Qytaıda barys sany bes myńǵa jetti
ASTANA. KAZINFORM — Qytaıda qazirgi kúnde shamamen 5000 barys bar, qatań sharalardyń nátıjesinde elde mysyqtektes jyrtqyshtyń sany turaqty túrde ósip keledi. Bul týraly Sınhýa agenttigi habarlady.
2013 jyldan keıin Qytaıda ilbisti qorǵaý jáne onyń tirshilik ortasyn qalpyna keltirý baǵytynda júıeli jumystar atqaryldy. Resmı málimetterge sáıkes, eldegi barys sany 2013 jylǵy 2 500-den búginde shamamen 5 000-ǵa ósken. Qytaıda mysyqtektes taǵynyń tirshilik aýmaǵy 2,08 mıllıon sharshy shaqyrymǵa jetedi. Bul jer betindegi barystardyń jalpy taralý aýmaǵynyń 60 paıyzyna teń.
Іlbis Qytaıda birinshi sanatta qorǵalatyn jabaıy janýar qataryna jatady. Negizinen Shyńjań, Tıbet, Tsınhaı, Gansý, Sychýan, ıÝnnan, Іshki Mońǵolııa jáne Nınsıa óńirlerinde taralǵan. Kóbine teńiz deńgeıinen 3 000–5 000 metr bıiktiktegi jartasty taýlardy, alpilik shalǵyndar men shóleıtti taýly aımaqtardy mekendeıdi.
Sońǵy jyldary barystyń tarıhı mekenin qalpyna keltirý úshin tabıǵı orman men jaıylymdardy qorǵaý sııaqty birqatar ekologııalyq jobalar júzege asyryldy. Bul sharalar ilbistiń negizgi jemi sanalatyn taýeshki, arqar sııaqty qońyr ańdardyń sanyn kóbeıtýge de aıtarlyqtaı áser etti.
Agenttiktiń jazýynsha, Qytaıda barys taralǵan aýmaqtarda eki ulttyq park pen 78 tabıǵat qoryǵy qurylǵan. Sonyń nátıjesinde 800 myń sharshy shaqyrymnan astam aýmaq qatań qorǵaýǵa alynyp, barys popýlıatsııasynyń qalpyna kelýine qolaıly jaǵdaı jasalǵan.
Helanshan jotasynda barystyń tuqymy joıylyp ketkendikten, Qytaı úkimeti ony qaıta jersindirý boıynsha pılottyq jobany iske qosty. Qazirgi ýaqytqa deıin bul óńirge segiz barys jiberilgen. Olar jańa ortaǵa beıimdelip, óz betinshe ań aýlaı bastaǵan. 2026 jyly joba aıasynda qaıta jersindirilgen jyrtqyshtyń tabıǵı ortada balalap, tóliniń qara qulaqtanǵany tirkeldi.
Sonymen qatar barysty qorǵaý jumystary barysynda fototuzaq arqyly baqylaý, spýtnıktik qarǵybaýlarmen qadaǵalaý jáne nájis úlgilerine DNQ zertteýin júrgizý sharalary qolǵa alynǵan. Jergilikti turǵyndardy tabıǵatty qorǵaý reıdterine tartý, jyrtqyshtar keltirgen shyǵyndy memlekettik baǵdarlama arqyly óteý jáne saqtandyrý tetikterin engizý de mańyzdy tájirıbe sanalady.
Agenttiktiń málimetinshe, aldaǵy ýaqytta ilbistiń taralý aımaqtary arasyndaǵy tabıǵı baılanysty jaqsartýǵa, popýlıatsııanyń genetıkalyq ártúrliligin saqtaýǵa jáne adam men jyrtqyshtardyń qaqtyǵysyn azaıtýǵa basymdyq beriledi.
Buǵan deıin Qytaıdyń ońtústik-batysyndaǵy Tıbet aýmaǵynda bolǵan 7,0 baldyq jer silkinisinen 16 adam qaza taýyp, 65 adam jaralanǵanyn jazǵan edik.
