Keneniń shaǵýynan qalaı qorǵaný kerek – dárigerdiń keńesi
ASTANA. QazAqparat – Jyl saıyn naýryz aıynan bastap elimizde, ásirese ońtústik óńirlerde, kene qaptaıdy. Kene entsefalıti – jándikten taraıtyn eń qaýipti juqpaly aýrý. Osy oraıda QR Prezıdenti Іs Basqarmasy medıtsınalyq ortalyǵy aýrýhanasynyń ınfektsıonıst dárigeri Gúljan Seıdahmetova kene shaǵýdan qorǵaný jáne shaqqan jaǵdaıda ne isteý kerektigi týraly aıtyp berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Kene entsefalıtiniń negizgi belgilerine bas aýrýy, júrek aıný, qusý, lıhoradka jatady. Sondaı-aq, adam sanasynda shatasý bolyp, baǵdarsyzdyqqa tap bolady. Dene qurysyp, qozǵalys jáne sezimtaldyq sezimi buzylýy múmkin. Keıbir jaǵdaılarda psıhıkalyq buzylýlar baıqalady.
Adamdar ony kene entsefalıtiniń endemııalyq aımaqtaryna barǵan kezde juqtyrýy múmkin. Ol degenimiz ormandar men saıabaqtar, jeke baqsha ýchaskeler, sol sııaqty úı janýarlary (ıt, mysyq) arqyly juqtyrý qaýpi bar. Sonymen qatar kıim-keshek, gúlder, aǵash, ósimdik butaqtary arqyly taraýy múmkin.
Odan bólek, kene vırýsy onyń shaqqan jerin qasyǵanda, denedegi keneni syǵyp óltirgende jáne tórt-túlik maldyń sútin sútin shıkileı ishkende de juǵýy múmkin. Sondyqtan sútti pisirip ishken abzal.
Juqpaly aýrýlar dárigeri Gúljan Seıdahmetovanyń aıtýynsha, kene shaqpaýy úshin adam ózin-ózi qorǵaýy kerek.
«Tabıǵat aıasynda saıahattaǵanda uzyn jeńdi kıim kııý kerek jáne bas kıim mindetti túrde. Shashty bas kıimniń astyna jasyrý kerek. Jeıde nemese fýtbolkany shalbarǵa salý kerek. Aıaq-kıim men shulyqqa da mán bergen jón. Aıaqty tolyq jaýyp turýy kerek», – dep túsindirdi ınfektsıonıst.
Onyń aıtýynsha, adamdar denesine jabysqan kene kórse ony birden jula bastaıdy. Olaı isteýge bolmaıdy.
«Qatty jiptiń bir bóligin alyp, ilmek jasap, denege jabysqan keneni shyǵarý joly bar. Keneni jippen orap, eki jaǵynan kezekpen tarta otyryp tolyq shyǵarýǵa bolady. Sonymen qatar tabıǵat aıasyna shyqqan kezde kenege qarsy krem nemese spreı alýdy umytpańyz»- deıdi ol.
Kenelerdiń ishinde eń qaýiptisi – entsefalıt, Qyrym gemorragııalyq qyzbasyn týdyratyn ıksodıdter. Dárigerdiń aıtýynsha, kenelerdiń tirshilik etetin belgili mekeni bar.
«Astanada kene entsefalıti kóp tirkelmeıdi. Kene entsefalıti ShQO jáne Almaty oblysynda jıi kezdesedi. Túrkistan jáne Qyzylorda oblystarynda kongo-qyrym gemorragııalyq qyzbasyn týdyratyn keneler bar. BQO-da búırek sındromymen gemorragııalyq qyzbany týdyratyn keneler mekendeıdi», - dep tolyqtyrdy maman.
Dárigerdiń aıtýynsha, keneler sáýir-mamyr aılarynda kún ysı bastaǵan kezde belsendi bolady. Alaıda, óte ystyq bolǵan sátte olardyń belsendiligi tómendeıdi.
«Men buryn Qyzylorda oblysynda jumys istedim, onda aqpan aıynyń sońynan qyrkúıekke deıin kene shaqqan naýqastar únemi emdeletin. Biz keneni maqta tamponymen, ósimdik maıy men pıntsetpen alamyz. Kene ózdiginen deneden shyqpaıdy. Eger qolyńyzda maı nemese pıntset bolmasa, proboskopty alyp, keneniń aınalasynda aınaldyrý kerek», – degen keńes berdi dáriger.
Ortalyq klınıkalyq aýrýhana mamandarynyń málimdeýinshe, eń senimdi qorǵanys ol kene entsefalıtine qarsy vaktsına alý. Vaktsınatsııa josparly nemese shuǵyl jaǵdaıda egilýi múmkin. Aldyn ala ımmýnıtetti qalyptastyrý úshin ınaktıvatsııalanǵan vaktsına egý úsh kezeńnen turady. Kúzde birinshi vaktsınatsııa (V1) ıaǵnı qazan, qarasha aılarynda. Kóktemde ekinshi (V2) naýryz, sáýirde, al ekpe alýdyń úshinshi kezeńi bir jyldan keıin (RV) naýryz, sáýirde júzege asyrylady. Atalǵan keshendi vaktsına ımmýnıtetti úsh jyl boıy qorǵaı alady. Odan keıin revaktsınatsııadan (RV) ótý kerek. Sondaı-aq, vaktsınany jaz jáne keneniń taraý maýsymy bastalmaı turyp keminde eki apta buryn alý kerektigin umytpaǵan jón.
Kene entsefalıtine qarsy shuǵyl ekpe egý, eger adam keneniń taralý oshaǵynan kelgen jaǵdaıda júrgiziledi. Qaýipti kezeń - kóktem men jaz. Basqa maýsymda entsefalıtke qarsy shuǵyl profılaktıka júrgizilmeıdi. Bir jyldan keıin qaıtadan vaktsına alady.
Eger vaktsına almaǵan adamdy kene shaqsa, onda patsıentke ımmýnoglobýlınniń dozasy egiledi. Ol indettiń qozýyna qarsy daıyn antıdene. Kene shaqqan kezde jáne ony deneden alyp shyǵýda múmkindiginshe mamandarǵa júginý kerek.
