Kıiz basýdan zergerlik ónerge deıin: Almatyda qolónerden festıval ótip jatyr
ALMATY. KAZINFORM — «Naýryznama» onkúndigi aıasynda Almatyda «Nomadic Art: Dala mádenıetiniń jahandyq beınesi» atty halyqaralyq festıval ótti.
Іs-shara elimizdiń túkpir-túkpirinen kelgen qolóner sheberleriniń basyn qosty. Olar tek óz týyndylaryn pash etip qana qoımaı, kóne ónerdiń qyr-syrymen bólisti. Festıvalge kelýshiler kıiz basý, urshyq ıirý, kórpe tigý, qysh quıý jáne zergerlik buıymdar jasaýdy úırenip, tútinmen sýret salý syndy sırek kezdesetin ádistermen tanysty.
Qyzylorda oblysynyń týmasy Roza Úısinbaeva qazaq kileminiń túrleri men ony toqýdyń erekshelikterin aıtyp berdi.
— Kilemniń tyqyr jáne túkti degen eki túri bolady. On jasymnan bastap toqyp kele jatqandyqtan, eki túrin de meńgergenmin. Tehnıkasy jaǵynan tyqyr kilem gobelenge uqsaıdy, sondyqtan kóbi ony ajyrata almaı jatady. Onyń negizi maqta jipten jasalsa, oıýlary boıalǵan qoı júninen toqylady. Uzyndyǵy 2,5–4,5 metrlik bir kilemdi bitirýge shamamen eki aı ýaqyt ketedi. Oǵan 15–16 keli órnekti jip pen 5 kelideı maqta jumsalady, — dedi ol.
Roza Úısinbaevanyń aıtýynsha, jumys qarqyny jiptiń jýan-jińishkeligine de baılanysty. Jýan jippen jumys tez bitse, jińishke jip kóp ýaqytty talap etedi. Kilemderdiń baǵasy kúrdeliligi men kólemine qaraı 50 myńnan 250 myń teńgege deıin barady.
Kórmede tarazdyq sheberler de kıiz basýdyń qurǵaq jáne sýly ádisterin kórsetti. Qolónershilerdiń aıtýynsha, qurǵaq ádis óte qarapaıym: jún talshyqtaryn qajetti órnekke saı jınap, arnaıy ınemen qaıta-qaıta túıreıdi. Osylaısha kıim-keshek, sómkeden bastap, kilem men oıynshyqqa deıin jasaýǵa bolady.
Al kıizdi sýmen basý ujymdyq jumysty qajet etedi. Raýshan Imanaly qazaq halqynyń bul kásipke degen erekshe qurmetin atap ótti.
— Kıiz basýda júnniń eki túri — tútilgen jáne sýyrylǵan jún qoldanylady. Sýyrylǵan júnnen astyńǵy negizin jasap, ústine «taldyrma» dep atalatyn arnaıy qabat salamyz. Oıý-órnekter osy taldyrmadan oıylady. Qazir biz «Dala oıýlary» atty shaǵyn ekspozıtsııa jasap jatyrmyz. Júnniń bir bóligin zapyranmen, al astyńǵy qabatyn pııazdyń qabyǵy sııaqty tabıǵı boıaýlarmen boıadyq. Munda tek tabıǵı shıkizat pen qospalar paıdalanylady, — dedi sheber.
Aıtýynsha, qazaq halqy kıizdiń qalyń túrin — kıiz úıdi jabýǵa, al juqa túrin kıim tigýge paıdalanǵan. Sondaı-aq kıiz úıdiń edenine tekemet tóselip, qabyrǵasyna oıýly tuskıizder ilingen.
Festıval barysynda dızaınerler ortalyǵynyń múshesi Aıtjamal Turysbekqyzy biz keste — qazaqtyń dástúrli kesteleý ónerinen sabaq berdi.
Ol mata betine jún, jibek jáne sıntetıkalyq jiptermen órnek salýdyń joldaryn kórsetti.
— Biz keste — ulttyq qolónerimizdiń asyl qazynasy. Bul óner umytylmaýy úshin men sheberlik sabaqtaryn ótkizip, jastarǵa úıretip júrmin. Shákirtterimniń qolynan shyqqan buıymdar tipti shetelderde satylyp jatyr. Eń bastysy — osy kásipti qaıta jańǵyrtý. Qarap tursańyz, qolmen tigilgen keste mashınamen jasalǵannan áldeqaıda kórkem, — dedi ol.
Tarazdyq sheber Gúlmıra Toqabaeva urshyq ıirý ónerin tanystyrdy. Ol urshyq júndi ıirip, jipke aınaldyrýǵa arnalǵan yńǵaıly qural ekenin túsindirdi.
— Ata-baba murasyn jalǵap júrgenime qýanyshtymyn. Bul urshyq maǵan enemnen qalǵan. Ol kisi 92 jasynda dúnıeden ozdy, men onyń amanatyn saqtap, isin alǵa jalǵap kelemin. Enem osy urshyqpen jip ıirip, odan túrli buıymdar toqıtyn, — dedi Gúlmıra Toqabaeva.
Festıval alǵash ret QR Ulttyq mýzeıi, Almaty qalasynyń týrızm basqarmasy jáne Etnodızaınerler odaǵynyń bastamasymen uıymdastyryldy.
Іs-sharanyń basty baǵyttarynyń biri — World Craft Cities (Dúnıejúzilik qolóner qalalary) mártebesine ıe qalalardyń tanystyrylymy boldy: Taraz — kıiz basý, Túrkistan — qysh óneri, al Almaty — zergerlik sheberligimen erekshelendi.
Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, basty maqsat — ulttyq murany zaman talabyna saı jańǵyrtý jáne kóshpeliler mádenıetin halyqaralyq deńgeıde dáripteý.
Eske salaıyq, buǵan deıin Túrkistandaǵy Qolónershiler ortalyǵy qalaı jumys istep turǵanyn jazǵanbyz.
