Qyzyl kitapqa engen Qarataý arqarynyń sany 2 myńǵa jýyqtady

ASTANA. KAZINFORM — Túrkistan taýlaryn mekendeıtin Qarataý arqarynyń sany kóbeıip keledi. Onyń sanyn saqtaý jáne popýlıatsııasynyń ósimin baqylaý maqsatynda mamandar jyl saıyn kóktem jáne kúz mezgilderinde taý jotalaryn aralap, sanaq júrgizedi.

Qyzyl kitapqa engen Qarataý arqarynyń sany 2 myńǵa jýyqtady
Foto: Túrkistan oblysy ákimdigi

Oblys ákimdiginiń baspasóz qyzmeti málim etkendeı, sońǵy sanaq nátıjesi boıynsha, qoryq aýmaǵyndaǵy arqar sany 1964 basqa jetti.

Qarataý arqarynyń sany ótken ǵasyrdan beri birneshe ret kúrt azaıǵan. 1976 jylǵy derek boıynsha, taýda shamamen 150 arqar qalǵan. Al 2004 jyly olardyń sany 38 basqa deıin tómendegen. Sol jyly Qarataý memlekettik tabıǵı qoryǵy qurylyp, sırek janýarlardy qorǵaý jumystary júıeli túrde júrgizile bastady. Sodan beri popýlıatsııa birtindep kóbeıip keledi.

Qyzyl kitapqa engen Qarataý arqarynyń sany 2 myńǵa jýyqtady
Foto: Túrkistan oblysy ákimdigi

Qarataý arqary (Ovis ammon nigrimontana) — Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna 1-sanat boıynsha engizilgen, joıylyp ketý qaýpi tóngen tek Qarataý jotalarynda kezdesetin endemdi janýar túri. Sondyqtan onyń popýlıatsııasyn saqtaý, tabıǵı ósimin qamtamasyz etý jáne meken etý ortasyn qorǵaý erekshe mańyzǵa ıe.

Qarataý memlekettik tabıǵı qoryǵy qurylǵan kezden beri sırek janýarlardy qorǵaý, tabıǵı ekojúıelerdi saqtaý, bıoalýantúrlilikti qorǵaý jáne brakonerlikke qarsy kúres, tabıǵı meken etý ortasynyń buzylýyna jol bermeý jáne júıeli ǵylymı monıtorıng júrgizý baǵytynda júıeli jumystar júrgizilip keledi.

Sonymen qatar qoryq aýmaǵynda mekendeıtin basqa da jabaıy janýarlar, onyń ishinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Qyzyl kitabyna engizilgen sırek kezdesetin túrlerdiń popýlıatsııalyq jaǵdaıynda da oń ózgerister baıqalyp otyr.

Mamandardyń aıtýynsha, aýa raıy men maýsymdyq ózgerister arqarlardyń qozǵalysyna da áser etedi. Kún sýytqanda olar bıik jaıylymdardan tómengi aýmaqtarǵa qaraı yǵysady. Qysta tómenge túsip, jazda qaıtadan bıikke kóteriledi. Sýattarǵa da barady. Arqarlardy úrkitip almaý úshin mamandar olardy alystan dúrbi arqyly baqylaıdy.

malshylar
Foto: Túrkistan oblysy ákimdigi

Sanaq jumystary fototuzaq, dron jáne janýarlardyń izderi men basqa da janama belgilerin zerdeleý arqyly júrgiziledi. Sonymen qatar janýarlardyń jalpy sany ǵana emes, jynystyq jáne jas erekshelikteri de eskeriledi. Ásirese tólderdiń sanyna basa mán beriledi. Sebebi bul kórsetkish popýlıatsııanyń ósimin baǵalaýǵa múmkindik beredi.

— Mamandar arqarlardy syrtqy belgilerine qarap ajyratady. Al bir janýardy birneshe ret esepke almaý úshin ár top óz baǵyty boıynsha tirkelgen málimetterdi salystyrady, — dedi Qarataý memlekettik tabıǵı qoryǵy basshysynyń orynbasary Shora Janataev.

Búginde qoryq aýmaǵynda arqarlardan bólek, ózge de jabaıy janýarlar kezdesedi. Munda 700-den astam ósimdik túri ósedi. Sondaı-aq qustardyń 118-den astam túri mekendeıdi. Onyń 12-si Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna engizilgen.

Osyǵan deıin Baıanaýyldyń qar basqan taýlarynda arqar kózge túskenin jazǵanbyz.