Kenesary han týraly fılm túsirildi
ALMATY. 22 qarasha. QazAqparat /Erlik Erjanuly/ - Almatyda 26 qarashada «Kenesary han» dep atalatyn derekti-qoıylymdyq fılmniń tusaýkeseri bolady.
Ony «Kenesary han» qoǵamdyq qorynyń qatysýymen «Skıf» stýdııasy uıymdastyryp otyr. Uzaqtyǵy 1 saǵat bolatyn bul fılmniń stsenarııi Ermahan Bekmahanovtyń «Qazaqstan 19-ǵasyrdyń 20-40 jyldary» kitaby men muraǵattyq jáne taǵy basqa da materıaldar boıynsha qurylǵan. Onyń avtory jáne qoıýşy-rejısseri Jazýshylar odaǵynyń múshesi jáne halyqaralyq kınofestıvalderde jeńimpaz bolǵan birqatar kórkem fılmderi jasaǵan Marat Qońyrov.
Qazaq handyǵynyń sońǵy hany Kenesary Qasymuly 1802 jyly Kókshetaý óńirinde dúnıege kelgen bolatyn. 1837-1847 jylǵy ult-azattyq qozǵalysynyń kósemi parasatty ámirshi, dańqty qolbasshy, jaýjúrek batyr retinde esimin tarıhta máńgi qaldyrdy. Abylaı hannyń nemeresin 1841 jyly qyrkúıekte úsh júzdiń ókilderi aq kıizge kóterip Qazaq halqynyń hany etip saılaǵan edi. Onyń ómiri men azattyq jolyndaǵy kúresi kóptegen aqyn-jazýshylardyń shyǵarmalaryna arqaý boldy. Nysanbaı aqyn «Kenesary - Naýryzbaı» dastanyn shyǵarsa, HH ǵasyrdyń 30-jyldary M.Áýezov «Han Kene» pesasyn, 60-jyldary I.Esenberlın «Qahar» romanyn jazdy.
Óz jaqtastarynyń opasyzdyǵy saldarynan 1847 jyly Qyrǵyzstannyń Jetijal jotasynyń ońtústik alabyndaǵy Kekilik-Seńgir ańǵarynda kóz jumǵan Kenesary hannyń erligi urpaqtan-urpaqqa ónege bolýda.
Ony erligin dosy túgil, dushpany da moıyndap, sheteldik zertteýshiler óz baǵasyn berdi. Máselen aǵylshyn Tomas Atkınson: «Kenesary qazaqtardan ǵajaıyp jaýyngerler daıarlady. Naıza men aıbaltany tamasha ıgergen, shapshańdyǵyna kóz ilespeıtin jigitteri ózinen kúshi basym jaýdan qaımyqpaı soǵysyp, jeńip shyǵa beretinin estigenim bar. Eger bilikti ofıtserleri bolsa, qazaqtar álemdegi eń áıgili atty ásker qurar edi. Olarǵa tarıhta dańqy asqan Shyńǵys han jıhangerleriniń keremet qasıetteriniń bári tán» dese, Reseıdiń áskerı tarıhshysy V. Potto Kenesaryny qazaqtardyń Shámili dep ataǵan.
