Qytaı artyq salmaqpen kúreste qatań dıetanyń ornyna zamanaýı tehnologııalardy qoldanyp jatyr
ASTANA. KAZINFORM – Qytaıda artyq salmaq jáne semizdikpen kúresýge arnalǵan aýqymdy baǵdarlama qarqyn alyp keledi. Bılik qatań dıetanyń ornyna jattyǵýlar, zamanaýı tehnologııalar, tamaqtanýdaǵy ózgeristerdi jáne aldyn alý medıtsınasyn biriktiretin keshendi tásilge basa nazar aýdaryp otyr, dep habarlaıdy Xinhua.
Erekshe mysaldardyń biri Shanhaıda salmaǵy artyq jasóspirimderge arnalǵan ádette «kóbirek júgir, az je» tásilinen múldem ózgeshe baǵdarlama boldy. Shamamen 180 mektep oqýshysy segiz apta ishinde vırtýaldy shyndyqty paıdalanyp, dene shynyqtyrýmen aınalysty. Únemi júgirýdiń ornyna olar vırtýaldy shyndyq shlemderin kıip, jattyqtyrýshylar jasandy ıntellekt negizinde ústel tennısi, fýtbol jáne basqa da sport túrleri boıynsha sabaqtar ótkizetin sandyq sport ortasyna kirdi.
REVERIE dep atalatyn júıeni Shanhaıdaǵy Tszıao Týn ýnıversıtetiniń zertteýshileri bastaǵan halyqaralyq ǵalymdar toby ázirledi. Ol JI jattyǵýlaryn, qozǵalysty baqylaý jáne ımmersıvti vırtýaldy álemderdi biriktire otyryp salmaǵy artyq balalar men jasóspirimder úshin dene shynyqtyrýdy tartymdy etýdiń jańa tásilin usynyp otyr.
Bul baǵdarlama el boıynsha bilim berý oryndaryn, medıtsınalyq mekemeler, qoǵamdyq tamaqtaný mekemelerin jáne sport ınfraqurylymyn qamtıtyn keń aýqymdy ózgeristerdiń bir bóligi boldy.
2024 jyly Qytaı halyqtyń salmaǵyn baqylaý boıynsha úsh jyldyq ulttyq bastamany iske qosty. Ony iske asyrýǵa Ulttyq densaýlyq saqtaý komıssııasy, Bilim mınıstrligi jáne basqa da memlekettik organdardy qosa alǵanda 16 vedomstvo men uıym qatysyp otyr.
Naýqanǵa artyq salmaq pen semizdik dıagnozy bar adamdar sanynyń artýyna qatysty alańdaýshylyq sebep boldy. Ulttyq densaýlyq saqtaý komıssııasynyń málimetinshe, 2018 jyly eldegi eresekterdiń 34,3%-y artyq salmaqtan, al 16,4%-y semizdikten zardap shekken. Sarapshylardyń boljamynsha, tıimdi sharalar qoldanylmasa, bul másele 2030 jylǵa qaraı halyqtyń 70%-dan astamyna áser etýi múmkin.
Baǵdarlamanyń negizgi baǵyttarynyń biri – buqaralyq sportty damytý. 2023 jyldyń sońyna qaraı elde 4,59 mln sport nysany jáne shamamen 370 myń shaqyrym jaıaý jáne júgirý joly bar edi. 2024 jylǵa qaraı Qytaı halqynyń jartysyna jýyǵy únemi dene belsendiligimen aınalysty.
Tamaqtaný ádetteri de ózgerip jatyr. Qytaılyqtardyń kópshiligi daıyn taǵamdy únemi jetkizýden bas tartyp, tamaqty úıden pisire bastady jáne tamaqtaný sapasyna kóbirek kóńil bólip jatyr. Birqatar aımaqta meıramhanalar men jetkizý qyzmetteri tuzy, qant jáne maı mólsheri az taǵamdar túrlerin kóbeıtip jatyr.
Sonymen qatar mamandandyrylǵan medıtsınalyq ortalyqtar jelisi damyp keledi. 2026 jyldyń basyna qaraı búkil el boıynsha salmaqty salaýatty basqarý boıynsha 5500-den astam emhana ashyldy. Olardyń maqsaty tek salmaq joǵaltýǵa kómektesý ǵana emes, sonymen qatar qant dıabeti, gıpertonııa jáne basqa da sozylmaly aýrýlardyń damýynyń aldyn alý.
Qytaı Ǵylym akademııasy janyndaǵy Chjýnshan aýrýhanasynyń endokrınologııa bóliminiń meńgerýshisi Lı Sıaoınniń aıtýynsha, semizdik kóptegen aýyr aýrýdyń negizgi qaýipti faktory bolyp qalyp otyr.
- Eger semizdik baqylaýǵa alynsa, bul aýrýlardyń aldyn alýǵa jáne emdeýge bolady, - dep atap ótti ol.
Dárigerler semizdikke qarsy zamanaýı dári-dármekterdiń mańyzdylyǵy artyp kele jatqanyn, alaıda dári-dármekter salaýatty ómir saltyn almastyra almaıtynyn atap ótti.
- Dári-dármektiń maqsaty – patsıenttiń densaýlyǵyn, ómir súrý sapasyn jaqsartý jáne ony uzartý. Negizgi másele dene salmaǵynyń ındeksinde emes, patsıenttiń ózinde, - dep atap ótti Halyq azattyq armııasy bas aýrýhanasynyń dárigeri Mý Imın.
Sarapshylar salmaq joǵaltý qysqa merzimdi shekteýler emes, uzaq merzimdi ómir saltyn ózgertýdi qajet etetinin atap ótti.
- Aryqtaý – sprınt emes, bul marafon, - dep eske saldy klınıkalyq tamaqtaný mamany Van Gýanlın.
Qytaı semizdikke qarsy kúresti jeke máseleden qoǵamdyq densaýlyqty jaqsartýǵa baǵyttalǵan aýqymdy ulttyq baǵdarlamaǵa birtindep aınaldyryp otyr.
Tıimdi sharalar qabyldanbasa, 2040 jylǵa qaraı álemde 220 mıllıonnan astam bala semizdikke shaldyǵýy múmkin. Bul eskertý Dúnıejúzilik semizdik federatsııasynyń esebinde keltirilgen.
