Qyzylordadaǵy ýran óndirisi: halyqtyń alańdaýyna negiz bar ma
QYZYLORDA. KAZINFORM — Qyzylorda oblysy — Qazaqstandaǵy ýran óndirý isin jolǵa qoıǵan negizgi óńirlerdiń biri. Jerasty uńǵymaly shaıý tehnologııasy dástúrli ken óndirýge qaraǵanda jer bederin az buzǵanymen, óndiristiń qorshaǵan ortaǵa jáne adam densaýlyǵyna yqpaly týraly másele qoǵam nazarynan shet qalǵan emes. Kazinform tilshisi óndiris ornalasqan aýmaqtaǵy aýyzsýdyń sapasy men radıatsııalyq fonnyń deńgeıin zerttep kórdi.
Energetıka mınıstrligi Atomdyq jáne energetıkalyq qadaǵalaý men baqylaý komıteti málimdegendeı, Qyzylorda oblysynyń ken oryndary aýmaqtary men oǵan jaqyn ornalasqan eldi mekenderdegi radıatsııalyq fon turaqty, ıaǵnı saǵatyna 0,07-0,16 mkZv (mıkrozıvert).
— Qazirgi radıatsııa deńgeıi radıatsııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge qoıylatyn sanıtarlyq-epıdemıologııalyq talaptar boıynsha gıgıenalyq normatıvke tolyq sáıkes keledi. Normatıvke sáıkes turǵyn úıler men áleýmettik-turmystyq maqsattaǵy ǵımarattar qurylysy úshin ýchaske tańdaý kezinde gamma fony saǵatyna 0,3 mkZv bolatyn ýchaskeler bólinedi. Radıatsııalyq fon deńgeıiniń kórsetkishi bar elektrondy meteotablolar Shıeli kentindegi Qaramuryn kenishinde («RÝ-6» JShS), Baıkenje kentinde ornatylǵan. Ol halyq úshin qoljetimdi. Enshiles kásiporyndar sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıteti Qyzylorda oblysy boıynsha ulttyq saraptama ortalyǵynyń ókilderimen birge radıatsııalyq jaǵdaıdy ýaqytyly tekseredi. Tekserý nátıjesi basylymda jarııalanyp turady, — delingen habarlamada.
«Qazatomónerkásip» UAK» AQ usynǵan aqparatqa sáıkes Qyzylorda oblysynda aýyr metall jerasty uńǵymaly shaıý ádisimen 300-den 700 metrge deıingi tereńdikte óndiriledi.
— Ýran óndiriletin qabattar jerústi sý obektilerinen, onyń ishinde Syrdarııa ózeninen tabıǵı saz qabattarymen oqshaýlanǵan. Radıoaktıvti zattar men aýyr metaldardyń jerasty sýyna, Syrdarııa ózeni basseınine jáne eldi mekenderdiń aýyzsý kózderine taralýyna jol bermeý maqsatynda ýran óndirýshi kásiporyndar óndiristik ekologııalyq monıtorıng júrgizedi. Atap aıtqanda, kásiporyn aýmaǵynda jáne óndiristik alańnyń sanıtarııalyq qorǵaý aımaǵy sheginde sý men topyraq synamalary alynady. Sonymen qatar ken ornynan 50-den 1000 metrge deıingi qashyqtyqta ornalasqan baqylaý uńǵymalarynyń jelisi arqyly monıtorıng júrgizilip, sýdyń quramy, qyshqyldyǵy (pH), sýlfat deńgeıi jáne ýrannyń belsendiligi baqylanady. «Qazatomónerkásiptiń» málimeti boıynsha keıingi bes jylda óńirde ýran óndirý qyzmetimen baılanysty radıatsııalyq, ekologııalyq nemese tehnologııalyq sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılar tirkelgen joq, — dedi Komıtettiń basqarma basshysy Dınara Kenjequlova.
Ýrandy mundaı tereńdikte óndirý — Atom energııasy jónindegi halyqaralyq agenttik jáne Dúnıejúzilik ıadrolyq qaýymdastyq sııaqty halyqaralyq quzyretti uıymdar moıyndaǵan ekologııalyq turǵydaǵy eń qaýipsiz tásil.
Oblystyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti bıyl 7 aıda tıisti kásiporyndarǵa qatysty tekserý júrgizbegen.
— Sebebi tekserý taǵaıyndaýǵa avarııalyq jaǵdaıdyń týyndaýy, halyqtyń ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóný, azamattar men zańdy tulǵalardan ótinish túsýi sııaqty zańdy negiz bolmaǵan. Bul rette radıatsııalyq qaýipsizdik obektige barmaı, profılaktıkalyq túrde (kásiporyndar usynatyn óndiristik radıatsııalyq baqylaý boıynsha jartyjyldyq eseptilikti taldaý arqyly), sondaı-aq aýmaqtyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý basqarmalarynyń mamandary júrgizetin radıatsııalyq fonǵa sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq monıtorıng arqyly baqylanady. Monıtorıng nátıjeleri boıynsha buzýshylyqtar nemese gıgıenalyq normatıvten aýytqý derekteri tirkelgen joq. Ýran óndirý aýmaqtaryndaǵy jáne olarǵa irgeles eldi mekenderdegi radıatsııalyq jaǵdaı udaıy nazarda, — delingen departament habarlamasynda.
Ulttyq saraptama ortalyǵy fılıalynyń Shıeli jáne Jańaqorǵan aýdandyq bólimsheleri ýran óndiretin óńirlerdiń aýmaǵy men irgeles eldi mekenderge apta saıyn monıtorıng júrgizedi. Departament málimdegendeı, monıtorıng radıatsııalyq fon saǵatyna 0,07-0,19 mkZv ekenin kórsetti. Mamandar munyń radıatsııalyq qaýipsizdiktiń sanıtarııalyq normatıvine tolyq sáıkes keletinin aıtyp otyr. Atalǵan aýmaqtar úshin belgilengen tabıǵı gamma-fon saǵatyna 0,20 mkZv-tan aspaıdy.
— Qyzylorda oblysy boıynsha «Qazgıdromet» fılıalynyń Shıeli aýdanynda atmosferalyq qabatqa baqylaý júrgizetin 1 post ornalasqan. Avtomatty stantsııa úzdiksiz rejımde ár 20 mınýt saıyn anyqtalatyn komponentter boıynsha (azot dıoksıdi, kúkirt dıoksıdi, kómirtek oksıdi, ozon) atmosferalyq aýanyń jaı-kúıin baqylap, kórsetkishti tikeleı elektrondy serverge jiberedi. Memlekettik posttarmen qatar óńirde «Qazatomónerkásip» kásiporyndarynyń jergilikti vedomstvolyq datchıkteri men avtomattandyrylǵan júıeleri jumys isteıdi. Derek qoljetimdi bolýy úshin aýanyń sapasy týraly jedel aqparat Air.KZ mobıldi qosymshasynda kórsetiledi. Radıatsııa deńgeıin ólsheýdiń ózekti kórsetkishi «Qazgıdromettiń» resmı saıtynda onlaın rejımde jarııalanady, — delingen departament taratqan aqparatta.
Ulttyq saraptama ortalyǵy aýyzsý men ashyq sý kózderiniń jıyntyq alfa jáne betabelsendiligin anyqtaý maqsatynda topyraqtyń 12, aýyzsýdyń 14, ashyq sý kóziniń 1 synamasyna radıologııalyq zertteý júrgizdi. Taldaý nátıjesinde birde-bireýinde belgilengen normatıvtik mánnen asyp ketý jaǵdaıy anyqtalmaǵan.
Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi keıingi bes jylda departament tarapynan ýran óndirýshi kásiporyndarǵa qatysty 43 profılaktıkalyq baqylaý jáne jospardan tys tekserý júrgizilgenin málimdedi.
— Baqylaý is-sharalarynyń nátıjesinde ekologııalyq zańnama talaptaryn buzýdyń 62 faktisi anyqtalyp, olardy joıý maqsatynda 62 nusqama berildi. Anyqtalǵan zań buzý boıynsha ákimshilik quqyq buzý týraly ister qozǵalyp, nátıjesinde jalpy somasy 5,3 mlrd teńgege 34 ákimshilik aıyppul salyndy, — dep habarlady vedomstvo.
Mınıstrlik 2026-2030 jyldary qoldanystaǵy zańnama aıasynda ýran óndirýshi kásiporyndardyń ekologııalyq zańnama talaptaryn saqtaýy boıynsha memlekettik ekologııalyq baqylaýdy júzege asyrady. Osy oraıda ekologııalyq ruqsat, emıssııalar normatıvi, qaldyqty basqarý jáne qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi ózge de talaptardyń saqtalýyna basymdyq beredi. Al ol buzylǵan jaǵdaıda kináliler jaýapqa tartylady. Vedomstvo radıatsııalyq qaýipsizdik pen radıatsııalyq fondy monıtorıngteý ýran óndirisiniń qorshaǵan ortaǵa teris áserin tómendetýge, ekologııalyq talaptardyń saqtalýyn qamtamasyz etýge jáne ýran óndirý obektileriniń qaýipsiz paıdalanylýyn baqylaýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti.
Biz buǵan deıin «Qazatomónerkásip» ýran satýǵa qatysty eki iri mámile jasaıtynyn jazdyq.
