Qylmystyq zańnamaǵa keshendi ózgerister engizildi – Abzal Quspan
ASTANA. KAZINFORM – Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq kodeksine jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq-protsestik kodeksine tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna qol qoıdy. Osyǵan baılanysty Májilis depýtaty, zań jobasy boıynsha jumys tobynyń jetekshisi Abzal Quspan Kazinform agenttigine pikir bildirdi.
Depýtattyń aıtýynsha, 2014 jyly qabyldanyp, 2015 jyldan bastap qoldanysqa engizilgen Qylmystyq, Qylmystyq-protsestik jáne Qylmystyq-atqarý kodeksteri asyǵys qabyldanǵan. Sonyń saldarynan olar turaqty jumys isteı almaı, jyl saıyn kóptegen ózgeris pen tolyqtyrý engizýge týra kelgen. Bul óz kezeginde quqyq qoldaný tájirıbesinde birizdiliktiń buzylýyna ákeldi.
– 2022 jyly Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qylmystyq zańnamaǵa keshendi revızııa júrgizý qajettigin atap ótip, zań jobasyn ázirleýdi Ádilet mınıstrligine tapsyrdy. Al 2023 jyly VIII shaqyrylym Parlamentiniń alǵashqy sessııasynda Prezıdent osy kodeksterdi sapaly ári uzaq merzimge turaqty etý mindetin depýtattardyń aldyna qoıdy. Osy tapsyrma aıasynda 2023 jylǵy sáýir aıynan 2025 jylǵy maýsymǵa deıin eki jyldan astam ýaqyt boıy júıeli jumys júrgizildi. Jumys tobyna men tóraǵalyq ettim, - dedi Abzal Quspan.
Onyń aıtýynsha, qabyldanǵan zańdaǵy basty ózgeristerdiń biri – Qylmystyq-protsestik kodekske qatysty. Atap aıtqanda, qorǵaný taraptarynyń múmkindikteri edáýir keńeıtilgen.
– Advokattardyń protsestik quqyqtary kúsheıtildi. Qorǵanýǵa quqyǵy bar kýániń qylmystyq ispen tanysý, saraptama taǵaıyndaý jáne ony júrgizý barysyndaǵy quqyqtary naqty reglamentteldi, - dedi depýtat.
Sonymen qatar Qylmystyq kodekske qoǵamdaǵy ózekti máselelerge jaýap beretin jańa qylmys quramdary engizildi. Olardyń qatarynda stalkıng, dropperlik, zańsyz banktik jáne kollektorlyq qyzmet bar. Buryn qylmyssyzdandyrylǵan qyz alyp qashý, ıaǵnı úılenýge májbúrleý baby qaıta qalpyna keltirildi. Kásipkerlik salada uıymdasqan qylmystyq top týraly baptyń negizsiz qoldanylýyna da zańnamalyq shekteýler qoıyldy.
Al Qylmystyq-atqarý kodeksinde sottalǵan azamattardyń jaza óteý tártibi, quqyqtary men mindetteri, sondaı-aq merziminen buryn bosap shyǵý sharttary naqtylandy. Sonymen qatar Abzal Quspan zańdaǵy eń mańyzdy jańalyqtardyń biri stalkıngke qarsy jeke qylmystyq baptyń engizilýi ekenin atap ótti.
– Bul norma buryn Qazaqstan zańnamasynda ǵana emes, birqatar kórshi memlekettiń quqyqtyq júıesinde de bolmaǵan. Stalkıng – jábirlenýshiniń erkinen tys, onyń jeke ómirine qol suǵa otyryp, júıeli túrde júzege asyrylatyn qýdalaý áreketteri, - dedi ol.
Stalkıngke adamnyń sońynan qaıta-qaıta ańdý, baılanys quraldary arqyly úzdiksiz mazalaý, ınternet keńistiginde baqylaý júrgizý, jábirlenýshiniń kelisiminsiz turǵyn úıine, jumys ornyna nemese kóligine beıne ne aýdıobaqylaý quraldaryn ornatý, sondaı-aq jábirlenýshide qorqynysh pen psıhologııalyq qysym týdyratyn ózge de júıeli áreketter jatady.
– Mundaı áreketterdiń saldarynan jábirlenýshiniń ómir súrý saltyna, psıhologııalyq jaı-kúıine nemese jeke qaýipsizdigine naqty qater týyndasa, ol stalkıng retinde saralanady, - dedi depýtat.
Onyń aıtýynsha, bul normany ázirleý kezinde halyqaralyq tájirıbe jan-jaqty zerttelgen. 2024 jyly jumys tobynyń músheleri Kanadaǵa arnaıy issaparmen baryp, osy ınstıtýttyń quqyqtyq tetikterin zerdelegen.
Jańa bap boıynsha aıyppul salý nemese 50 táýlikke deıin qamaý túrindegi jaza kózdelgen. Depýtattyń aıtýynsha, norma jańa bolǵandyqtan, sanktsııalary bastapqy kezeńde jeńildetilgen, al aldaǵy ýaqytta quqyq qoldaný tájirıbesine qaraı jetildirilýi múmkin.
Buǵan deıin Májilis depýtaty Ashat Aımaǵambetov dárigerlerdi qorǵaıtyn zańnyń qabyldanýyna, onyń mańyzdylyǵyna qatysty pikir bildirdi.