Qytaı ǵalymdary platına katalızatorlaryn birneshe mınýtta sıntezdeý ádisin tapty
ASTANA. KAZINFORM — Qytaı ǵalymdary platına tobyna jatatyn metaldar negizindegi katalızatorlardy sanaýly mınýt ishinde sıntezdep, olardyń qurylymyn joǵary dáldikpen basqarýǵa múmkindik beretin mıllısekýndtyq jylýlyq ımpýlstar tehnologııasyn ázirledi. Bul týraly Sınhýa agenttigi habarlady.
Tıantszın ýnıversıtetiniń zertteýshileri «ıadro–qabyqsha» qurylymyndaǵy katalızatorlardy jasaýǵa arnalǵan tepe-teń emes ózin-ózi uıymdastyrý ádisin usyndy. Bul tásil sýtekti otyn elementteriniń tıimdiligin arttyryp, taza energetıkany damytýǵa jańa múmkindik ashady. Zertteý nátıjeleri 10 shildede Science jýrnalynda jarııalandy.
Zertteý avtorlarynyń biri, Tıantszın ýnıversıtetiniń professory Hý Venbınniń aıtýynsha, jańa ádis asyl metaldardan jasalatyn kúrdeli katalızatorlardy joǵary dáldikpen sıntezdeý tásilin túbegeıli ózgertedi.
— Bizdiń tehnologııa «jasyl» sýtegi óndirisinen bastap, ozyq energııa tasymaldaǵyshtaryn jasaýǵa deıingi strategııalyq mańyzdy salalardyń damýyna qýatty qural usynady. Ol dekarbonızatsııa men energetıkalyq qaýipsizdik jónindegi ulttyq strategııany iske asyrýǵa tikeleı yqpal etedi, — dedi ǵalym.
Platına tobyna jatatyn metaldar negizindegi katalızatorlar energetıkada, hımııa ónerkásibinde jáne ekologııalyq tehnologııalarda keńinen qoldanylady. Platınany baǵasy arzan metaldarmen «ıadro–qabyqsha» qurylymynda biriktirý qymbat shıkizat shyǵynyn edáýir azaıtyp, tıimdilikti saqtaýǵa múmkindik beredi. Mundaı materıaldardyń joǵary belsendiligi ıadro men qabyqsha túıisken jerdegi atomdardyń ózara áserlesýinen týyndaıdy. Bul katalızatordyń krıstaldyq tory men elektrondyq qasıetterin ońtaılandyrady.
Jańa ádis katalızatorlardy sıntezdeý tásilin túbegeıli ózgertedi. Dástúrli tehnologııada mundaı materıaldar joǵary temperatýrada uzaq ýaqyt qyzdyrý arqyly alynady. Bul kezde zat bir termodınamıkalyq tepe-teńdik kúıinen ekinshisine birtindep ótedi. Mundaı protsess kóp ýaqyt pen energııany qajet etedi jáne nanobólshekterdiń qurylymyn dál baqylaýǵa múmkindik bermeıdi.
Osy shekteýlerdi eńserý úshin zertteýshiler tepe-teń emes ózin-ózi uıymdastyrý strategııasyn ázirledi. Mıllısekýndtyq dáldikpen beriletin qysqa merzimdi jylýlyq ımpýlstar júıege energııa jetkizip, nanokrıstaldardyń joǵary energııaly aralyq kúıler arqyly «ıadro–qabyqsha» qurylymyna aınalýyna yqpal etedi. Ádis platına qabatynyń qalyńdyǵyn jekelegen atomdar deńgeıinde qabat-qabat retteýge múmkindik beredi.
Eger dástúrli kópsatyly sıntez birneshe saǵatqa sozylyp, kúrdeli jabdyqty qajet etse, jańa tehnologııa bul protsesti birneshe mınýtta aıaqtaıdy. Ǵalymdar qalyńdyǵy nebári úsh atomdyq qabattan turatyn platına qabyqshasyn jasap shyǵardy. Bul katalızatordyń eń joǵary belsendiligin qamtamasyz etýge jetkilikti.
Sonymen qatar jańa tehnologııa óndiris kezindegi energııa tutynýdy 90%-ǵa deıin qysqartyp, ýly reagentterdi qoldanýdy qajet etpeıdi. Sonyń arqasynda óndiris protsesi ekologııalyq turǵydan anaǵurlym qaýipsiz bolady.
Synaq barysynda jańa katalızatorlarmen jabdyqtalǵan otyn elementteri bir gramm platınaǵa shaqqanda 15,2 kılovatt menshikti qýat kórsetip, joǵary turaqtylyq tanytty.
Hý Venbınniń aıtýynsha, joǵary jyldamdyǵy, dáldigi, tıimdiligi jáne ekologııalyq tazalyǵynyń arqasynda bul tehnologııa sýtekti energetıkamen qatar, názik organıkalyq sıntezde, farmatsevtıkada, ónerkásiptik katalızde jáne aǵyndy sýlardy tazartý salalarynda da keńinen qoldanylýy múmkin.
Aıta keteıik, Qytaı ǵalymdary telefondaǵy áreketterdi anyqtaıtyn tyń tásil usyndy.
