Qytaı ǵalymdary pestıtsıdtiń jańbyrda shaıylyp ketýine tosqaýyl qoıdy
ALMATY. KAZINFORM — Qytaı Ǵylym akademııasynyń Hefeı fızıka ǵylymdary ınstıtýtynyń ǵalymdary pestıtsıdterdiń ósimdik japyraǵyna berik jabysýyn qamtamasyz etip, áserin kúsheıtetin nanobólshekter ázirledi, dep habarlaıdy Sınhýa.
Zertteý nátıjesi Journal of Controlled Release ǵylymı jýrnalynda jarııalandy. Jańa tehnologııa aýyl sharýashylyǵyndaǵy burynnan kele jatqan máseleni sheshýge baǵyttalǵan. Atap aıtqanda, pestıtsıdter ósimdikke áser etip úlgermeı turyp, jańbyr sýymen shaıylyp ketedi.
Ǵalymdardyń aıtýynsha, pestıtsıdterdi dástúrli ádispen búrký kóp jaǵdaıda tıimsiz. Óıtkeni ósimdik japyraǵynyń beti sýdy tebetin balaýyzdy qabatpen qaptalǵan. Sonyń saldarynan suıyqtyq tamshylary japyraqqa juqpaı, keri serpiledi. Japyraqqa qonǵan pestıtsıdti jańbyr shaıyp ketýi múmkin, al kún sáýlesi men býlaný onyń belsendi quramdastaryn buzady.
Buǵan deıingi zertteýler pestıtsıdtiń 90 paıyzyna deıin qajetti nysanaǵa jetpeı qalýy múmkin ekenin kórsetken. Sondyqtan fermerler egistikke dárini birneshe ret búrkýge májbúr. Bul shyǵyndy kóbeıtip qana qoımaı, qorshaǵan ortanyń lastanýyna da ákeledi.
Máseleniń sheshimin izdegen zertteýshiler bakterııalardyń qasıetin zerttegen. Keıbir ishek bakterııalarynda pılı dep atalatyn óte usaq, túk tárizdi ósindiler bolady. Olar kishkentaı ilmek sııaqty jumys istep, bakterııalardyń betke jabysyp turýyna jáne sýmen shaıylyp ketpeýine kómektesedi.
Osy erekshelikti negizge alǵan ǵalymdar beti kedir-budyr, usaq tikenektermen qaptalǵan qýys kremnıı dıoksıdi nanobólshekterin jasap, olardyń ishine ımıdakloprıd atty keń taralǵan ınsektıtsıdti ornalastyrǵan.
Zertteý nátıjesi nanobólshekterdiń ósimdik japyraǵyna jaǵylǵanda bakterııa pılıine uqsas áreket etetinin kórsetti. Olar japyraqtyń balaýyzdy qabatyna ilinip, kishkentaı zákir tárizdi berik bekinedi. Sonymen qatar bólshekter arasynda sýtektik baılanystar túziledi. Bul álsiz hımııalyq baılanystar bólshekterdiń japyraq betine odan ári berik jabysýyna yqpal etedi.
— Osyndaı qosarlanǵan bekiný mehanızmi pestıtsıdtiń jańbyr jaýǵan kezde de japyraqta saqtalýyna kómektesedi. Buǵan qosa, nanobólshekter pestıtsıdti birtindep bólip shyǵarady jáne ýltrakúlgin sáýlege tózimdi. Bul olardyń tıimdiligin arttyrady, — dedi ınstıtýttyń ǵylymı qyzmetkeri Van Gochjýn.
Ǵalymdar jańa quramdy maqta, soıa jáne qyzanaq japyraqtarynda synaqtan ótkizgen. Jasandy jańbyrdan keıin japyraqtarda saqtalǵan pestıtsıd mólsheri ımıdakloprıd negizindegi kommertsııalyq preparatty qoldanǵandaǵy kórsetkishten 4,8 ese kóp bolǵan.
— Ósimdikter men danıo-rerıo balyqtaryna júrgizilgen qaýipsizdik synaqtary aıqyn zııan belgilerin kórsetken joq. Bul nátıje jańa pestıtsıdtiń qorshaǵan ortaǵa qaýipsiz bolýy múmkin ekenin ańǵartady. Sondaı-aq az mólsherde qoldanǵanda da tıimdi, ekologııalyq turǵydan qolaıly preparattar jasaýǵa jol ashýy yqtımal, — dep tolyqtyrdy Van Gochjýn.
Buǵan deıin Almatyda jaz bitpeı jatyp aǵash japyraqtary sarǵaıyp, túse bastaǵan bolatyn. Máseleniń sebebi anyqtaldy.
