Qylmys tómendep, tsıfrlandyrý kúsheıdi: ІІM 2026 jylǵy basym mindetterdi belgiledi

ASTANA. KAZINFORM – Іshki ister mınıstrliginde alqa otyrysy ótti. Onda ishki ister organdarynyń 2025 jyldaǵy jedel qyzmetiniń qorytyndysy shyǵarylyp, aldaǵy kezeńge arnalǵan basym mindetter aıqyndaldy, dep habarlaıdy Polisia.kz.

Otyrysty ashqan Іshki ister mınıstri Erjan Sadenov ótken jyl quqyqtyq tártip pen qoǵamdyq qaýipsizdikti nyǵaıtýdaǵy mańyzdy kezeń bolǵanyn atap ótti.

– Ótken jyl Memleket basshysy jarııalaǵan «Zań men Tártip» qaǵıdatyn nyǵaıtý kezeńi boldy. Osy baǵytta mınıstrlikte Profılaktıka jyly jarııalanyp, bul jasalyp qoıǵan quqyq buzýshylyqtarǵa den qoıýdan olardyń aldyn alýǵa basymdyq berýge múmkindik berdi. Júıeli profılaktıka óz tıimdiligin dáleldep, qylmystyń turaqty túrde tómendeýine septigin tıgizýde, – dedi Erjan Sadenov.

Júıeli profılaktıkalyq jáne jedel jumystyń arqasynda 2025 jyly elde qylmys sany 6 myńnan astam derekke azaıdy. Ásirese kisi óltirý, densaýlyqqa aýyr zııan keltirý, qaraqshylyq, tonaý, urlyq, buzaqylyq jáne basqa da aýyr, asa aýyr qylmystar boıynsha aıtarlyqtaı tómendeý baıqaldy. Sondaı-aq qoǵamdyq oryndarda jáne kóshelerde jasalatyn qylmystardyń sany azaıyp, qarý qoldaný arqyly jasalatyn qylmystar, buryn sottalǵan adamdar tarapynan jasalatyn qaıtalama quqyq buzýshylyqtar tómendedi.

Qylmystyń barlyq túri boıynsha, onyń ishinde asa aýyr qylmystardy ashý deńgeıi 98%-ǵa deıin artty. Ótken jyldary jasalǵan 2,7 myńnan astam qylmys ashyldy. Bul qabyldanyp jatqan sharalardyń tıimdiligin jáne jazanyń bultartpastyǵyn qamtamasyz etý jolyndaǵy ishki ister organdarynyń ustanymyn kórsetedi.

2025 jyly polıtsııa izdeýde júrgen 1,6 myńnan astam qylmyskerdi ustady. Sondaı-aq habar-osharsyz ketken 20 myńnan astam azamattyń júrgen jeri anyqtalyp, olar otbasylaryna qaıtaryldy. Jábirlenýshilerdiń quqyqtary qamtamasyz etilip, olarǵa keltirilgen zalal boıynsha shamamen 60 mlrd teńge óteldi.

17 mıllıonnan astam ákimshilik quqyq buzýshylyqtyń joly kesildi. Osylaısha aýyr saldarǵa ákep soǵýy múmkin zań buzýshylyqtar erte kezeńde toqtatyldy.

9 myńnan astam bala men jasóspirim tálimgerlik, sport jáne profılaktıka baǵdarlamalarymen qamtyldy. Bul sharalar kámeletke tolmaǵandardy quqyqqa qarsy áreketterge tartý qaýpin tómendetýdiń negizgi quraly retinde qarastyrylady.

23 myńnan astam júrgizýshi mas kúıde kólik basqarǵany úshin ustalyp, joldaǵy júzdegen tragedııanyń aldyn alý múmkin boldy.

Uıymdasqan jáne transulttyq qylmyspen kúresý jumysy aıtarlyqtaı kúsheıtildi. Uıymdasqan qylmystyq toptardy qurý jáne basqarý faktileri boıynsha 78 qylmystyq is qozǵaldy, onyń ishinde 10 is transulttyq sıpatta. Qylmystyq qaýymdastyqtardyń 299 kóshbasshysy men qatysýshysy qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Zańsyz aınalymnan 2,5 myńnan astam qarý tárkilendi. Qabyldanǵan sharalar qylmystyq toptardy qarjylandyrý jáne jabdyqtaý arnalarynyń joıylýyna, sondaı-aq olardyń ekonomıka men qoǵamdyq qaýipsizdikke yqpalyn toqtatýǵa múmkindik berdi.

Esirtki qylmystaryna qarsy qabyldanǵan keshendi sharalardyń nátıjesinde 31,7 tonna esirtki tárkilendi, bul 12 mıllıonnan astam bir rettik dozaǵa teń. 109 esirtki zerthanasy joıyldy, onyń ishinde 13-i sıntetıkalyq esirtki óndirisi boıynsha. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Nashaqorlyqqa jáne esirtki bıznesine qarsy kúrestiń 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan keshendi jospary bekitildi.

Kıberqylmyspen kúres boıynsha júıeli jumys jalǵasýda. 84,5 mıllıon alaıaqtyq qońyraý buǵattaldy. 13 call-ortalyq joıyldy, sonyń ishinde shetelde ornalasqandary da bar. «Dropperlik» faktileri boıynsha ınternet-alaıaqtarǵa kómektesken adamdarǵa qatysty 56 qylmystyq is tergelýde. Kıberqylmyspen kúres jónindegi BUU konventsııasyna qol qoıyldy, bul transshekaralyq tsıfrlyq qylmystardy toqtatý salasynda halyqaralyq yntymaqtastyq múmkindikterin keńeıtedi.

Qylmystyq-atqarý júıesi salasynda mınıstr memlekettik-jeke seriktestik formaty aıasynda alǵash ret jańa kolonııa salynǵanyn atap ótti. Sondaı-aq 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan qylmystyq-atqarý júıesin damytý tujyrymdamasyn iske asyrýdyń, baqylaý quramyn kúsheıtýdiń jáne sottalǵandardy eńbekke tartý deńgeıin arttyrýdyń mańyzyn eske saldy.

Jıyn barysynda ІІM basshysy oblystyq jáne aýdandyq bólinister jetekshileriniń esepterin tyńdap, kemshilikterdi atap kórsetti jáne olardy joıý boıynsha naqty sharalar qabyldaýdy tapsyryp, jeke jaýapkershilik týraly eskertti.

2026 jyl Qazaqstanda Prezıdenttiń bastamasymen Tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly dep jarııalanǵany atap ótildi. Bul baǵyttyń ІІM qyzmetiniń aldaǵy jumysynda basymdyq bolatyny aıtyldy.

– Memleket basshysy atap ótkendeı, tsıfrlandyrý men jasandy ıntellekt memlekettik basqarýdyń tıimdiligin arttyrýdyń negizgi quralyna aınalýy tıis. ІІM úshin bul qoǵamdyq qaýipsizdik pen quqyq tártibin qamtamasyz etýdiń jańa deńgeıine kóshý degendi bildiredi, – dedi Erjan Sadenov.

ІІM qurylymynda Tsıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt departamenti quryldy, quqyq qorǵaý salasynda ıntellektýaldy júıelerdi odan ári engizý sharalary qabyldanýda. Ulttyq beınemonıtorıng júıesin iske qosý aıasynda «Qaýipsiz qala» jobasyn damytýǵa, kósheler men qoǵamdyq oryndardaǵy qaýipsizdik deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan vıdeoanalıtıkalyq algorıtmder engizilýde.

«Ortalyq – oblys – aýdan» qaǵıdaty boıynsha analıtıkalyq fýnktsııalary bar jedel basqarý ortalyqtaryn qurý jalǵasýda. Apparattyq-baǵdarlamalyq keshender men drondardy qoldaný keńeıtilýde, bul jol-kólik oqıǵalarynda qaza tapqandar sanyn 10%-ǵa azaıtýǵa múmkindik berdi.

Іshki ister mınıstri qylmys deńgeıin tómendetý, quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý sharalaryn damytý jáne tereńdetý, qyzmetke tsıfrlyq jáne ıntellektýaldy sheshimderdi belsendi engizý, azamattardyń ótinishterine jedel ári sapaly jaýap berý boıynsha birqatar naqty tapsyrmalar berdi.

Mınıstr 2026 jyly vedomstvolyq bilim sapasyn arttyrýǵa, azamattyq joǵary oqý oryndarymen birlesken baǵdarlamalardy damytýǵa, vedomstvolyq oqý oryndarynyń ınfraqurylymyn jańartýǵa jáne zamanaýı oqý praktıkalaryn engizýge kúsh salý qajettigin aıtty.

Basym mindetterdiń biri – quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý týraly jaqynda qabyldanǵan zańdy iske asyrýǵa daıyn bolý.

Balalar men jasóspirimder máselesi nazardan tys qalǵan joq. Olardy eldiń bolashaǵy retinde qarastyrý qajet. Osyǵan baılanysty naqty is-sharalar josparyn ázirleý, profılaktıkalyq jumysty kúsheıtý, bilim berý uıymdarymen ózara is-qımyldy damytý, sondaı-aq mektepterge bekitilgen qyzmetkerlerdiń jumys tıimdiligin arttyrý mindetteldi.

Mal urlyǵyna qarsy, uıymdasqan qylmyspen, esirtki qylmystarymen jáne kıberqaterlermen kúresti kúsheıtý, sondaı-aq qylmystardy erte kezeńde anyqtaý jáne toqtatý júıesin jetildirý tapsyryldy.

Mınıstr qyzmetkerlerdiń tártibin qamtamasyz etý, quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý júıesin qaıta qaraý qajettigin atap ótti. Іshki profılaktıkalyq jumystardy kúsheıtý, ujymdarda qoǵamdyq baqylaý men aıyptaý mehanızmderin belsendi paıdalaný, sondaı-aq antty buzǵan nemese qyzmet bedelin túsirgen qyzmetkerlerdi ýaqytynda qyzmetten bosatý tapsyryldy.

Qorytyndylaı kele, ІІM zańnyń saqtalýyn qamtamasyz etip, azamattardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaı otyryp, qoǵamdyq qaýipsizdikti turaqty túrde arttyrýǵa belsendi ári aldyn ala áreket etýge baǵdarlandy.

Aıta keteıik, ІІM-de birqatar kadrlyq taǵaıyndaý júzege asyryldy.