Qytaıda qazaqtyń dástúrli kósh jolyn tamashalaıtyn kezeń bastaldy — sheteldegi qazaq baspasózi
Kazinform HAA sheteldegi qazaq tilinde taraıtyn aqparat kózderine aptalyq sholýyn usynady.
Qazaqstan men Ózbekstan arhıv salasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtedi — ÓzA
Astanada Ýzarhıv agenttigi men Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń arhıvi arasynda arhıv isi jáne qujat aınalymy salasyndaǵy yntymaqtastyq jónindegi memorandýmǵa qol qoıyldy.
Bul týraly «ÓzA» aqparat agenttigi málimdedi.
Habarlamada aıtylýynsha, qujat eki eldiń arhıv mekemeleri arasyndaǵy áriptestikti nyǵaıtýǵa, tájirıbe almasýǵa, arhıv qujattaryn saqtaý men paıdalaný isin jetildirýge, sondaı-aq ǵylymı zertteýler men ınnovatsııalyq tehnologııalardy damytýǵa baǵyttalǵan.
Kezdesý barysynda taraptar arhıvterdi tsıfrlandyrý, elektrondy qorlar qalyptastyrý, tsıfrlyq tehnologııalardy engizý, mamandardyń biliktiligin arttyrý jáne taǵylymdamalar uıymdastyrý máselelerin talqylady. Sonymen qatar birlesken ǵylymı konferentsııalar, semınarlar men dóńgelek ústelder ótkizý jónindegi bastamalar qarastyryldy.
Sonymen qatar taraptar tarıhı qujattardy ǵylymı aınalymǵa engizý, arhıv qorlaryndaǵy derekterdi tıimdi paıdalaný jáne jasandy ıntellekt tehnologııalaryn qoldaný baǵytyndaǵy yntymaqtastyqty damytýǵa ýaǵdalasty. Memorandým eki el arasyndaǵy mádenı-gýmanıtarlyq baılanystardy nyǵaıtyp, tarıhı murany saqtaý men zertteý múmkindikterin keńeıtedi.
Sondaı-aq osy aptada «ÓzA»-da «Ándijanda bir otbasyda tórtem dúnıege keldi» degen taqyryptaǵy aqparat jarııalandy.
Atalǵan basylymnyń dereginshe, Ózbekstannyń Ándijan qalasynda turatyn Adınahon Muhammadjonova úsh ul men bir qyzdy dúnıege ákeldi. Qýanyshty oqıǵa óńirdegi sırek kezdesetin jaǵdaılardyń biri retinde baǵalanyp otyr.
Tórtem Respýblıka mamandandyrylǵan Ana men bala densaýlyǵy ǵylymı-tájirıbelik medıtsına ortalyǵy bazasynda dúnıege kelgen. Dárigerlerdiń aıtýynsha, bosaný joǵary kásibı baqylaýmen sátti ótken.
Qazirgi ýaqytta ana men nárestelerdiń jaǵdaıy qalypty. Olar mamandardyń turaqty baqylaýynda bolyp, qajetti medıtsınalyq kómek alýda.
Dárigerler mundaı bosaný jaǵdaılary óte sırek kezdesetinin atap ótip, sábılerdiń densaýlyǵyn jiti qadaǵalap otyrǵandaryn málimdedi.
Qytaı tájirıbesi Aral teńizin qalpyna keltirýge kómektesýde — Halyq gazeti
Aral teńiziniń ekologııalyq jaǵdaıyn jaqsartý baǵytynda Qytaı ǵalymdary Ortalyq Azııa elderimen birlesken jumystar júrgizip keledi. 2013 jyly Qytaı Ǵylym akademııasynyń Ortalyq Azııa ekologııa jáne qorshaǵan orta ǵylymı-zertteý ortalyǵy qurylyp, onyń bólimsheleri Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Tájikstanda ashyldy, dep habarlaıdy Halyq gazeti basylymy.
Atalǵan BAQ-tyń dereginshe, Qytaılyq mamandar Aral óńirinde ekologııa, jerústi jáne jerasty sýlary, tuzdy shańdy daýyldardy baqylaýǵa arnalǵan 80-nen astam monıtorıng beketin ornatyp, qashyqtan zondtaý tehnologııalary arqyly teńizdiń tartylý sebepterin zerttedi.
Shyńjańdaǵy tájirıbe negizinde Qytaı men Ózbekstan birlesip bes botanıkalyq baq quryp, sortańǵa tózimdi ósimdikterdi jersindirý jumystaryn júrgizýde. Aral teńizi halyqaralyq ınnovatsııalyq ortalyǵy janyndaǵy demonstratsııalyq aımaqta 40-tan astam osyndaı ósimdik túri engizilgen.
Sondaı-aq Qytaıdyń sý únemdeý tehnologııalary maqta sharýashylyǵynda sýdy 50–70 paıyzǵa deıin únemdeýge múmkindik berdi. Ózbekstan málimetinshe, 2018 jyldan beri sortańǵa tózimdi ósimdikter egilgen orman alqaby shamamen 2 mıllıon gektarǵa jetip, qumdy jáne tuzdy shańdy daýyldardyń qarqyny tómendegen.
Sondaı-aq Halyq gazetinde «Alashankoý arqyly júk tasymaly alǵash ret 10 mln tonnadan asty» degen mazmundaǵy aqparat jarııalandy.
Qytaılyq basylymnyń málimetinshe, bıylǵy qańtar-sáýir aılarynda Alashankoý baqylaý-ótkizý beketi arqyly ótken ımport-eksport júkteriniń kólemi 10 mln 716 myń tonnany qurap, ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 11 paıyzǵa artty. Osylaısha beket tarıhynda alǵash ret tórt aılyq júk tasymaly 10 mln tonnadan asyp, rekordtyq kórsetkishke jetti.
Alashankoýda temirjol jáne avtokólik tasymaly qatar damyp keledi. Qańtar-sáýir aralyǵynda temirjol arqyly 6 mln 383 myń tonna júk tasymaldanyp, kórsetkish 13,4 paıyzǵa ósti. Al avtokólik arqyly tasymal kólemi 517 myń tonnaǵa jetip, ótken jylmen salystyrǵanda 46 paıyzǵa artqan.
Sondaı-aq osy kezeńde Alashankoý avtokólik beketi arqyly ótken kólikter sany 53 myńǵa jetti. Eksporttalatyn negizgi taýarlar qatarynda mashına jasaý jáne elektr tehnıkasy ónimderi, joǵary tehnologııalyq taýarlar, kıim-keshek pen onyń bólshekteri bar.
Qazirgi tańda Alashankoý arqyly tasymaldanatyn taýarlar Ortalyq Azııanyń bes eline, Reseıge jáne álemniń 80-nen astam elderi men óńirlerine jetkizilip, shekaraaralyq saýda aýqymy keńeıip keledi.
Qytaıda qazaqtyń dástúrli kósh jolyn tamashalaıtyn kezeń bastaldy — Altaı aqparaty
Qytaıdyń Altaı óńirinde qazaq malshylarynyń dástúrli maýsymdyq kóshi bastalyp, ony foto jáne beınekameraǵa túsirýge qolaıly kezeń týdy. 7 maýsym kúni Býryltoǵaı aýdanynyń Sarbulaq kókteýindegi malshylar tabyn-tabyn syıyr, qoraly qoıyn aıdap, kósh jolymen jaılaýǵa kóshti, dep jazady qytaılyq Altaı aqparaty portaly.
Altaı aqparatynyń dereginshe, bul aımaq Altaıdaǵy áıgili «myń shaqyrymdyq kósh jolynyń» mańyzdy bólikteriniń biri sanalady. Jyl saıyn munda kóptegen fotograftar men týrıster kelip, kóshpeli ómirdiń tabıǵı kórinisterin tamashalaıdy.
Taý men dalany boılaı sozylǵan kósh kerýeni, myńdaǵan maldyń qozǵalysy jáne qazaqtyń dástúrli turmysy óńirdiń etnografııalyq týrızmin damytýǵa serpin berip otyr. Ásirese jazǵy maýsymda kósh kórinisteri erekshe qyzyǵýshylyq týdyrady.
Qytaılyq BAQ málimetinshe, Tıan-Shan men Altaı óńirindegi qazaq malshylary ǵasyrlar boıy qalyptasqan maýsymdyq kóshý dástúrin búginge deıin saqtap keledi. Olar jyl mezgiline qaraı jaılaý men qystaý arasynda qonys aýdaryp, malyn qolaıly jaıylymdarǵa baǵyttaıdy.
Aqparattyq basylymdar qazaqtardy atqa miný mádenıeti men kóshpeli ómir saltyn saqtaǵan halyq retinde sıpattaıdy. Búginde Shyńjańdaǵy birqatar qazaq qaýymdary ata-babadan qalǵan dástúrli mal sharýashylyǵyn jalǵastyryp, kóshpeli mádenıettiń sabaqtastyǵyn saqtap otyr.
Irandyq ınvestor Almaty oblysynda irimshik zaýytyn salady — Eurasia Today
Almaty oblysynda jylyna 155 myń tonna ónim óndiretin irimshik zaýyty salynady. Jobany ırandyq ınvestor júzege asyrady.
Investıtsııalyq kelisimge Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Aıdarbek Saparov pen ırandyq azyq-túlik holdınginiń prezıdenti Ǵolam Álı Soleımanı qol qoıdy. Jobanyń jalpy quny 35,2 mlrd teńgeni quraıdy. Qazirgi ýaqytta qurylys-montaj jumystary bastalǵan.
Bul týraly osy aptada Qyrǵyzstanda shyǵatyn Eurasia Today aqparat agenttigi AShM baspasóz qyzmetine silteme jasap habarlady.
Atalǵan BAQ-tyń keltirgen derekterine súıensek, Ǵolam Álı Soleımanı Qazaqstandy uzaq merzimdi strategııalyq seriktes retinde qarastyratynyn aıtyp, bolashaqta kartop óńdeý jáne balalar taǵamyn óndirý baǵytyndaǵy jobalardy iske asyrý múmkindigin de qarastyryp jatqanyn málimdedi.
Zaýytty 2029 jyly paıdalanýǵa berý josparlanǵan. Joba aıasynda 400 turaqty jumys orny ashylyp, qazaqstandyq mamandardy oqytý men zamanaýı tehnologııalardy engizý kózdelgen. Sonymen qatar kompanııa 2028–2038 jyldary Almaty oblysyndaǵy áleýmettik bastamalarǵa jyl saıyn 50 mln teńge bólmek. Joba Qazaqstannyń sút óńdeý salasyndaǵy eń iri óndiristerdiń biri bolmaq.
Iran men Úndistan agrarlyq yntymaqtastyqty keńeıtpek — ParsToday
Iran men Úndistan aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtip, agrarlyq ónimder saýdasyn arttyrýǵa nıetti, dep jazdy ParsToday aqparat agenttigi.
ParsToday agenttiginiń habarlaýynsha, bul másele Úndistanda ótken BRICS elderiniń aýyl sharýashylyǵy mınıstrleri kezdesýi aıasynda talqylandy. Irannyń Aýyl sharýashylyǵy jıhady mınıstri Ǵolamreza Nýrı Úndistannyń aýyl sharýashylyǵy jáne fermerlerdiń ál-aýqaty mınıstri Shıvradj Sıngh Choýhanmen kezdesti.
Kezdesý barysynda Ǵolamreza Nýrı Irannyń Úndistanmen aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń jańa kezeńin bastaýǵa daıyn ekenin málimdep, Tegeranda birlesken aýyl sharýashylyǵy komıtetiniń otyrysyn ótkizýdi usyndy.
Taraptar ǵylymı zertteýler, sý resýrstaryn basqarý, jańa tehnologııalar, mehanıkalandyrý, tuqym sharýashylyǵy, tamaq ónerkásibi jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń saýdasy baǵyttaryndaǵy ózara is-qımyldy keńeıtý máselelerin talqylady.
Óz kezeginde Shıvradj Sıngh Choýhan Úndistannyń Iranmen agrarlyq saladaǵy áriptestikti damytýǵa múddeli ekenin atap ótti. Taraptar aýyl sharýashylyǵy men azyq-túlik qaýipsizdigi salalaryndaǵy yntymaqtastyqty kúsheıtýge ýaǵdalasty.
Aıtmatov — álem ádebıetine óshpes mura qaldyrǵan qalamger — TRT
10 maýsym kúni qyrǵyz halqynyń kórnekti jazýshysy, qoǵam qaıratkeri Shyńǵys Aıtmatovtyń ómirden ótkenine 18 jyl toldy. Álem ádebıetiniń kórnekti ókilderiniń biri sanalatyn qalamger 1928 jyly Qyrǵyzstannyń Talas óńirindegi Sheker aýylynda dúnıege kelgen. Onyń balalyq shaǵy saıası qýǵyn-súrgin men soǵys jyldarynyń aýyr kezeńimen tuspa-tus keldi.
Osy aptada Túrkııa Radıo Televızııa portaly ádebıet álemindegi birtýar tulǵa Shyńǵys Aıtmatovtyń ómiri men shyǵarmashylyǵy týraly shaǵyn taldaý maqalasyn usynǵan.
Keltirilgen derekterge súıenesek, Shyńǵystyń ákesi Tórequl Aıtmatov 1937 jylǵy stalındik qýǵyn-súrginniń qurbany boldy. Otbasy týǵan aýylyna oralyp, bolashaq jazýshynyń dúnıetanymynyń qalyptasýyna qyrǵyz halqynyń aýyz ádebıeti, ertegileri men ańyzdary erekshe áser etti. Bul mura keıin onyń shyǵarmalarynyń ózegine aınaldy.
Shyńǵys Aıtmatov ádebıetke 1950 jyldary keldi. Onyń «Jámılá» povesi halyqaralyq deńgeıde keń tanylyp, frantsýz jazýshysy Lýı Aragon týyndyny «álemdegi eń sulý mahabbat hıkaıasy» dep baǵalady. Osydan keıin jazýshynyń shyǵarmalary álemniń kóptegen tiline aýdarylyp, keńinen tarala bastady.
Qalamgerdiń «Alǵashqy ustaz», «Qyzyl oramaldy shynarym», «Aq keme», «Qosh bol, Gúlsary!», «Jan pıda» jáne «Ǵasyrdan da uzaq kún» sekildi shyǵarmalary adam taǵdyry, ar-ojdan, tarıhı jady men ulttyq qundylyqtar taqyryptaryn tereń qozǵady. Ol Lenındik syılyq pen KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty atanyp, dıplomatııalyq qyzmetter de atqardy.
Eske sala keteıik, Shyńǵys Aıtmatov 2008 jylǵy 10 maýsymda Germanııada dúnıeden ótti. Ol Bishkektegi «Ata-Beıit» memorıaldyq kesheninde jerlengen. Qalamgerdiń shyǵarmashylyq murasy búgin de ózektiligin joǵaltpaı, túrki dúnıesi men álem ádebıetiniń altyn qorynan oryn alyp keledi.
