Qyzylorda oblysynda aqbókenniń jappaı aǵylýy qalypty jaǵdaı ma
QYZYLORDA. KAZINFORM — Áleýmettik jelide Qyzylorda oblysynyń Aral aýdanynda aqbókenderdiń toptasyp júrgeni, tipti eldi mekenderge deıin kirgeni jóninde beınejazba tarady. Bul qanshalyqty qalypty? Kazinform tilshisiniń suraqtaryna «Ohotzooprom» RMK Qyzylorda óńirlik fılıalynyń basshysy Rasýl Mahanov jaýap berdi.
Óndiristik birlestik ókildiginiń qorǵaý aımaǵy — Qyzylorda, Ulytaý jáne Túrkistan oblystary. Basty maqsat — dalalyq jerdi mekendeıtin ań-qusty qorǵaý, tabıǵat zańnamasyn buzý derekterin anyqtaý jáne brakonerlik qylmystyń aldyn alý.
Inspektorlar ótken jylǵy 24 jeltoqsannan bastap Ulytaý oblysy Ulytaý aýdanynyń Qoskól aýyldyq okrýgi aýmaǵynan Beıneý-Jezqazǵan temirjolynyń birneshe beketi arqyly Qyzylorda oblysynyń Aral, Qazaly, Qarmaqshy, Jalaǵash, Syrdarııa aýdandaryna kıiktiń jappaı qonys aýdaryp, shoǵyrlanǵanyn rastady.
— Kıik, aqbóken ańdarynyń arasynda Qyzylorda oblysynda turaqtaıtyny óte az. Ulytaý, Qostanaı, Aqtóbe oblystaryn mekendeıtin olar qys mezgilinde qar qalyń jaýyp, qorek tappaǵan soń jaıylym izdep osynda keledi. Bul — tabıǵı zańdylyq. Áleýmettik jelide taraǵan beınejazbada kıikterdiń álsiregeni týraly jazyldy. Bul da alańdaıtyn nárse emes. Qarashadan jeltoqsanǵa deıin kıikterdiń kúıleý kezeńi ótedi. Bul ýaqytta kóbinese atalyqtary álsirep, kúsh-qýaty qalmaıdy. Qyzmetkerlerimiz Aral aýdanyna baryp, ań aıdaý, olarǵa jem shashý jumysyn júrgizdi. Qazirgi kúni atalyqtary áldenip aldy, — dedi Rasýl Mahanov.
Fılıal qyzmetkerleri Aral aýdanynyń aýmaǵynan ár jerden, qar astynan 12 bas kıik atalyǵynyń óleksesin tapqan. Byltyr 463 ań óleksesi zalalsyzdandyrylǵan bolatyn.
— Búginde elimizde úsh popýlıatsııada 3 mln 978 myń kıik tirshilik etedi. Oral popýlıatsııasy — 2 mln 300 myń, Betpaqdala popýlıatsııasy — 1 mln 600 myń, Ústirt popýlıatsııasy — 78 myń. Kıik sany on jyl shamasynda 40,4%-ǵa kóbeıgen. Bul — byltyrǵy sanaq qorytyndysy, sanaq kıik tóldeıtin sáýir, mamyr aılarynda júrgizilgenin eskerýge tıispiz. Bizdiń esebimizshe, Syr óńirinde 60-65 myńdaı bas kıik bar. Onyń 30 myńnan astamy Aral aýdanynyń aýmaǵynda shoǵyrlanǵan. Kıik — tez kóbeıip, tez azaıatyn ań. Qys qatty, qar qalyń bolǵan 1992 jyly kıikter kóptep qyrylǵan kórinedi. Sany tipti 15 myńǵa deıin túsip ketken degen derek bar. Jıyrma jyldan astam ýaqyt kóbeıý tendentsııasy baıqaldy. 2013 jyly elimizdiń soltústik bóliginde qaıtadan aýrýdan qyrylyp qaldy. Keıin taǵy kóbeıe bastady. Mıgratsııa jolymen kezinde kıik Qyzylorda oblysy arqyly Ózbekstanǵa ótip ketken jaǵdaılar bolǵan, — dedi fılıal basshysy.
Byltyr shilde-jeltoqsan aılary aralyǵynda Batys Qazaqstan, Qostanaı, Aqmola, Ulytaý jáne Qaraǵandy oblystarynyń aýmaǵynda kıik sanyn retteý jumysy júrgizildi.
Mamandar munyń sebebin saıyn dala sulýynyń kóbeıýimen baılanystyrady.
— Kóktemnen bastap kıik egistik alqaptaryn taptap ketedi. Eginmen aınalysatyn sharýa qojalyqtarynyń ókilderi «eginge túsedi, ekkenimizdi typ-tıpyl etedi» dep shaǵymdanady. Túgendeý jumysy osyndaı ótinish negizinde qolǵa alynǵan. Kıikti joıýǵa «Ohotzooprom» mekemesi qyzmetkerleriniń qadaǵalaýymen ańshylar jaldandy. Nátıjesinde byltyr tabıǵı ortadan 196 210 bas kıik alyndy. Olardyń eti et kombınattaryna ótkizildi. Al múıizi «Ohotzooprom» mekemesiniń Almaty qalasyndaǵy saqtaý ornyna jınaldy. Árqaısysynyń tusyna rettik sany qoıylǵan, arnaıy temperatýrada saqtaýly tur. Múıizdi farmatsevtıkalyq maqsatqa paıdalaný baǵytynda Úkimet is-sharalar júrgizip jatyr, — dedi Rasýl Mahanov.
Kıik, aqbóken joıylyp ketý qaýpi tónip turǵan ań sanalady. Biraq sany kóbeıgesin 2023 jyly bul tizimnen alyndy.
Degenmen, túz erkesin atqany úshin elimizde qylmystyq jaýapkershilik qarastyrylǵan. «Ohotzooprom» fılıalynyń qorǵaý aımaǵynda ısnpektorlar ótken jyly 17 qylmystyq derekti anyqtasa, bıyldyqqa 2 brakonerdi qolǵa túsirgen.
Buǵan deıin biz Batys Qazaqstan oblysy Tasqala aýdandyq sotynda jergilikti turǵynnyń kıik múıizin zańsyz ıemdenip, saqtaǵany úshin úkim shyqqanyn jazǵanbyz.