Kıiz ben keskindeme dıalogy: Almatyda eki sýretshiniń kórmesi ashyldy

Ekspozıtsııada kıiz, jip pen mata qoldanylyp jasalǵan týyndylar, sondaı-aq keskindeme jumystary qoıylǵan. Avtorlar dástúrli obrazdar men materıaldardy zamanaýı kórkemdik tilmen qaıta paıymdaıdy.

Kórme kýratory, Qazaqstannyń sándik-qoldanbaly óneri bóliminiń ǵylymı qyzmetkeri Ǵalııa Álıdiń aıtýynsha, ár sýretshiniń ózindik kórkemdik tili men shyǵarmashylyq qoltańbasy bar. Degenmen olardyń jumystaryn ulttyq mádenıetke, tabıǵatqa, keńistikke jáne dástúrli dúnıetanymǵa degen qyzyǵýshylyq biriktiredi.

— Sýretshiler shyǵarmashylyǵynda ulttyq kórkemdik dástúr daıyn úlgi retinde qaıtalanbaıdy. Ol zamanaýı estetıkalyq qabyldaý men avtorlyq izdenis turǵysynan jańasha paıymdalady, — deıdi Ǵalııa Álı.

Onyń aıtýynsha, ekspozıtsııanyń basty erekshelikteriniń biri — dástúrli materıaldardyń jańasha qoldanylýy.

— Kıiz ben keste sekildi dástúrli materıaldardy zamanaýı kórkemdik tájirıbede qoldanyp, sándik-qoldanbaly ónerge tán erekshelikterin saqtaı otyryp, olarǵa jańa estetıkalyq mán berýge bolady. Materıaldyń tabıǵı qasıetteri men avtorlyq ıdeıanyń ózara baılanysy týyndylardyń ózindik plastıkalyq tilin qalyptastyrady, — dep atap ótti kórme kýratory.

Ekspozıtsııada kıiz ben keneptiń ózara baılanysyna erekshe nazar aýdarylǵan. Kıiz qazaq halqynyń dástúrli materıaldyq mádenıeti men kóshpeli ómir saltymen baılanysty bolsa, kenep kásibı beıneleý ónerindegi negizgi materıaldardyń biri sanalady.

Kýratordyń aıtýynsha, «Ǵasyrlar jańǵyryǵy» kórmesiniń ıdeıasy urpaqtan-urpaqqa jalǵasqan mádenı jady men kórkemdik tájirıbeniń zamanaýı ónerde jańa sıpatqa ıe bolýymen baılanysty. Bul rette sýretshiler dástúrli obrazdardy sol kúıinde qaıtalaýǵa tyryspaıdy. Tabıǵat, dala keńistigi, qazaqtyń turmys-tirshiligi men oıý-órnek elementteri tús, pishin, syzyq, yrǵaq jáne faktýramen jumys isteýdiń negizine aınalǵan.

Bul jańǵyryq kıizdiń tabıǵı faktýrasynan, keste tigisteriniń yrǵaqty qurylymynan, keskindemedegi tús pen syzyqtyń qozǵalysynan, sondaı-aq pishin men keńistiktiń úılesiminen kórinedi.

Ónertanýshy, professor Baıan Barmanqulova usynylǵan jumystardy baǵalaı otyryp, eki sýretshiniń birlesken shyǵarmashylyǵynyń ereksheligine toqtaldy.

— Olardyń birge qalaı jumys isteıtini, túrli-tústi daqty qalaı ornalastyratyny meni tańǵaldyrdy. Avtorlar men esimderge baılanyp qaramasaq, kıizben óte erkin, qımylmen jumys isteıtindeı áser qaldyrady. Adam qandaı da bir sezimdi bastan ótkergende, ony ym-ıshara arqyly jetkizedi. Ár qımyl — emotsııa. Munda emotsııa qajetti tústi ilip áketip, ony kenepke túsiretindeı. Osy qımyl erkindigi óte tartymdy, — dedi professor.

Onyń pikirinshe, dál osy erkindik sýretshilerdiń týyndylaryn dástúrli oıý-órnekten erekshelendiredi.

— Oıý-órnekte dástúr belgili bir deńgeıde shekteý qoıady, mundaı erkin qımylǵa múmkindik bere bermeıdi. Al munda keskindemege, keıbir jumystarda tipti akvarelge nemese maıly boıaýǵa jaqyndaǵysy keletin zamanaýı adamnyń erkin oılaýy baıqalady. ıAǵnı ulttyq materıaldy alyp, zamanaýı sýretshi retinde jumys isteý. Munda ýaqytpen birge ilgerileýge degen umtylys bar: dástúrli tekemet pen syrmaqty jaqsy kóre otyryp, ózińniń kim ekenińdi aıtý. Óıtkeni tekemet halyq atynan sóılese, munda sýretshi jeke tulǵa retinde, ózindik ereksheligi bar adam retinde sóıleıdi. Tabıǵı tiliń — tekemette, kıizde. Shaǵyn da, kólemdi de jumystardyń barlyǵy tústi seziný mádenıetin, nanymdy kompozıtsııa qura bilý sheberligin jáne sonymen birge ózindik bolmysty bildirý qabiletin kórsetedi, — dep atap ótti Baıan Barmanqulova.

Kórmeniń erekshelikterine toqtalǵan sýretshilerdiń biri Jazıra Jumasheva dástúrli materıal men zamanaýı kompozıtsııalyq sheshimderdiń úılesimin atap ótti.

— Biz kıizben de, keskindememen de aınalysamyz. Kıizdi ulttyq baǵytta qoldansaq, keskindemede burynnan kele jatqan dúnıelerdi qazirgi zamanmen baılanystyramyz. Bizdiń ereksheligimiz — jańashyldyǵymyz dep esepteımiz. Bul — jańa kompozıtsııalyq sheshimder. Qazaq mádenıetine tán turmystyq jáne dástúrli qolóner elementterin — janýarlardy, kıiz úıdi, onyń ishindegi zattardy paıdalanamyz. Alaıda olardyń barlyǵy zamanaýı tilmen oryndalǵan, — dep túsindirdi ol.

Sýretshi óz týyndylarynyń birin «Kerege» dep ataǵan. Jumysta qazaqtyń kıiz úıiniń qurylymyna qatysty elementter paıdalanylǵan. Týyndy arnaıy osy kórme úshin jasalyp, ony daıyndaýǵa shamamen eki-úsh aı ýaqyt ketken.

— Bul — qazaq kıiz úıiniń bóligi — kerege. Keıbir bólshekteri kıizden jasalǵan, «qoshqarmúıiz» oıýynyń elementteri bar. Al keregeniń ar jaǵynan tabıǵat — sý, ózen, jaılaý kórinedi. Keregeni kótergende, kıizdiń ar jaǵynan peızaj ashylady. Muny aspanmen de baılanystyrýǵa bolady. Búkil kompozıtsııa osy ıdeıaǵa qurylǵan, — dedi Jazıra Jumasheva.

Ekinshi sýretshi Asel Ábilqaı kórmege kelgen mádenıet salasynyń ókilderine, sýretshiler men qolónershilerge alǵys bildirdi.

— Ár adam bir-birimen jumys istep kete almaıdy. Bul jaqsy odaq dep qana aıta alamyn. Jazıra, janymda bolǵanyń úshin kóp raqmet, — dedi sýretshi.

Kórme Qazaqstan Respýblıkasynyń Ábilhan Qasteev atyndaǵy Ulttyq óner mýzeıiniń Ortalyq kórme zalynda ótip jatyr. Ekspozıtsııa 2026 jylǵy 16 qazanǵa deıin jalǵasady.

Eske salaıyq, Almatyda Bátıma Záýirbekovanyń mereıtoıyna arnalǵan «Mura jipteri» kórmesi ashylǵan edi.