Keleli kezdesýde tarıhymyzdy «túgendeý» úshin jasalatyn jumystar pysyqtaldy

Kereı men Jánibek hannyń qazirgi batys Jetisý aýmaǵyna qonys aýdarýynyń arqasynda jańa memleket - Qazaq handyǵy quryldy. Sol kezde qazaq halqynyń zamanaýı ataýy qalyptasyp, XV ǵasyrdyń aıaǵynan bastap «qazaq» termıni paıda boldy. Bul el tarıhynyń naqty faktileri desek te, ǵalymdar men tarıhshylar arasynda buǵan balama pikirler de jeterlik.

Tarıhsyz el, memleket bolmaıdy. Sondyqtan «Memlekettik saıasatty damytý qory» OF 2014 jylǵy 8 qarashada «Qazaq etnosynyń qalyptasý tarıhyn zerdeleý jáne soǵan saı monografııa daıyndaý maqsatynda jurtshylyqpen jumystar uıymdastyrý» jobasy sheńberinde Astanada alǵashqy josparlanǵan kezdesý ótti. Onyń negizgi maqsaty qazaq etnosynyń keshendi etnomádenı, etnografııalyq, etnoáleýmettik zertteý nátıjelerin halyqqa taratý, «Qazaq etnosy jáne qazaq (standyq) barabarlyq: qalyptasý tarıhy jáne zamanaýı úrdister» taqyrybynda monografııa daıarlaý boıynsha keleshekte usynymdar ázirleý maqsatyndaǵy zerdeleý máselelerinde daýly tustardy anyqtaý boldy.

Kezdesý basynda joba basshysy fılologııalyq ǵylym kandıdaty Kozyrov Tımýr Anatolevıch kirispe sóz sóıledi. Ol «keleshekti qolǵa alý úshin» óz eliniń tarıhyn jete bilý mańyzdy ekenin taǵy bir márte basa aıtty. Sodan keıin ol óz baıandamasyn oqydy. Odan keıin kezdesýdiń basqa qatysýshylary sóz aldy. Olar Aıaǵan B. G. (Memlekettiń tarıh ınstıtýty), R. M. Ábdirahıeva (sotsıologııa magıstri), M. A. Sydyqnazarov (L.Gýmılev atyndaǵy EUÝ janyndaǵy Zamanaýı zertteý ortalyǵynyń dırektory), D. Qosnazar (Nazarbaev-ortalyǵy) boldy.

Baıandama taqyryptary qazaq halqy tarıhynyń paıda bolýy, «qazaq» termıniniń alǵash shyqqan kezi, el aýmaǵyna musylman dininiń taraýy, qazaq ultynyń birligi, olardyń rýǵa, taıpaǵa bólinbeıtini jaıynda órbidi. Olar ulttyq tarıh týraly úzik zertteýlerden arylyp, tutas kórinisti qoǵam qalyptasyrýǵa umtylý qajettigin aıtty.

Saraptamalyq komıssııaǵa ǵylymı álemde pikiri tyńdalatyn bes adamnan turatyn ǵalymdar men zertteýshiler kirdi. Olardyń ishinde T. A. Kozyrevtiń ózi, ǵylymı konsýltant - G. A. Aqsaqalova, Memleket Tarıh ınstıtýty dırektorynyń orynbasary - R.D. Temirǵalıev, saıası ǵylymdar doktory G.K. Kúljanova, Halyqaralyq Túrik akademııasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq zertteý ortalyǵynyń menedjeri, áleýmettik ǵylym kandıdaty K.E. Jamanqulov bar. Sarapshylardyń aldynda kúrdeli jumys kútip tur, olar qazaq etnosynyń qalyptasý tarıhyna arnalǵan ańyzdardy, tarıhı aıǵaqtar, folklor men basqa da derekkózderdi zerdelep, tarıhı aıǵaqtardy qorytyndylap, monografııa daıyndaý qajet.

Kóptegen baıandamashylarǵa ýaqyttan shekteý qoıylmady. Bul atalmysh taqyryptyń keń de kóp qyrly ekeniniń dáleli.

Kelesi kezdesý 15, 22 qarashaǵa taǵaıyndaldy. Onda osy máseleler keńinen pysyqtalatyn bolady. Úsh kezdesý nátıjesi boıynsha joba taqyrybyna arnalǵan monografııa jasalady. Osy jumys nátıjesinde jarııalanatyn málimetter ár qazaqstandyq úshin qyzyqty bolatynyna esh kúmán joq.

Janna Bekbergenova