Keıki batyrdyń bas súıegin tán súıegimen qosýdy armandaımyz- Erlan Sydyqov
ASTANA. QazAqparat - Búgin elordadan L. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Erlan Sydyqov bastaǵan ekspedıtsııa jolǵa shyqty. Baǵyty - Torǵaı dalasy, Jylanshyq ózeniniń boıy. Maqsaty - Keıki batyrdyń múrdesi jerlengen oryndy tabý. Osy aqparatty estigennen keıin Erlan Battashulyna qońyraý shalyp, shaǵyn suhbat alýǵa tyrysqan edik.
- Erlan Battashuly, ózińizdiń basshylyǵyńyzben ekspedıtsııanyń jolǵa shyqqanyn estidik. Saparlaryńyz sátti bolsyn! Ekspedıtsııanyń negizi maqsaty jaıynda aıtyp berseńiz.
- Osydan biraz ýaqyt buryn Qazaqstan tarıhshylarynyń ulttyq kongresi ótken bolatyn. Ol óz ýaqytymen, sátimen ótken shara.Sebebi sonyń aldynda ǵana Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: Rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasy jaryq kórgen bolatyn. Kongress barysynda atalǵan maqalada aıtylǵan oılardy júzege asyrý jóninde oı-pikir almasylyp, tarıhshylardyń aldaǵy ýaqyttaǵy mindetteri naqtylandy. Munan bólek «Egemen Qazaqstan» gazeti, Túrki akademııasy, Qazaqstan tarıhshylarynyń ulttyq kongresi, Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti birigip úlken bir joba ázirlep, bekitti. Ol joba tanymdyq-aqparattyq ekspedıtsııalar uıymdastyrýdy kózdeıdi. ıAǵnı, onyń aıasynda Qazaqstannyń kıeli, qasıetti jerlerin anyqtaý, kórý, saraptaý, baǵa berý, sonymen qatar jer-jerlerdegi ólketaný mýzeılerine ǵylymı-ádistemelik kómek kórsetý, ózge de is-sharalar uıymdastyryp, nasıhattaý qarastyrylady.
Mine, osy turǵydan kelgende el basshylarynyń pármeni men bedeliniń arqasynda Keıki batyrdyń bas súıeginiń Ermıtajdan Qazaqstanǵa jetkizilgeni eske túsedi. Batyr babamyz ult azattyq kóterilistiń basshylaryń biri bolǵan edi. Keıkiniń bas súıegi elge jetkizilgennen keıin onyń múrdesin izdeý máselesi aldymyzǵa qoıylyp otyr. Óıtkeni qyrkúıek aıynda Arqalyq qalasynda úlken ǵylymı konferentsııa ótetindigi belgili. Buǵan qosa, batyrdyń kesenesin salyp bitirip, as berilýi qajet. Bul jumystarǵa qajetti qarjat da bólingen. Biraq dál qazirgi ýaqytta bir másele óz sheshimin tappaı tur. Ol - Keıki batyrdyń jerlengen jerin, múrdesin tabý.
Osyǵan oraı Eýrazııa ulttyq ýınversıtetiniń arheologtary Keıki batyrdy jerlegen jerin izdep tabady, oǵan qajetti qarjy-qarajat máselesin ózimiz sheshemiz dep bastama kótergen edim. Mine, sonyń negizinde Torǵaı tóńiregin aralap kele jatyrmyz, ekspedıtsııa jumys isteýde. Aldaǵy ýaqytta Arqalyq qalasynda osy Keıki batyrǵa qatysty derekterdi, tarıhı oqıǵalar tóńireginde kezdesýler ótkizý josparymyzda bar. Arqalyq pedagogıkalyq ınstıtýtynyń ujymymen kezdesýdi de kózdep kelemiz. Osy qaladaǵy Ólketaný mýzeıine kómek kórsetý de josparlanǵan. Al eń úlken maqsatymyz - kónekóz qarııalardyń aıtýlary, estelikteri boıynsha Keıki batyrdyń jerlengen ornyn taýyp, ǵylymı negizde arheologııalyq qazba jumystaryn júrgizý.
- Ekspedıtsııa qansha kúnge jolǵa shyǵyp otyr jáne qatarlaryńyzda kimder bar?
- Saparymyzdy negizinen 5 kúnge josparlap otyrmyz. Árıne, ýaqyt óte qysqa bolyp tur. Degenmen osydan 10 kún buryn arheologııalyq ekspedıtsııa jibergen edik. Olar qazirgi ýaqytta qyzý jumys jasap jatyr. Munan bólek, osydan birneshe kún buryn folklorlyq ekspedıtsııa da jolǵa shyqqan bolatyn, Al ekspedıtsııa quramynda ǵalym, folklor zertteýshileri, etnograftar, arheologtar, tarıhshylar, ánshiler, aıtyskerler, jýrnalıster bar.
- Keıki batyrdyń kisi qolynan qaza tapqanyna 94 jyl ýaqyt ótipti...
- Iá, 1923 jyly batyrdyń basy kesilgeni belgili. Bul Keńes úkimetiniń nyq ornap, qyzyl terrorlyq, qýǵyn-súrgin áreketterine kirisken sáti bolatyn. Mine, sol kezde bolshevıkter 1917 jyly ózderine qarsy shyqqandardyń barlyǵyn halyq jaýy retinde biriniń basyn shapsa, endi birin Sibirge jer aýdaryp qurtýǵa tyrysty. Ol 1937-1938 jyldary da jalǵasty. Eski kekti umytpaǵan bolshevıkter 1923 jyly beıbit ómir súrip júrgen Keıki batyrdy ustap alyp óltirip, basyn kesip alyp ketken. Bas súıekti Ermıtajǵa qoıyp, kimde-kim keńestik rejimge qarsy shyǵar bolsa osyndaı kúıge túsedi dep ses kórsetken.
Qoryta aıtar bolsam, ekspedıtsııanyń basty maqsaty - batyrdyń múrdesin taýyp, musylmansha jerleý. Alla jolymyzdy ońǵarsa, batyr babamyzdyń bas súıegin tán súıegimen qosýdy armandaımyz.
- Suhbatyńyzǵa rahmet! Batyr babamyzdyń múrdesin taýyp, barsha qazaqstandyqtardyń atynan saýapty is atqarýlaryńyzǵa tilektespiz!
