Qytaı atom qupııasyn zertteý úshin álemdegi eń qýatty bólshekter údetkishin iske qosty
ASTANA. KAZINFORM – Qytaıda zarıadtalǵan atomdar shoǵyryn buryn-sońdy bolmaǵan qarqynmen údete alatyn álemdegi eń qýatty bólshekter údetkishi paıdalanýǵa berildi. Bul týraly Kazinform agenttiginiń Beıjińdegi menshikti tilshisi South China Morning Post basylymyna silteme jasap habarlaıdy.
Joǵary qarqyndy aýyr ıondar údetkishi (HIAF) Gýandýn provıntsııasynyń Hýeıchjoý qalasynda ornalasqan. Jobanyń quny 2,6 mlrd ıýandy (384,1 mln AQSh dollary) qurady.
Ǵylymı keshendi ázirleýge 16 jyl jumsaldy. Bir ımpýlstegi bólshekterdiń tyǵyzdyǵy boıynsha HIAF Germanııanyń Darmshtadt qalasyndaǵy údetkishke tıesili bolǵan buǵan deıingi álemdik kórsetkishten segiz ese joǵary.
Jobanyń bas ınjeneri, Qazirgi fızıka ınstıtýtynyń mamany ıAn Tszıanchenniń aıtýynsha, jańa qondyrǵy ıadrolyq fızıkanyń birqatar mańyzdy suraqtaryna jaýap tabýǵa múmkindik beredi. Atap aıtqanda, ǵalymdar perıodtyq júıeniń shegi, aýyr hımııalyq elementterdiń paıda bolýy jáne sırek kezdesetin atom ıadrolarynyń qurylysy jóninde tyń málimetter alady.
-Joǵary jyldamdyqpen qozǵalatyn ıondar mıkroskopııalyq oq tárizdi áser etedi. Olardy nysanadaǵy atom ıadrolarymen nemese bir-birimen tirkestirý arqyly ǵalymdar tek juldyzdardyń ishinde nemese asa jańa juldyzdardyń jarylysy kezinde ǵana bolatyn tótenshe fızıkalyq jaǵdaılardy zerthanada qaıta jasaı alady, – dep túsindirdi ol.
HIAF irgeli ǵylymı zertteýlermen qatar ǵarysh apparattarynyń radıatsııaǵa tózimdiligin synaýǵa, jańa materıaldar ázirleýge, onkologııalyq aýrýlardy sáýlelik terapııamen emdeý ádisterin jetildirýge jáne medıtsınaǵa arnalǵan jańa ızotoptar óndirýge de paıdalanylmaq.
Osyǵan deıin habarlaǵanymyzdaı, Qytaı adamtektes robot shyǵarýdan kósh bastap tur.
