Qytaı ǵalymdary Qus jolynyń syrtqy dıskisinen tolqyn tárizdi qurylymdar tapty
ASTANA. KAZINFORM – Qytaı ǵalymdary alǵash ret Qus joly galaktıkasynyń syrtqy dıskisine keńinen taralǵan tolqyn tárizdi qurylymdardy anyqtady. Bul jańalyq Galaktıkanyń úsh ólshemdi qurylymy men onyń dınamıkalyq evolıýtsııasyna áser etetin protsesterdi jańasha zertteýge múmkindik beredi, dep habarlaıdy Sınhýa.
Zertteýdi Qytaı ǵylym akademııasyna qarasty Purple Mountain Observatory (PMO) observatorııasynyń ǵalymdary júrgizdi. Nátıjeleri 7 tamyzda Nature Astronomy jýrnalynda jarııalandy.
Qus jolynyń jalpy pishini deformatsııalanǵan dıskini eske salady: onyń bir jaǵy joǵary, ekinshi jaǵy tómen qaraı ıilgen. Mundaı aýqymdy deformatsııa «ıilý» dep atalady. Alaıda buǵan deıin galaktıka ishindegi neǵurlym usaq tik qurylymdarǵa júıeli baqylaý men sandyq zertteýler jetkilikti júrgizilmegen.
Ǵalymdar 30 myńnan astam molekýlalyq bult týraly derekterdi taldap, olardyń úsh ólshemdi keńistiktegi ornalasýyn anyqtady. Ol úshin observatorııanyń 13,7 metrlik mıllımetrlik teleskopy arqyly kómirtek monooksıdi (CO) spektrlik jelisinde alynǵan baqylaý nátıjeleri paıdalanyldy.
Kómirtek monooksıdi – jańa juldyzdardyń túzilýine qajetti bastapqy materıal sanalatyn sýyq molekýlalyq gazdyń negizgi kórsetkishteriniń biri. Zertteý Qus jolynyń syrtqy dıskisiniń shamamen jartysyn, ıaǵnı Galaktıka ortalyǵynan 26 kıloparsekke deıingi qashyqtyqty qamtydy.
Alynǵan derekter negizinde zertteýshiler syrtqy dıskidegi molekýlalyq gazdyń ıilýiniń jahandyq modelin jasady. Aýqymdy deformatsııany esepten shyǵarǵannan keıin qurylymnan sý betindegi usaq tolqyndarǵa uqsaıtyn aıqyn tik aýytqýlar anyqtalǵan.
Ǵalymdardyń pikirinshe, bul qurylymdar syrtqy gravıtatsııalyq áserden týyndaıtyn aýqymdy ıilý tolqyndarynyń kórinisi bolýy múmkin. Mundaı áserdiń yqtımal kózderiniń biri – Qus jolynyń mańynan ótetin serik galaktıkalarmen, sonyń ishinde ergejeıli galaktıkalarmen ózara árekettesýi.
Osylaısha, anyqtalǵan tolqyn tárizdi qurylymdar Qus jolynyń syrtqy dıskisi arqyly taralyp jatqan gravıtatsııalyq ózara árekettesýlerdiń ózindik «izderi» bolýy múmkin.
Aıta keteıik, ǵalymdar Kún betiniń tarıhtaǵy eń anyq sýretterin jarııalady.
Al Perseıdter meteor aǵyny 13 tamyzǵa qaraǵan túni sharyqtaý shegine jetetinin jazdyq.
