Qyz alyp qashý ulttyq mentalıtetke qatysty emes — áleýmettanýshy

ASTANA. KAZINFORM — «Qyz alyp qashý» ulttyq mentalıtetke emes, naqty áleýmettik ortada qalyptasqan normalarǵa tikeleı baılanysty. Bul pikirdi Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty Otbasy jáne genderlik saıasat salasyndaǵy zertteýler ortalyǵynyń basshysy Aqnur Imanqul aıtty.

– Memleket basshysynyń Ulttyq quryltaıda qyz alyp qashý máselesin arnaıy atap ótýi erekshe mańyzdy. Bul – jekelegen turmystyq oqıǵaǵa berilgen emotsııalyq baǵa emes, qoǵamda jınaqtalǵan áleýmettik problemanyń bar ekenin jáne onyń memlekettik deńgeıde sheshimdi talap etetinin ashyq moıyndaý. Prezıdenttiń bul pikiri máseleni «dástúr» (shyn máninde bul dástúr emes, dástúrdi burmalaý) nemese «otbasylyq is» aıasynan shyǵaryp, quqyqtyq tártip pen qoǵamdyq qaýipsizdik keńistigine engizdi, – deıdi A. Imanqul.

Sarapshynyń aıtýynsha, qyz alyp qashý – jeke adamdardyń áreketi ǵana emes, áleýmettik normalar arqyly udaıy qaıtalanatyn qubylys. Ol kóbine tikeleı kúsh qoldanýdan góri sımvoldyq qysym tetikteri arqyly júzege asady. «El ne deıdi», «qaıtyp kelý uıat», «ata-ananyń abyroıy» sekildi uǵymdar jeke erikti shekteıtin áleýmettik baqylaý quraldaryna aınalady.

Mundaı jaǵdaı áleýmettanýda qurylymdyq nemese sımvoldyq zorlyq retinde sıpattalady, ıaǵnı zorlyqtyń ózi qalypty ári aqtalatyn áreket retinde qabyldanady.

– 2025 jyly Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty júrgizgen áleýmettaný zertteýi bul qubylystyń qoǵamda áli de jasyryn tózimge ıe ekenin kórsetti. 3 myń respondenttiń qatysýymen júrgizilgen jappaı saýalnamada respondentterdiń 67,6% qyzdy erkinen tys alyp qashýǵa qarsy ekenin bildirgen. Alaıda 20,5% beıtarap ustanymda ekenin kórsetse, 11,5% belgili bir jaǵdaılarda mundaı nekeni aqtaýǵa beıim ekenin kórsetken. Dál osy beıtaraptyq pen shartty qabyldaý – áleýmettik turǵydan eń qaýipti aımaq, óıtkeni ol zorlyqty moraldy turǵydan aqtaýǵa múmkindik beredi, – deıdi ınstıtýt ókili.

Zertteýde óńirlik aıyrmashylyqtar da aıqyn baıqalǵan. Mysaly, Shymkent qalasynda qyz alyp qashýdy qoldaıtyndardyń jalpy úlesi 31,5% qurady. Almaty, Jambyl jáne Túrkistan oblystarynda bul kórsetkish 18-19% aralyǵynda tirkelse, Mańǵystaý oblysynda 13,4% quraǵan.

Al Ulytaý, Atyraý jáne Aqtóbe oblystarynda bul tájirıbeni qoldaıtyndardyń úlesi 1% tómen. Bul derekter máseleniń «ulttyq minezge, mentalıtetke» emes, naqty áleýmettik ortada qalyptasqan normalarǵa baılanysty ekenin kórsetedi, deıdi sarapshy.

Aıta keteıik, búgin Ulttyq quryltaıdyń V otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qyz alyp qashý — ultymyzdyń bedeline nuqsan keltiretin jabaıy qylmys ekenin aıtqan edi.

2025 jyldyń 16 qyrkúıeginen bastap qyz alyp qashqandarǵa jaza kúsheıdi. ıAǵnı Qylmystyq kodekske jańa 125-1-baby «Neke qııýǵa májbúrleý» engizildi. Bul norma adamdy onyń erkinen tys nekege turǵyzý nemese birge turý maqsatynda urlaǵany úshin qylmystyq jaýapkershilikti qarastyrady.