Qyr sońyńnan qalmaıtyn jarnamany qalaı toqtatý kerek
Internetten bir taýardyń baǵasyn izdeı qalsańyz, tsıfrlyq álemińiz túgel jarnamaǵa tolyp shyǵa keletinin talaı baıqaǵan shyǵarsyz. Quddy bir ǵalamtordaǵy ár qadamyńdy bireý qalty jibermeı ańdyp otyrǵandaı áser týǵyzady. Shyn máninde bul avtomattandyrylǵan jarnama júıesiniń jumysy. Kazinform tilshisi osy júıeniń ishine úńilip kórdi.
Mamandar muny «ilespe jarnama» nemese «retargetıng» dep ataıdy. Bul – buryn belgili bir taýarǵa qyzyǵýshylyq tanytqan adamdarǵa jarnamany qaıtalap joldaı beretin tehnologııa. Mysaly, adam bir saıtqa dıvan qarap, satyp almady deıik. Júıe osy áreketti tirkeıdi. Biraz ýaqyt ótkende álgi adam ınternetke kirgen boıda ózi qaraǵan dıvanǵa uqsas jarnamasy qaptap ketedi. Ushaq bıletin izdeseńiz de, taýar tańdasańyz da osylaı.
Bıznestiń bul máseledegi qısyny qarapaıym. Adam taýarǵa qyzyǵýshylyq tanytqan eken, demek satyp alý yqtımaldyǵy joǵary. Sondyqtan jarnama júıeleri sol taýardy únemi eske salyp, paıdalanýshyny saýda jasaýǵa ıtermeleıdi.
Saıttar paıdalanýshyny qalaı «este saqtaıdy»
Qyr sońyńnaan qalmaıtyn jarnamaǵa túrli tehnologııalar qoldanylady. Eń tanymaly – cookies, ıaǵnı, braýzerde saqtalatyn shaǵyn faıldar. Olar siz qandaı betterdi ashqanyńyzdy tirkep otyrady. Budan kúrdelirek quraldar da bar. Mysaly, «pıksel» dep atalatyn jasyryn baǵdarlamalyq elementter paıdalanýshynyń saıttaǵy áreketteri týraly málimetti jarnama júıelerine joldap otyrady.
Budan bólek jarnama ıdentıfıkatorlary qoldanylady. Bul telefon nemese kompıýterge beriletin erekshe tsıfrlyq belgi ispettes. Ol paıdalanýshyny ártúrli qosymshalarda tanýǵa múmkindik beredi. Eger adam Google sııaqty servısterde nemese basqa platformalarda akkaýntqa kirgen bolsa, onyń áreketteri ártúrli saıttar arasynda da ózara baılanystyrylýy múmkin.
Bul jerde mańyzdy bir jaıt bar: júıe naqty adamnyń ózin «kórmeıdi». ıAǵnı oǵan paıdalanýshynyń aty-jóni emes, ınternettegi áreketteri mańyzdy. Ne izdegeni, taýardy qaraýǵa aqnsha ýaqyt arnaǵay, bir jaıranamaǵa neshe ret qaıtalap kirgeni esepteledi. Jarnama osy málimetter negizinde «tyqpalanady».
Keıde jarnamanyń qarqynyna jekelegen adamnyń áreketi ǵana emes, jalpy úrdister de áser etedi. Belgili bir kezeńderde maýsymdyq jarnamanyń kóbeıgenin baıqaýǵa bolady. Mysaly, 8 naýryz qarsańynda áshekeı buıymdar, ıissýlar men syılyqtarǵa qatysty usynystar jıileıdi. Al Jańa jyl aldynda aktsııalar, jeńildikter jáne merekelik taýarlar kóbeıedi. Mundaı jaǵdaıda algorıtmder jeke qyzyǵýshylyqpen qatar jalpy suranysty da eskerip, kópshilikke ózekti taýarlardy jıirek kórsetedi.
Jarnama nege kópke deıin joǵalmaıdy
Sebebi algorıtmder keıinge qaldyrylǵan sheshimge eseptelgen. Alam ásirese qymbat taýarlardy bir kórgennen satyp ala salmaıdy. Túrli nusqany salystyryp, oılanady. Alǵashqy nusqadan artyǵyn tappasa, qaıta oralady. Sondyqtan jarnama júıeleri birneshe kúnnen birneshe aptaǵa deıin mazalaıdy. Adam agressıvti jarnamaǵa elitkenin baıqasa, mazalaý tipti uzaqqa sozylýy múmkin. Munyń bárin avtomattandyrylǵan target «adam ózine qajetti taýardy áli izdep júr» dep túsinedi.
Keıde adam izdegen taýaryn satyp alyp qoısa da, jarnama shyǵa berýi múmkin. Mysaly, kir jýatyn mashına satyp alǵannan keıin de sol modeldiń jarnamasy taǵy biraz ýaqyt kórsetilýi múmkin. Bul júıe satyp alýdyń aıaqtalǵanyn birden «túsinbeýimen» nemese derekterdiń kesh jańarýymen baılanysty. Onyń ústine adam taýardy ınternetten qarap, biraq dúkennen baryp oflaın satyp alýy múmkin. Avtomattyol áreketińizden beıhabar bolǵandyqtn, jarnama joldaýyn toqtatpaıdy.
Zań mundaıǵa nege jol beredi?
Jarnama maza bermeı ketse, derekterińiz bireýdiń qolyna tústi dep alańdaý artyq. Óıtkeni «Derbes derekter jáne olardy qorǵaý týraly» zańǵa sáıkes, derekterdi jınaý men óńdeý tek paıdalanýshynyń kelisimimen júzege asady. Sol sebepti saıttarǵa kirgende cookies týraly habarlama shyǵady. «Qabyldaý» batyrmasyn basý arqyly paıdalanýshy óziniń áreketteri týraly málimetti óńdeýge kelisim beredi.
Budan bólek, «Onlaın-platformalar jáne onlaın-jarnama týraly» zań bar. Ol jarnama mehanızmderiniń ashyq bolýyn talap etedi jáne maqsatty jarnama kórsetilgen kezde paıdalanýshynyń jeke derekterin jarııalaýǵa tyıym salady.
Qoryta aıtsaq, jaarnamanyń agressıvtiligi paıdalanýshynyń ózine de baılanysty. Internetten taýar izdeýshilerdiń basym bóligi sharttardy oqymaı-aq kelisip, óz áreketteri týraly derekterdi jınaýǵa ruqsat beredi.
Negizi mundaı jarnamanyń qarqynyn báseńdetýge bolady. Ol úshin cookies-ti tazalap, telefon nemese braýzer baptaýlarynan jeke ózińizge baǵyttalǵan jarnamany óshirý kerek. Internetten taýar izdegen kezde «ınkognıto» rejımin paıdalaný da jaqsy kómektesedi. Bul sharalar jarnamany tolyq joımasa da, onyń qarqynyn álsiretedi.
Buǵn deıin Іshki ister mınıstrligi ınternet-alaıaqtardyń jańa ádisin áshkerelegenin jazǵan edik.
Internet-alaıaqtar messendjerler men SMS arqyly «ótkizip alǵan jetkizilim» týraly jalǵan habarlamalardy jappaı tarata bastaǵan. Habarlamada kýrerdiń sálemdemeni jetkize almaǵany jáne jetkizilimdi qaıta rásimdeý úshin silteme arqyly ótý qajet ekeni kórsetiledi.
– Alaıda kórsetilgen silteme paıdalanýshyny logıstıkalyq kompanııalardyń resmı saıttaryna uqsatyp jasalǵan jalǵan ınternet-resýrstarǵa baǵyttaıdy. Mundaı saıttarda azamattardan jeke málimetterin (aty-jóni, JSN, turǵylyqty mekenjaıy), sondaı-aq jetkizilimdi qaıta rásimdeý úshin az kólemde tólem jasaý talap etiledi. Atalǵan málimetterdi engizip, tólem jasaǵannan keıin qaskóıler azamattardyń qupııa jáne bank derekterine qol jetkizedi. Bul qarjylyq shyǵyndarǵa ǵana emes, derbes derekterdiń keıinnen zańsyz maqsatta paıdalanylýyna ákelýi múmkin, - deıdi tártip saqshylary.
ІІM azamattarǵa mynandaı qaýipsizdik sharalaryn saqtaý usynyp otyr:
– eger siz eshqandaı jetkizip berýdi kútpeseńiz, kúmándi habarlamadaǵy siltemelerge ótpeńiz;
– saıttyń mekenjaıyn muqııat tekserińiz (Alaıaqtardyń resýrstary kóbine bir-eki tańbaly ataýdy tańdaıdy)i;
– kúmándi saıttarǵa jeke jáne bank derekterin engizbeńiz;
– jetkizip berý mártebesin tek resmı saıttar men qosymshalar arqyly tekserińiz;
– kúmándi habarlamalardy elemeı, buǵattańyz.
