Qazaqstan TúrkPA tóraǵalyǵyn Qyrǵyz Respýblıkasyna tapsyrdy
BІShKEK. KAZINFORM — Quryltaı tóraǵasy Aıbek Dádebaı bastaǵan delegatsııa Qyrǵyz Respýblıkasynyń astanasynda ótken Túrki memleketteriniń Parlamenttik Assambleıasynyń (TúrkPA) XV plenarlyq otyrysyna qatysty.
Qazaqstandyq depýtattardyń Bishkektegi jumysy birqatar resmı kezdesýden bastaldy.
Qyrǵyzstan Prezıdenti Sadyr Japarov Quryltaı Tóraǵasyn TúrkPA-ǵa múshe elder parlamentteriniń basshylarymen birge qabyldady. Aıbek Dádebaı baýyrlas eldiń basshysyna Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń ystyq yqylasy men izgi tilegin jetkizdi. Kezdesýde búginde túrki memleketteri arasyndaǵy qarym-qatynas strategııalyq deńgeıge kóterilip, jan-jaqty damyp kele jatqany atap ótildi. Bul — elder kóshbasshylary arasyndaǵy jemisti ózara is-qımyldyń tikeleı nátıjesi.
Negizgi otyrys qarsańynda Jogorký Kenesh Tóraǵasy Marlen Mamatalıevpen mazmundy kezdesý ótti. Aıbek Dádebaı qyrǵyz áriptesterine qonaqjaılyq tanytqany úshin alǵys aıtyp, Qyrǵyzstan Parlamentimen ekijaqty qarym-qatynasty Parlamentaralyq yntymaqtastyq jónindegi keńes, dostyq toby jáne salalyq komıtetter aıasynda barlyq deńgeıde odan ári damytý Quryltaı úshin aıryqsha mańyzdy ekenin atap ótti.
TúrkPA-nyń XV plenarlyq otyrysy «Jasandy ıntellekt jáne tehnologııalyq progress dáýirindegi túrki áleminiń parlamentaralyq yntymaqtastyǵy» taqyrybyna arnaldy.
Quryltaı Tóraǵasy óz sózinde bul talqylaý bıyl Túrkistanda ótken Túrki memleketteri uıymynyń beıresmı sammıtinde kóterilgen bastamalardy qoldaıtynyn atap ótti.
— Bul jasandy ıntellekt pen zamanaýı tehnologııalar máseleleriniń túrki áleminiń ortaq kún tártibinde erekshe oryn alatynyn kórsetedi. Osyǵan baılanysty Prezıdentimiz Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev túrki elderiniń IT-habtar jelisin jáne Astanadaǵy Alem.AI bazasynda Jasandy ıntellekt ortalyǵyn qurý bastamasynyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Bul jobalar elderimizdiń tehnologııalyq áleýetin biriktirip qana qoımaı, ortaq tsıfrlyq ekojúıe qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Eń aldymen, mundaı tetikter yntymaqtastyqty deklaratıvti deńgeıden naqty praktıkalyq nátıjelerge kóshirýdi qamtamasyz etedi, — dedi Aıbek Dádebaı.
Quryltaı Tóraǵasy sondaı-aq otyrysqa qatysýshylardy Gabalada ótken Túrki memleketteri uıymynyń sammıtinde Qazaqstan tarapy usynǵan bastamalardy qoldaýǵa shaqyrdy. Atap aıtqanda, logıstıkalyq áleýetti arttyrýǵa baǵyttalǵan jańa tehnologııalar men ortaq tsıfrlyq sheshimderdi ilgeriletý úshin tsıfrlyq monıtorıng jáne tsıfrlyq ınnovatsııalar ortalyqtaryn ashý, sondaı-aq Túrki memleketteriniń kıberqaýipsizdik jónindegi keńesin qurý bastamalary týraly sóz boldy.
Aıbek Dádebaı Qazaqstanda tsıfrlandyrý el damýynyń strategııalyq basym baǵyttarynyń biri retinde aıqyndalǵanyn, al 2026 jyldy Prezıdent «Tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly» dep jarııalaǵanyn atap ótti. Quryltaı Tóraǵasy áriptesterimen Qazaqstannyń tsıfrlyq ortany zańnamalyq qoldaý salasyndaǵy tájirıbesimen bólisti. Atap aıtqanda, jańa Tsıfrlyq kodeks, «Jasandy ıntellekt týraly» zań, sondaı-aq «Digital Qazaqstan» ulttyq strategııasy aıasynda zańnamany odan ári jetildirý jumystary týraly aıtyp berdi.
Osyǵan baılanysty Qazaqstan tarapy elimizdiń tájirıbesi negizinde TúrkPA elderine arnalǵan úlgilik Tsıfrlyq kodeksti ázirleý bastamasyn kóterdi. Bul qujat túrki memleketteri arasynda tsıfrlyq quqyq salasynyń ortaq tujyrymdamalyq, termınologııalyq jáne ádisnamalyq negizin qalyptastyrýǵa yqpal etedi.
Aıbek Dádebaı Qazaqstanda tsıfrlandyrý salasynda júzege asyrylyp jatqan jobalarǵa da toqtaldy. Olardyń qatarynda zań shyǵarý jumysyn «e-Quryltai» platformasyna kóshirý, óńirdegi eń qýatty eki sýperkompıýterdi iske qosý, «GovTech» ınfraqurylymyn damytý, AI-Sana baǵdarlamasy arqyly azamattardy oqytý, Astana Hub klasteri men Qazaq AI Research University bazasyndaǵy bilim berý jobalary jáne basqa da bastamalar bar.
Otyrys barysynda Quryltaı depýtattary Ámirbek Ospanbekov pen Satybaldy Burshaqov baıandama jasady. Qatysýshylar TúrkPA-ǵa múshe memleketterde ónerkásiptik menshik quqyqtaryn qorǵaý, balalardy olardyń densaýlyǵy men damýyna zııan keltiretin aqparattan qorǵaý, birlesken kásiporyndar týraly jáne basqa da birqatar úlgilik zańdy qabyldady.
TúrkPA-nyń XV plenarlyq otyrysynyń qorytyndysy boıynsha parlamentarııler Bishkek deklaratsııasyn qabyldady.
TúrkPA Keńesiniń otyrysynda Qazaqstan Parlamenttik Assambleıaǵa tóraǵalyqty Qyrǵyz Respýblıkasyna tapsyrdy. Aıbek Dádebaı áriptesterine osy jaýapty mindetti atqarýda tabys tilep, Quryltaı depýtattary parlamentaralyq baılanystar men ortaq túrki birligin odan ári nyǵaıtýǵa bar kúsh-jigerin jumsaýǵa daıyn ekenin jetkizdi.
TúrkPA otyrysy aıasynda Quryltaı tóraǵasy Ázerbaıjan Respýblıkasy Mıllı Májilisiniń Tóraǵasy Sahıba Gafarovamen jáne Túrkııa Uly Ulttyq jınalysynyń tóraǵasy Nýman Kýrtýlmýshpen kezdesti. Taraptar TúrkPA aıasynda da, ekijaqty formatta da parlamentaralyq yntymaqtastyqty odan ári tereńdetý máseleleri boıynsha pikir almasty.
Sonymen qatar Quryltaı depýtattary TúrkPA-nyń Jas parlamentarııler jáne Parlamentarıı áıelder toptarynyń jumysyna qatysty. Quryltaı depýtaty, jas parlamentarııler tobynyń jetekshisi Dıdarbek Dildábek jastardyń saıası sheshimder qabyldaý úderisterine qatysýy týraly baıandama jasady. TúrkPA-nyń Parlamentarıı áıelder tobynyń jetekshisi Aıjan Temirbaeva «Áıelder jáne mádenı dıplomatııa: til men ortaq dástúrler arqyly birlikti nyǵaıtý» taqyrybyndaǵy sessııada sóz sóıledi.
Buǵan deıin Aıbek Dádebaı TúrkPA Bas hatshysy Ramıl Gasanmen kezdeskenin jazǵanbyz.
