Qyzylordada NZM oqýshysy balalardyń durys sóıleýine kómektesetin baǵdarlama jasady

QYZYLORDA. KAZINFORM — Qyzylordadaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń 11-synyp oqýshysy Adelına Fınansova jasandy ıntellekt múmkindigin paıdalana otyryp, balalardyń sóıleý tilin damytýǵa baǵyttalǵan Qadam Speech AI veb-qoldanbasyn ázirledi. Joba 1-7 jas aralyǵyndaǵy balalardyń qazaq jáne orys tilderindegi dybystardy aıtýyn aldyn ala baǵalaýǵa jáne úı jaǵdaıynda sóıleý daǵdylaryn damytýǵa múmkindik beredi.

Qyzylordada NZM oqýshysy balalardyń durys sóıleýine kómektesetin baǵdarlama jasady
Foto: Qyzylorda óńirlik kommýnıkatsııalar qyzmeti

Ol Kazinform tilshisine Qadam-ǵa qadam qalaı bastalǵanyn aıtyp berdi.

— Jobany ázirleý ıdeıasy inimniń bala kezinde «r» men «l» dybystaryn aıta almaýynan bastaldy. Ata-anamnyń logoped kezegin uzaq kútip, balasynyń sóıleýine alańdaǵany áli esimde. Keıin bul máseleniń kóptegen otbasyǵa ortaq ekenin túsindim. Elimizde logoped mamandar jetispeıdi, ásirese, aýyldyq jerlerde tapshy. Men kópten beri baǵdarlamalaýmen aınalysamyn. Birde «ata-ana dıagnoz qoıý úshin emes, jaı ǵana logopedke barý kerek pe, joq pa, sony úıde ózi teksere alsa she?» degen oı keldi. Qadam osylaı paıda boldy. Maǵan ǵylymı jetekshilerim, muǵalimderim Gúlnaz Abdýkamalova men Anar Kenesary kóp kómektesti. Alǵashynda kádimgi sóıleýdi taný tehnologııasyn qoldanýdy josparladym. Alaıda onyń balanyń qate aıtqan sózin avtomatty túrde túzetip jiberetinin baıqadym. Sondyqtan Qadam sózdi tutas emes, ár dybysty jeke taldap, aıtý kezindegi qatelerdi anyqtaýǵa baǵyttaldy, — dedi joba avtory.

Qyzylordada NZM oqýshysy balalardyń durys sóıleýine kómektesetin baǵdarlama jasady
Foto: Qyzylordadaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebi

Adelına Fınansova qazaq tiliniń dybystyq erekshelikterin eskere alýy jobanyń taǵy bir ereksheligi ekenin atap ótti. Atap aıtqanda, ol orys álipbıinde kezdespeıtin dybystardy da taldaı alady. Júıe ata-anany negizsiz alańdatpaý úshin ár sózdi eki ret tyńdaıdy. Eki áreketten keıin ǵana qate belgilenedi. Al jazba sapasy nashar nemese nátıje kúmándi bolsa, «tekserý qajet» degen mártebe beriledi. Balalar úshin testileý oıyn túrinde uıymdastyrylǵan. Kýmı maskotynyń kómegimen bala sýretterdi atap, tapsyrmalardy qyzyǵýshylyqpen oryndaıdy. Júıeniń negizgi qyzmeti — sózdegi ár dybystyń durys aıtylýyn taldaý. Bala sózdi aıtqannan keıin jasandy ıntellekt estilgen dybystardy anyqtap, olardy durys nusqamen salystyrady.

— 5-7 jastaǵy balalarǵa sýret boıynsha áńgime qurastyrý tapsyrmasy beriledi. Bul kezde júıe balanyń sózdik qoryn, sóılem quraý jáne oıyn baılanystyryp jetkizý qabiletin 100 ball negizinde baǵalaıdy. Qadam dıagnoz qoımaıdy. Ol — ata-analarǵa arnalǵan bastapqy baǵalaý quraly ǵana. Júıeniń baǵalaý ólshemderi ázirge bastapqy deńgeıde, sondyqtan olardy logoped mamandar tekserýi qajet. Testileý aldynda ata-ana balanyń jasy men sóıleý deńgeıi týraly birneshe suraqqa jaýap beredi. Sonyń negizinde júıe balanyń múmkindigine saı tapsyrmalardy tańdaıdy. Áli sóılemeıtin balalar testileýge qatystyrylmaıdy, olardyń ata-analaryna paıdaly aqparattyq materıaldar usynylady. Al bala atyn atap shaqyrǵanǵa jaýap bermese, júıe estý qabiletin tekserip, mamanǵa qaralýǵa keńes beredi, — dedi Adelına Fınansova.

Testileý sońynda ata-analar úı jaǵdaıynda oryndaýǵa bolatyn jattyǵýlar men sózdik qordy damytýǵa arnalǵan kartochkalardy alady. Nátıjeler saqtalady, bul keıin balanyń damý barysyn salystyrýǵa múmkindik beredi.

Qyzylordada NZM oqýshysy balalardyń durys sóıleýine kómektesetin baǵdarlama jasady
Foto: Qyzylordadaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebi

Adelına Fınansova jobany ázirleý barysynda kezdesken birneshe kedergini aıtyp berdi.

— Eń bastysy — qazaq tilinde sóıleıtin balalardyń daýys jazbalary men olardyń durys nemese qate aıtylǵanyn kórsetetin daıyn materıaldardyń bolmaýy. Sondyqtan ata-analardyń kelisimimen aýdıojazbalar jınap, árqaısysyn jeke belgileýge týra keldi. Ekinshi qıyndyq — sóıleýdi taný modelderiniń negizinen eresekterdiń daýysyna beıimdelýi. Balalardyń anyq emes sóıleýin eskere otyryp, júıege bir sózdi eki ret tekserý erejesi engizildi. Sonymen qatar dybysty taldaý men nátıjeni baǵalaý protsesteri bólindi. Endigi másele — qazaqtyń «ǵ» dybysyn modeldiń dál tanı almaýy. Sondyqtan júıe qate qorytyndy shyǵarmaı, mundaı jaǵdaıda «tekserý qajet» mártebesin beredi. Sondaı-aq qazaq jáne orys tilderiniń erekshelikterine baılanysty ár tilge arnalǵan tapsyrmalar jeke ázirlendi. Dybystardy taldaý úshin 53 tilde oqytylǵan wav2vec2 XLSR-53 modeli tańdaldy. Al ata-analarǵa arnalǵan aqparattyq materıaldar logopedııa ádebıetteri men sóıleýdi damytý jónindegi halyqaralyq usynymdar negizinde daıyndaldy, — dedi oqýshy.

Qyzylordada NZM oqýshysy balalardyń durys sóıleýine kómektesetin baǵdarlama jasady
Foto: Qyzylordadaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebi

Synaq kezeńine qatysqan balalardyń ata-analarynyń kelisimimen qazaq jáne orys tilderinde 150-ge jýyq aýdıojazba jınalǵan. Mektep oqýshysy nátıjeni logopedtiń qorytyndysymen salystyrǵan. 

— Júıe «r» ornyna «l», «sh» ornyna «s» aıtý sııaqty jıi kezdesetin qatelerdi anyqtaı aldy. Alaıda «ǵ» dybysyn taný men baǵalaý shekterin jetildirý qajettigi baıqaldy. Kelesi kezeńde testileýdi Qyzylordadaǵy «Mereıim» ortalyǵymen birlesip jalǵastyrmaqpyz, — dedi Adelına Fınansova.

Qyzylordada NZM oqýshysy balalardyń durys sóıleýine kómektesetin baǵdarlama jasady
Foto: Qyzylorda óńirlik kommýnıkatsııalar qyzmeti

Qadam Speech AI qazaq jáne orys tilderiniń erekshelikterin eskergen. Avtordyń aıtýynsha, ol logopedti almastyrmaıdy, kerisinshe, mamanǵa júginýge deıingi alǵashqy kómekshi qural deýge bolady.

Al buǵan deıin Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıtetiniń jas zertteýshileri jylý elektr ortalyǵynyń kúl-qaldyǵy men Tasbóget ken ornynyń shaǵyl qumyn paıdalanyp, tósenish taqtaıshalaryn óndirý tehnologııasyn ázirledi.