Qyzylsha qaýpi: Jambyl oblysynda balalardy vaktsınatsııalaýǵa ne kedergi
ASTANA. KAZINFORM — Óńirde balalar men jasóspirimderge, sonyń ishinde ekpeniń qajetti dozalaryn ýaqytynda almaǵandarǵa da vaktsına salynyp jatyr. Alaıda ekpe kúntizbesin saqtaýǵa ne kedergi? Nelikten bir balanyń vaktsına alýy áli ekpe saldyrýǵa jasy jetpegen sábılerdiń de densaýlyǵyna áser etedi? Bul týraly Kazinform agenttiginiń óńirdegi tilshisi tarqatty.
Vaktsınatsııa árdaıym belgilengen merzimde júrgizile bermeıdi. Keıde balanyń densaýlyǵyna baılanysty ekpe keıinge qaldyrylady, al keı jaǵdaıda ata-anasy vaktsına saldyrýǵa kelisim bermeıdi. Alaıda kópshilik úlken balalardyń juqpaly aýrýǵa shaldyǵýy aınalasyndaǵy, áli alǵashqy josparly ekpesin alýǵa jasy jetpegen sábılerge de qaýip tóndiretinin eskere bermeıdi.
Vaktsınatsııaǵa qatysty júzdegen myń adamnyń ártúrli kózqarasy men jeke tájirıbesi densaýlyq saqtaý júıesiniń aldynda kúrdeli mindet tur. Bir jaǵynan, turǵyndardyń pikirin eskerýge týra kelse, ekinshi jaǵynan, halyqty juqpaly aýrýlardan qorǵaý qajet.
Bul máseleni qyzylsha mysalynan anyq kórýge bolady. Qyzylsha — aýa arqyly ońaı taralatyn asa juqpaly ınfektsııa. Ol pnevmonııa men mıdyń qabynýy sııaqty aýyr asqynýlarǵa ákelýi múmkin. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy (DDU) balalardyń qyzylshaǵa qarsy ekpemen qamtylýyn densaýlyq saqtaý júıesiniń ımmýndaý jumysyn qanshalyqty tıimdi júrgizip otyrǵanyn baǵalaıtyn kórsetkishterdiń biri retinde qarastyrady.
Kimder áli de qaýip tobynda?
QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıtetiniń málimetinshe, Jambyl oblysynda 2024 jyly qyzylshanyń 1172 jaǵdaıy tirkelse, 2025 jyly bul kórsetkish 927-ge deıin tómendegen. Osy jyldary 14 jasqa deıingi balalar arasynda da aýrý juqtyrǵandar sany azdap qysqarǵan: 1033-ten 822 jaǵdaıǵa deıin.
2026 jylǵy qańtar-tamyz aılarynda oblystyń 564 turǵynynan qyzylsha anyqtalǵan. Olardyń 445-i — 14 jasqa deıingi balalar.
Segiz aıda qyzylsha juqtyrǵandardyń 63,4%-y vaktsına almaǵan. Taǵy 18,8%-y ekpe alǵan: olardyń 13,8%-y vaktsınatsııanyń tolyq kýrsyn aıaqtasa, 5%-y qajetti dozalardy tolyq almaǵan. Al naýqastardyń 17,7%-ynyń ekpe alǵan-almaǵany týraly málimet joq.
Degenmen halyqty túgel vaktsınatsııalaý da aýrýdan tolyq qorǵanýǵa kepildik bermeıdi. Dárigerlerdiń aıtýynsha, ekpe alǵan adamda da ımmýnıtet qalyptaspasa, ol qyzylsha juqtyrýy múmkin. Sondyqtan bul ınfektsııadan qorǵaný úshin vaktsınanyń eki dozasyn alý usynylady. Óıtkeni alǵashqy dozadan keıin barlyq adamda birdeı turaqty ımmýnıtet qalyptasa bermeıdi.
Osy sebepti mamandar vaktsına tıimdiligin tek naýqastardyń arasynda ekpe alǵandar men almaǵandardyń úlesine qarap baǵalamaıdy. Olar eki toptaǵy adamdardyń aýrýǵa shaldyǵý jıiligin de salystyrady.
Komıtet ókilderi balalardyń nelikten vaktsına almaǵanyn da túsindirdi.
— Qyzylsha juqtyrǵan, vaktsına almaǵan balalardyń 42%-y ata-anasynyń bas tartýyna baılanysty ekpe almaǵan. 21%-yna medıtsınalyq qarsy kórsetilimderge baılanysty ekpe salynbaǵan, al 34,3%-y vaktsınatsııa jasyna áli jetpegen, — dep habarlady QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıteti.
Demek, aýrý juqtyrǵan balalardyń barlyǵyn ata-anasynyń ekpege qarsy bolýymen baılanystyrýǵa bolmaıdy. Kóp jaǵdaıda dárigerler ár balanyń jaǵdaıyn jeke qarastyryp, medıtsınalyq shekteýler men qarsy kórsetilimderdi eskerýge májbúr.
Mamandardyń aıtýynsha, josparly ekpesin alýǵa áli jasy jetpegen sábılerdiń qorǵalýyna aınalasyndaǵy adamdardyń ımmýnıteti de áser etedi. Vırýstyń adamnan adamǵa taralýy neǵurlym qıyndasa, onyń sábıge juǵý yqtımaldyǵy da soǵurlym tómendeıdi.
Ekpeni ýaqytynda almaǵan balalardyń olqylyǵy qalaı tolyqtyrylady?
Vaktsınatsııa jumysynyń negizgi kórsetkishteriniń biri — halyqty ekpemen qamtý deńgeıi. 2023 jyly bekitilgen sanıtarııalyq qaǵıdalarǵa sáıkes, balalar men jasóspirimderdi vaktsınatsııalaýmen qamtý kórsetkishi keminde 95% bolýy kerek. Komıtettiń málimetinshe, Jambyl oblysynda 2026 jyldyń sońyna deıin osy mejege jetý josparlanǵan.
2024 jyly óńirde qyzylshaǵa qarsy vaktsınatsııa kórsetkishi bul deńgeıge jetpegen. Ekpe alýǵa tıis bir jastaǵy 23 694 balanyń 21 029-yna vaktsına salynǵan. Bul — 88,8%. Al alty jastaǵy 23 863 balanyń 20 871-i ekpe alǵan, ıaǵnı qamtý kórsetkishi 87,5% bolǵan.
2025 jyly jaǵdaı jaqsarǵan. Bir jastaǵy 21 637 balanyń 21 337-si vaktsınatsııalanǵan. Bul — 98,6%. Al alty jastaǵy 23 393 balanyń 23 099-y ekpe alǵan, ıaǵnı kórsetkish 98,7%-dy quraǵan.
2026 jylǵy tamyzdaǵy málimet boıynsha, vaktsınatsııalaýǵa jatatyn bir jastaǵy balalar sany 20 711 bolǵan. Onyń 1413-i bir aı ishinde ekpe alǵan. Bul jalpy sannyń shamamen 6,8%-yna teń.
Materıalda keltirilgen esepke sáıkes, bul aılyq kórsetkish usynylǵan 7,9% mejesinen sál tómen. Osy qarqyn saqtalsa, jyl sońyna deıin qajetti qamtý deńgeıine jetý qıyn bolýy múmkin.
Al jasy úlken balalar arasynda aılyq kórsetkish joǵaryraq: bir aıda 2221 bala vaktsınatsııalanǵan. Bul — 8,9%. Mundaı qarqynmen jyl sońyna deıin barlyq balany qamtýǵa múmkindik bar.
Alaıda qazirgi jospardy oryndaý buryn ekpesi ýaqytynda salynbaǵan balalardyń máselesin ózdiginen sheshpeıdi. Ol úshin qosymsha, ıaǵnı ótkizip alǵan dozalardyń ornyn toltyrýǵa baǵyttalǵan vaktsınatsııa júrgiziledi.
Komıtettiń málimetinshe, 2025 jyly Jambyl oblysynda mundaı vaktsınatsııadan shamamen 3000 bala ótken. Al 2026 jyldyń basynan beri 18 jasqa deıingi 1700-den astam adam ekpe alǵan.
Ulttyq egý kúntizbesine sáıkes júrgiziletin josparly vaktsınatsııadan bólek, qyzylshaǵa qarsy ekpe epıdemıologııalyq kórsetilimder boıynsha da salynady. Mundaı sharalar ınfektsııanyń taralý jaǵdaıyna qaraı uıymdastyrylady.
Kazinform saýalyna jaýap bergen elordalyq mamandardyń aıtýynsha, ekpe almaǵan jáne vaktsınatsııa merzimin ótkizip alǵan balalardy anyqtaý, olardy esepke alý, sondaı-aq qosymsha jáne ótkizip alǵan ekpelerdi tolyqtyrý jumystaryn jergilikti medıtsınalyq uıymdar júrgizýi kerek. Óıtkeni dál osy uıymdar ár balaǵa qandaı doza jetispeıtinin jáne ekpeniń nelikten ýaqytynda salynbaǵanyn anyqtaı alady.
Vaktsınatsııaǵa degen senimdi qalaı arttyryp jatyr?
Óńirde ekpemen qamtý kórsetkishin arttyrý úshin turǵyndardyń vaktsınatsııaǵa degen senimin nyǵaıtý jumystary júrgizilip jatyr.
Komıtettiń habarlaýynsha, túsindirý sharalaryna beıindi dárigerler, ata-analar men jas analar, dinı birlestikterdiń ókilderi, máslıhat depýtattary, qoǵam belsendileri jáne sportshylar tartylǵan. Olar halyqpen kezdesýler ótkizip, ekpeniń mańyzy týraly aqparatty buqaralyq aqparat quraldary men áleýmettik jeliler arqyly taratady.
Qazirgi tańda túsindirý jumystarynda jıi kóteriletin máselelerdiń biri — vaktsınatsııa men aýtızm arasyndaǵy yqtımal baılanysqa qatysty alańdaýshylyq.
QR Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıteti DDU-nyń vaktsınalardyń qaýipsizdigi men olardyń aýtızmge yqtımal baılanysyna arnalǵan 36 ǵylymı zertteýdi qamtıtyn júıeli sholýyna taldaý jasalǵanyn habarlady.
DDU qorytyndysy boıynsha, sapaly ǵylymı derekter vaktsınalar men aýtızm arasynda sebep-saldarlyq baılanysty rastamaıdy. Komıtettiń málimetinshe, vaktsınatsııa aýtızmniń nemese júıke júıesiniń damýyna qatysty basqa da buzylystardyń damý qaýpin arttyrmaıtyny týraly ǵylymı túsindirmeler halyqpen júrgiziletin aqparattyq jumys barysynda qoldanylady.
Buǵan deıin Batys Qazaqstan oblysynda qyzylsha juqtyrǵandar sany 300-ge jýyqtaǵany, al Pavlodarda qyzylsha juqtyrǵandar sany tórt ese kóbeıgenin jazǵan edik.
