Keıde balalarda eresekterde bolmaıtyn patologııalar kezdesedi – neırohırýrg Muhtar Ibragımov

Búginde bizdiń dárigerler mı isigi, bas súıegi men omyrtqa, julynǵa túsken jaraqattarǵa operatsııa jasaý jaǵynan sheteldik áriptesterinen kem túspeıdi. Sonyń biri – osy salada on tórt jyldan beri qyzmet etip kele jatqan balalar neırohırýrgi Muhtar Ibragımov.

Ol Almaty qalasyndaǵy «Balalar shuǵyl medıtsınalyq járdem ortalyǵynyń» neırohırýrgııa bólimshesine jetekshilik etedi. Sonymen qatar, Almatydaǵy perzenthanalar men aýrýhanalar mamandaryna shuǵyl keńes beredi, operatsııalarǵa qatysady.

- Medıtsınanyń ońaı emes belgili. Al, neırohırýrgııanyń qıyndyǵy óz aldyna. Nege osy salaǵa qyzyqtyńyz ?

- Sózińizdiń jany bar. Ásirese, mı men mı qabyrshaǵyndaǵy, ortalyq júıke júıesindegi isikter, julyn kemigi men omyrtqa isikteri, mı baǵanasyndaǵy jaraqattar, mıshyqtyń isikteri sekildi dertterdi emdeý ýaqyt pen tájirıbeni qajet etedi. Ózim ınternatýrany balalar hırýrgııasy bólimi boıynsha támamdaǵanmyn. Instıtýtta oqyp júrgende, teorııany tájirıbemen qatar alyp júrý maqsatynda Almatydaǵy №1 klınıkalyq balalar aýrýhanasyna meıirger bolyp jumysqa turdym. Keıin oqýymdy aıaqtaǵan soń, hırýrgııa, travmatologııa bólimshelerinde dárigerlik qyzmet atqara júrip, qyzyǵy men shyjyǵy mol neırohırýrgııa bólimine aýysýǵa bel býdym. Sebebi men jumys istegen aýrýhanada mı jaraqatyn alǵan, aıaq-qoly synǵan balalar kóp túsetin. Sondaı balaqaılarǵa kómekteskim keldi. Neırohırýrgııany qosymsha meńgerip, osy salaǵa aýysqanyma bıyl on tórtinshi jyl.

- Balalar men eresekter neırohırýrgııasynyń ereksheligi qandaı? Sábılerde qandaı patologııa jıi kezdesedi ?

- Ekeýiniń aıyrmashylyǵy jer men kókteı. Keıde balalarda eresekterde múlde kezdespeıtin patologııalar da bolady. Balanyń boıyndaǵy týabitti aqaýlarǵa zamanaýı neırohırýrgııa aralaspasa, búldirshinniń organızminde kemistikter paıda bolýy múmkin. Keıin ol qoǵamǵa durys beıimdele almaı qalady. Máselen, mıǵa julyn suıyqtyǵynyń shamadan tys jınalýy – gıdrotsefalııany alyp qaraıyq. Bul problemany der kezinde sheshse, bala óz qatarlastarynan qalmaı damyp, jetiledi. Sol sııaqty balalar arasynda kezdesetin ınsýltti erekshe aıtyp keter edim. Bala men eresekterdegi ınsýlttiń aıtarlyqtaı aıyrmashylyǵy bar. Bul jerde nevrolog emes, bilikti neırohırýrgtiń kómegi kerek. Sonymen qatar, balalar ortalyq júıke júıesindegi týabitti aqaýlar, omyrtqa jotasynyń anomalııasy, julyn jaraqattary, mıdaǵy qan aınalym júıesi jumysynyń buzylýy syndy dıagnozdarmen kóp túsedi.

- «Balalar shuǵyl medıtsınalyq járdem ortalyǵy» neırohırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisisiz. Ólim-jitim kórsetkishi qandaı ?

Bólimde bir jylda emdelip ketken naýqastardyń 0,2% - 0,3% ólim-jitimge urynyp jatady deýge bolady. Bul tómen kórsetkish. Degenmen biz árbir naýqastyń aıaqtan turyp ketýine, ár adamnyń ómirin saqtap qalýǵa kúsh salamyz. Olardyń qatarǵa qosylyp kútýi úshin qolymyzdan kelgeniniń bárin jasaımyz.

- Medıtsına qazir qaryshtap damyp jatyr. Sizdiń salada qandaı jańalyqtar bar? Qandaı jańa tehnologııalar kelip jatyr ?

- Qazirgi ýaqytta neıpoxırypgııalyq dıagnoctıkanyń negizgi tásildepi – kompıýteplik, magnıtti-pezonancty tomogpafııa jáne angıogpafııanyń, mıkpohıpypgııalyq tásildepdiń, opepatsııalyq mıkpockoptapdyń arqasynda bac cúıeginiń, mıdyń zaqymdany dápejecin anyqtap, bupyn túsimizge de kirmegen mı icigi túrlerin sylyp alyp tastaýǵa múmkindik týyp otyr. Sonymen qatar, qondyrǵylar qatary neıronavıgatsııa, endoskopııa, mıkroskopııalyq endoskopııa syndy zamanaýı tehnologııalarmen tolyǵyp jatyr. Neıronavıgatsııanyń kómegimen ınsýltqa ákep soqtyratyn isikterdi mıdy zaqymdamaı, jaqyn jolmen alyp tastaýǵa bolady. Jáne bul operatsııa jasaý ýaqytyn qysqartyp, aýrýdyń asqynýyna jol bermeıdi. Jalpy, bas, mı, julynǵa zamanaýı qural-jabdyqtarsyz operatsııa jasaý múmkin emes. Máselen, kólemi 7-8 mıllımetrge jetetin omyrtqa aralyq jaryqty lazer arqyly kúıdiremiz.

- Sırek aýrýlar kezdesedi, olardy emdeý qıyndyq týǵyzbaı ma ?

-Jalpy, bizge túrli dertke shaldyqqan patsıentter kelip jatady. Biz shuǵyl kómekti qajet etetin jáne josparly em qabyldaıtyn naýqastarmen jumys isteımiz, ártúrli jaraqat alǵan balalardy qabyldaımyz. Bilikti mamandar men jańa tehnologııalardyń arqasynda barlyq derlik aýrýǵa shıpa bolarlyq shara qoldanamyz.

- Alǵash ret operatsııany qashan jasadyńyz ?

-2006 jyly qabyldaý bóliminde jumys istedim. Birinshi operatsııany ekinshi qabattan qulap, bas súıegi synǵan, mıyna qan quıylǵan bes jasar balaǵa jasadym. Árıne, tolqydym, boıymdy úreı bıledi. Degenmen ota sátti ótip, naýqas kóp uzamaı úıine qaıtty.

- Búginge deıin 900-den asa operatsııa jasapsyz, onyń ishinde jıi jasaıtyn otańyz qaısy ?

-Neırohırýrgııa óte aýqymdy sala. Munda bir ǵana bas mıynyń ózinde birneshe túrli patologııalar kezdesip jatady. Ártúrli jaraqat alǵan naýqastar keledi. Sol sebepti bir operatsııa kóp qaıtalana bermeıdi. Alaıda, jasaǵan operatsııanyń sany emes, olardyń sapasyna mán berý kerek.

- Jumys barysynda árdaıym durys sheshim qabyldaýyńyz kerek, qatelesýge bolmaıdy. Óıtkeni onyń artynda adam ómiri tur. Stresspen qalaı kúresesiz ?

-Neırohırýrgııa salasyna bet burǵanyma eshqashan ókingen emespin. Jumys aýyr, ózińiz aıtyp otyrǵandaı, strestik jaǵdaılar jıi bolyp turady. Birneshe saǵattap ota jasaıtyn kezderimiz de kóp. Degenmen sabyr saqtaýǵa tyrysamyz. Biz úshin emotsııamen kúres emes, ota jasalǵan, em qabyldaǵan búldirshinderdiń aıyǵyp ketýi mańyzdy.

- Sońǵy suraq, mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý halyqtyń óz densaýlyǵyna degen jaýapkershiligin arttyrýǵa qanshalyqty kómektese alady dep oılaısyz ?

-Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrýdy engizýdegi basty maqsat osy jaýapkershilikti arttyrý. Sebebi densaýlyq úshin memleket nemese medıtsına salasy emes, aldymen ár adam ózi jaýap berýi tıis. Sonda ǵana ult densaýlyǵy jaqsarady. Qazir bizde qalaı? Qazaqstanda kepildendirilgen tegin medıtsınalyq kómek kólemi degen bar. Oǵan jyl saıyn memleket qyrýar qarjy bólip otyrady. Sonyń arqasynda biz jedel járdem, shuǵyl medıtsınalyq kómek, emhanalarda tegin qaralý, vaktsına saldyrý syndy taǵy basqa tolyp jatqan kómek túrlerin tegin alamyz. Sonymen qatar, sozylmaly naýqastarǵa shaldyqqandardy tegin dári-dármekpen qamtamasyz etý, joǵary tehnologııaly operatsııalar jasaý múmkindikteri qarastyrylǵan. Biraq halyq sanynyń ósýi, qarttardyń kóbeıýi syndy tabıǵı protsester densaýlyq salasyna bólinetin qarjyny da kóbeıtýdi talap etedi. Ókinishke oraı, buǵan memlekettiń múmkindigi kele bermeıdi. Ony kóbeıtý úshin aqshany bilim salasynan, áleýmettik saladan jyryp alýymyz kerek. Sondyqtan mindetti saqtandyrýdy medıtsınany qarjylandyrýdyń bir tetigi dep qarastyrýǵa bolady.

- Suhbatyńyzǵa rahmet!