóńireginde pikir ekige jarylady. Biri mundaı saýdadan jaqsy kólikti arzan baǵaǵa alýǵa bolady dese, endi biri buryn memlekettik qyzmette júrgen tehnıkanyń jasyryn aqaýlary keıin qymbatqa túsetinin aıtady.
Aýktsıonnan kólik alǵandar ne deıdi?
Astana turǵyny Jumahan Alıhan memlekettik aýktsıon arqyly kólik satyp alyp kórgenderdiń qatarynda. Onyń aıtýynsha, durys tańdaý jasaı bilse, aýktsıonnan naryqtaǵy baǵadan arzan kólik alýǵa múmkindik bar.
— Jaqynda aýktsıonnan kólik aldym. Mamandardyń kómegimen qatysyp, Chevrolet Cobalt kóligin 3 mln 470 myń teńgege utyp aldym. Al naryqtaǵy baǵasy shamamen 4,5 mln teńge bolatyn. Keıin ony 4 mln teńgege sattym. Eger janymda keńesshi bolmaǵanda, mundaı tıimdi baǵada ala almas edim, — deıdi ol.
Onyń sózinshe, aýktsıondaǵy barlyq kólik birdeı tıimdi emes. Sondyqtan satyp almas buryn tehnıkalyq jaǵdaıyn muqııat tekserý qajet.
— Jaqsy nusqalar kóp dep aıta almaımyn. Arasynda jol apatyna túsken nemese tehnıkalyq jaǵdaıy nashar kólikter de bolady. Arzan aldym dep qýanyp, keıin jóndeý jumystaryna odan da kóp aqsha jumsap qoıýyń múmkin. Sondyqtan kóliktiń shanaǵyn, boıaý qabatyn, tehnıkalyq jaǵdaıyn tolyq qarap shyǵý kerek, — deıdi Jumahan Alıhan.
Aýktsıonnan kólik alyp, opyq jegen jandar da joq emes. Biz osyndaı oqıǵa basynan ótken birneshe keıipkerdi taptyq. Alaıda olar ózderiniń sátsiz saýdasynyń qyr-syrymen bóliskisi kelmedi. Sondyqtan oqyrman qaýymǵa tek áleýmettik jelidegi pikirler tóńireginde derek keltirgendi jón kórdik. Al mundaǵy pikirler aýktsıon tóńiregindegi kózqarastyń ártúrli ekenin kórsetedi.
Bir qoldanýshy «Men kirip kórdim, kóbine eski mashınalar» dep jazsa, endi biri «Memlekettik kólikterdiń arasynda jaqsy mashına bolmaıdy, kóbine tozǵan tehnıkalar shyǵarylady» degen pikir qaldyrǵan.
Sondaı-aq keıbir azamattar mundaı kólikterdiń qaýipsizdigine kúmán keltiredi.
«Esepten shyǵarylǵan kólikterdi ýtılızatsııaǵa jiberý kerek. Ondaı kólikter erteń jol-kólik oqıǵalaryna sebep bolýy múmkin», — dep jazady jeli qoldanýshylarynyń biri.
Taǵy bir pikir ıesi aýktsıondaǵy keıbir kólikterdiń keıingi jóndeý shyǵyny qymbatqa túsýi múmkin ekenin aıtqan.
«Arzan bolǵanymen, keıin qosalqy bólshekteri men jóndeýine qomaqty qarjy ketedi», — deıdi ol.
Memleket nege qyzmettik kólikterden qutylady?
Qarjy mınıstrliginiń málimetinshe, memlekettik organdar kólikterdi birneshe jaǵdaıda aýktsıonǵa shyǵarady. Olardyń qatarynda artyq qalǵan, temiri tozǵan, jóndeýge ketetin avtomobılder bar.
Tájirıbe kórsetkendeı, aýktsıonǵa kóbine paıdalaný merzimi 13-15 jyldan asqan kólikter qoıylady. Sonymen qatar jol-kólik oqıǵasyna túsken nemese kúrdeli jóndeýdi qajet etetin tehnıkalar da satylymǵa shyǵarylýy múmkin.
Qazaqstan ónerkásiptik ınvestorlar odaǵynyń prezıdenti Qaırat Elamanovtyń aıtýynsha, memlekettik organdardyń avtoparkti merzimdi túrde jańartyp otyrýy — qalypty tájirıbe.
— Memlekettik organdar qazir negizinen Qazaqstanda shyǵarylǵan kólikterdi satyp alady. Belgili bir paıdalaný merziminen keıin avtopark jańartylady, al buryn qoldanylǵan kólikter aýktsıon arqyly ótkiziledi. Bul halyqaralyq tájirıbede de bar mehanızm. Eń bastysy — kólikke tehnıkalyq qyzmet kórsetýdiń ýaqtyly júrgizilýi, — deıdi ol.
Sarapshynyń pikirinshe, kóliktiń jyly ulǵaıǵan saıyn ony ustaý shyǵyny da arta beredi. Sondyqtan belgili bir kezeńnen keıin tehnıkany aýystyrý ony jóndeý jumystaryn qarjylandyra bergennen kóri tıimdi bolýy múmkin.
Memlekettik kólikter qaıda jáne qalaı satylady?
Memlekettik kólikterdi satyp alý úshin arnaıy baılanys nemese tanys qajet emes. Barlyq saýda elektrondy formatta ótedi.
Aýktsıondar memlekettik múlik tiziliminiń E-Qazyna veb-portalynda uıymdastyrylady. Qatysý úshin azamatqa ETsQ qajet.
Negizgi talaptar:
- qatysýshy ETsQ arqyly tirkelýi tıis;
- kepildik jarna tólenedi;
- kepildik jarna mólsheri bastapqy baǵanyń 15 paıyzyn quraıdy;
- aýktsıon tolyq elektrondy formatta ótedi;
- kez kelgen azamat nemese memlekettik emes zańdy tulǵa qatysa alady.
Qarjy mınıstrliginiń málimetine sáıkes, bir adamnyń satyp alatyn kólik sanyna shekteý qoıylmaǵan.
Sarapshy keńesi
Memlekettik aýktsıondarmen alty jyldan astam ýaqyt aınalysyp kele jatqan Dáýlet Mádenıetovtiń aıtýynsha, munda keı jaǵdaıda naryqtaǵy baǵadan birneshe ese arzan kólikterdi kezdestirýge bolady.
— Naryqta 4-5 mıllıon teńge turatyn keıbir kólikter aýktsıonda 500-600 myń teńgeden bastalyp jatady. Árıne, olardyń jaǵdaıy ártúrli. Biraq bári birdeı jaramsyz tehnıka emes. Ákimdikter men mınıstrlikter paıdalanǵan Kia Cadenza sııaqty kólikterdiń arasynda jaqsy saqtalǵan nusqalar jıi kezdesedi, — deıdi ol.
Sonymen birge sarapshy satyp alýshylarǵa tek tómen baǵaǵa qyzyǵyp ketpeýge keńes beredi.
Óıtkeni aýktsıonǵa jol apatyna túsken nemese kúrdeli jóndeýdi qajet etetin kólikter de qoıylady. Sondyqtan lotty utyp almas buryn tehnıkalyq jaǵdaıyn muqııat tekserý mańyzdy.
— Ár kóliktiń janynda balans ustaýshy uıymnyń baılanys nómiri kórsetiledi. Aldyn ala habarlasyp, baryp kórýge bolady. Júrgizip kórýge ruqsat bermeýi múmkin, biraq otaldyryp, negizgi toraptaryn tekserýge múmkindik bar. Aýktsıonǵa qatysar aldynda qandaı bólshekterdi aýystyrý kerek ekenin eseptep alý qajet, — deıdi D. Mádenıetov.
Onyń sózinshe, qazirgi tańda Toyota Camry, Hyundai jáne Kia markalaryna suranys joǵary.
Qaırat Elamanov ta kóliktiń tehnıkalyq tarıhyn tekserý mańyzdy ekenin aıtady.
— Qaı jerde qyzmet kórsetildi, tehnıkalyq qyzmet kórsetý merzimderi saqtaldy ma, kýzovy men júris bóligi qandaı jaǵdaıda — osynyń bárin zertteý kerek. Qazir mundaı aqparatty tekserýge múmkindik beretin servıster jetkilikti, — deıdi sarapshy.
Qyzmettik kólikterge suranys qandaı?
Sandar memlekettik aýktsıondarǵa qyzyǵýshylyqtyń joǵary ekenin kórsetedi.
Qarjy mınıstrliginiń málimetinshe, 2020 jyldan beri memlekettik organdar men respýblıkalyq uıymdardyń balansyndaǵy 3500-den astam kólik satylǵan.
Olardyń ortasha baǵasy shamamen 1,4 mln teńgeni quraıdy. Alaıda keıbir lottar úshin báseke qyzý.
Máselen 2020 jyly Mercedes-Benz S400 4Matic kóliginiń baǵalaý quny 4,7 mln teńge bolsa, aýktsıon barysynda ol 17,9 mln teńgege deıin kóterilgen.
Al 2023 jyly Bentley Bentayga W12 jol talǵamaıtyn kóligi 46,3 mln teńgege satylǵan.
Dáýlet Mádenıetovtiń aıtýynsha, keıbir aýktsıondarǵa orta eseppen 5-6 adam qatyssa, jekelegen kólikter úshin 40-50 adamǵa deıin talasady.
— Keıde tájirıbesi joq qatysýshylar emotsııaǵa berilip, kóliktiń baǵasyn shekten tys kóterip jiberedi. Sodan keıin utyp alǵan soń satyp alýǵa májbúr bolady nemese kepildik jarnasynan aıyrylyp qalady, — deıdi ol.
Sarapshylardyń pikirinshe, keı kólikterdiń bastapqy baǵadan birneshe ese qymbat satylýynyń basty sebebi — sırek modelderge degen suranys pen qatysýshylar arasyndaǵy báseke.
Ashyqtyq máselesi: «óz adamdaryna» ótkizý qaýpi bar ma?
Memlekettik aýktsıondarǵa qatysty jıi kóteriletin suraqtyń biri — ashyqtyq máselesi.
Qarjy mınıstrligi barlyq rásimniń elektrondy formatta júrgiziletinin málimdeıdi. Ótinim berý, kepildik jarna tóleý, saýda júrgizý, jeńimpazdy anyqtaý jáne shartqa qol qoıý protsesteri tolyq avtomattandyrylǵan.
Sondaı-aq aýktsıon aıaqtalǵanǵa deıin qatysýshylardyń jeke derekteri men olardyń sany eshkimge kórinbeıdi.
Vedomstvonyń túsindirýinshe, adamnyń qatysýynsyz, avtomatty túrde jeńimpaz anyqtalady. Alaıda sarapshylar kez kelgen elektrondy júıe turaqty baqylaýdy qajet etetinin aıtady.
Qaırat Elamanovtyń pikirinshe, elektrondy aýktsıon táýekelderdi aıtarlyqtaı azaıtqanymen, júıeniń ashyqtyǵyn saqtaý úshin qoǵamdyq baqylaý men turaqty aýdıt mańyzdy bolyp qala bermek.
Arzan kólik pe, álde qosymsha shyǵyn ba?
Aýktsıondaǵy kóliktiń bastapqy baǵasy tartymdy kóringenimen, satyp alýshy keıingi shyǵyndardy da esepke alýy kerek.
Sarapshylardyń aıtýynsha, negizgi táýekelder — jasyryn tehnıkalyq aqaýlar, qosalqy bólshekterdiń quny jáne jóndeý jumystary.
Sondyqtan satyp alý týraly sheshim qabyldamas buryn kólikti tolyq zertteý, oǵan tehnıkalyq saraptama jasatý jáne yqtımal jóndeý shyǵyndaryn esepteý qajet.
Bir sózben aıtqanda, memlekettik kólik aýktsıony — bireýler úshin tıimdi múmkindik, endi bireýler úshin táýekelge toly saýda.
