Qytaıda álemdegi eń iri sýasty temirjol tonneli iske qosylýǵa jaqyn
ASTANA. KAZINFORM — Qytaı ıAntszy ózeniniń túbi arqyly ótetin joǵary jyldamdyqty temirjol tonnelin salý jumysyn sátti aıaqtady, dep habarlaıdy Sınhýa.
ıAntszy – Qytaıdaǵy eń uzyn jáne álemdegi úshinshi eń uzyn ózen.
Osy jyldyń naýryz aıynyń sońynda qytaılyq «Lınhanhao» atty tonnel qazý kesheni óz jumysyn sátti aıaqtady. Bul jabdyq joǵary jyldamdyqty temirjoldarǵa arnalǵan álemdegi eń iri dıametrli (15,4 metr) tonnel qazý tehnıkasy.
Tonnel Shanhaı qalasynyń Chýnmın aýdany men Tszıansý provıntsııasyndaǵy Taıtsan qalasyn baılanystyrady. Onyń jalpy uzyndyǵy 14,25 km, sonyń ishinde ıAntszy ózeniniń astymen ótetin bóligi 11,18 km.
Bul joba Shanhaı–Nankın baǵytyndaǵy Shanhaı–Chýntsın–Chendý joǵary jyldamdyqty temirjol magıstraliniń mańyzdy bóligi. Ol Qytaıdyń soltústik-ońtústik baǵyttaǵy segiz jáne shyǵys-batys baǵyttaǵy segiz joǵary jyldamdyqty jeliden turatyn ulttyq temirjol júıesiniń bir bóligine aınalady.
Qazirgi tańda bul joba álemdik deńgeıdegi eń iri sýasty joǵary jyldamdyqty temirjol tonneli bolyp esepteledi. Ol qurylys standarttarynyń óte joǵary bolýy jáne qazý uzyndyǵynyń aýqymdylyǵy jalpy masshtabynyń úlkendigimen erekshelenedi.
«Lınhanhao» tonnel qazý kesheni 2024 jyldyń sáýir aıynyń sońynda iske qosylǵan. 23 aıǵa sozylǵan qazý jumystary nátıjesinde Taıtsan qalasyna deıingi jol aıaqtaldy.
Tonnel paıdalanýǵa berilgennen keıin joǵary jyldamdyqty poıyzdar ıAntszy ózenin sý astymen saǵatyna 350 km jyldamdyqpen, jyldamdyqty tómendetpeı kesip ótetin bolady.
Sońǵy jyldary Qytaı joǵary jyldamdyqty temirjol jelisin qarqyndy túrde damytyp keledi.
2025 jylǵy 26 jeltoqsanda Shensı provıntsııasyndaǵy Sıan men ıAnan qalalaryn baılanystyratyn joǵary jyldamdyqty temirjol iske qosylǵannan keıin, eldegi osy sanattaǵy temirjoldardyń jalpy uzyndyǵy 50 myń shaqyrymnan asyp, Qytaı osy salada jańa deńgeıge shyqty.
Qytaıdaǵy alǵashqy joǵary jyldamdyqty temirjol 2008 jyly iske qosylyp, Pekın men Tıantszın qalalaryn baılanystyrǵan bolatyn. Qytaı temirjol korporatsııasynyń málimetinshe, qazirgi tańda bul jeli 500 myńnan astam halqy bar qalalyq aımaqtardyń 97 paıyzyn qamtıdy. Paıdalanýǵa berilgen joǵary jyldamdyqty temirjoldardyń jalpy uzyndyǵy boıynsha Qytaı álemde birinshi orynda tur jáne bul kórsetkish basqa barlyq eldiń jıyntyq uzyndyǵynan da kóp.
Qytaı temirjol ekonomıkasy jáne josparlaý ınstıtýtynyń sarapshysy ıÝı Tszıanniń aıtýynsha, keń aýqymdy joǵary jyldamdyqty temirjol jelisi 500 km qashyqtyqtaǵy qalalar arasynda 1–2 saǵattyq sapardy, 1000 km qashyqtyqtaǵy iri qalalar arasynda 4 saǵattyq qatynasty jáne 2000 km-den astam qashyqtyqty bir kún ishinde júrip ótýdi qamtamasyz etedi.
Qytaı temirjol korporatsııasynyń málimeti boıynsha, el 2030 jylǵa qaraı joǵary jyldamdyqty temirjoldardyń uzyndyǵyn 60 myń km-ge, al 2035 jylǵa qaraı 70 myń km-ge jetkizýdi josparlap otyr.
Sonymen qatar Qytaı bolashaqta aımaqtar arasyndaǵy jol ýaqytyn odan ári qysqartý úshin jańa býyn joǵary jyldamdyqty poıyzdardy synaqtan ótkizip jatyr.
2024 jyldyń jeltoqsanynda Pekınde álemdegi eń jyldam CR450 poıyzynyń prototıpi tanystyryldy. Ol saǵatyna 400 km jyldamdyqpen qozǵala alady. Bul jańa model qazirgi CR400 poıyzdarynan edáýir jyldam.
CR450 synaq barysynda keıbir baǵyttarda saǵatyna 453 km jyldamdyqqa deıin jetken.
Osylaısha Qytaı saǵatyna 400 km jyldamdyqtaǵy poıyzdarǵa arnalǵan álemdegi alǵashqy júıeni qalyptastyryp, joǵary jyldamdyqty temirjol salasyndaǵy jetekshi ornyn nyǵaıtty.
Qytaı temirjol ǵylym akademııasynyń bas ınjeneri Chjao Hýnveıdiń aıtýynsha, CR450 kommertsııalyq paıdalanýǵa berilmes buryn 600 myń km synaq jolyn ótýi kerek. Bul Jer sharyn 15 ret aınalyp shyǵýmen teń.
Qazirgi tańda poıyz onyń jartysyn, ıaǵnı 300 myń km júrip ótti.
CR450 prototıpinen bólek, Qytaı magnıttik levıtatsııa (maglev) tehnologııasyn damytýǵa da erekshe kóńil bólip otyr.
Ótken jyldyń shildesinde Beıjińde ótken joǵary jyldamdyqty temirjoldardyń 12-shi álemdik kongresinde asqyn ótkizgish elektrlik maglev poıyzy tanystyryldy. Ol magnıttik óris arqyly aýada qalqyp qozǵalyp, saǵatyna 600 km jyldamdyqqa deıin jete alady.
CRRC Changchun Railway Vehicles Co., Ltd. kompanııasynyń zertteýshisi ıÝı Tsınsýnnyń aıtýynsha, bul tehnologııa joǵary jyldamdyqty poıyzdar men ushaqtar arasyndaǵy jyldamdyq alshaqtyǵyn azaıtýǵa múmkindik beredi.
Aıta ketelik Ońtústik Koreıa álemdegi eń jyldam poıyz jobasyn ázirlep jatqany týraly jazǵan edik.
