Qazir qoǵamda alaıaqtar kóbeıip ketti - tergeýshi Altynaı Jolymbekova

Ótken jyly oblystyq prokýratýranyń aldynda ózin ózi órtep jibergen kásipker Nurken Aınabekovtiń isin de tergegen A. Jolymbekova bolatyn. Tergeýshi jýyrda uıymdasqan qylmystyq toptyń isin qaraý barysynda olardyń tek aqsha bopsalaý, dúnıe múlkin tartyp alý emes, tipti adam óltirýge qatysty ekenin anyqtaǵan edi.

QazAqparat tilshisi polıtsııa kúnine oraı tergeýshi Altynaı Jolymbekovany áńgimege tartqan bolatyn.

- Altynaı Mahambetqulqyzy,  jalpy  tergeýshi mamandyǵy áıel adamǵa aýyr tımeı me, qalaı oılaısyz?

- Iá, rasynda tergeýshiniń ómiri qıyn dep te aıtýǵa bolady. Ár istiń aýyrtpalyǵy bar, is-qujattar, qaǵazdardy toltyryp úlgerý kerek, aryzdar qaraısyń, túngi kezekshilikke túsesiń degendeı. Sonyń arasynda úsh perzentti ómirge ákeldim, olardyń tárbıesine sabaǵyna qarap úlgerýiń kerek.

- Alǵashqy tergegen isińiz jaıly aıtyp ótseńiz ...

- 2010 jyly tergeý bólimine kelgenimde eń alǵash qaraǵan isim kisi ólimi boldy. Kisi ólgen jerge bardym. Barsam, qaladaǵy dámhanalardyń birinde er azamatty birneshe jerinen pyshaqtap, óltirip tastapty. Keıinnen qashyp ketken. Oqıǵa ornyna kelgenimde ólgen adamnyń jatqan jerin qorshap tastaǵan, ıtter júr. Ań-tańmyn. Saraptamalar taǵaıyndaý kerek boldy. Kómekke oblystyq ishki ister departamentinen tergeýshi kelip, baǵyt-baǵdar berdi. Ertesine jumysqa kelsem, basqa tergeýshiler «Altynaı, sen bul isti bizge bere sal, saǵan aýyr bolady» dep edi kónbedim. Men aıtamyn «Joq, eshkimge bermeımin» dep ózim kirisip kettim. Sodan bastap tergeýdiń qyr-syryn úırenip, taǵaıyndalatyn saraptamanyń túr-túrin tanı bastadym. Qaza tapqan er adamnyń úıine barsa, kishkentaı bes qyzy bar eken. Ákesi jalǵyz asyraýshylary bolǵan. Solardy kórip, júregim qatty aýyrdy. Osydan qylmyskerdi taýyp, qamaý kerek degen oıǵa keldim. Onyń arasynda kúndelikti oryn alǵan qylmystardy ashýyń kerek, kún-tún demeı jumys istep júrip, kisi óltirgen qylmyskerdi taptyq. Sot bolyp, ol tıisti jazasyn aldy.
 

- Siz tergegen isterdiń ishinde ózin ózi órtegen kásipker Nurken Aınabekovtiń da isi boldy. Bul isti alyp júrý sizge aýyr bolmady ma? Óıtkeni ol ózine ózi qol jumsaǵanda tergeýshiler meni osy dárejege jetkizdi dep aıyptaǵan bolatyn.

- Kásipker Nurken Aınabekov bastapqyda bizge jábirlenýshi retinde aryzdanyp keldi. Ol óz aryzynda burynǵy sheneýnik Jambyl Baıǵonovtyń 25 mln teńgesin alyp qoıǵanyn kórsetken. Biz tıisti tergeý sharalaryn júrgizip, ol aqshasyn óndirip berdik. Keıin anyqtaı kele, kásipkerdiń ózi alaıaq ekeni belgili boldy. Onyń ústinen tórt birdeı qylmystyq is qozǵaldy. Osy kezde ol jaǵdaıy tyǵyryqqa tirelgenin bilip, BAQ ókilderine baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Sóıtip bizdi jurtqa qaralamaq boldy. Ol azdaı, kelesi kúni prokýratýranyń aldyna baryp ózin órtep jiberdi. Osy kezde men óte aýyr kúnderdi ótkizdim. Jappaı qyzmettik tekserý sharalary júrgizildi. Sol kúnderi bala-shaǵam da «anashym, endi sizge ne bolady» dep qatty ýaıymdaǵany bar. Barlyq tergeý jumystarymdy tekserip, aqyrynda meniń eshbir qatelik jibermegenim dáleldendi. Osylaısha, adal eńbegimniń arqasynda men ózimniń aq ekenimdi dáleldep shyqtym.

- Qazir negizinen alaıaqtyqqa qatysty isterdi kóp qaraımyn dep qaldyńyz. Jalpy, shamadan tys kóp jábirlenýshilerdiń aldanǵan jaǵdaılary boldy ma?

- Iá, boldy. Men ol kezde Abaı aýdandyq polıtsııa bóliminde jumys isteıtinmin. Bizdiń polıtsııa bólimine 4-5 áıel (olardyń ishinde zeınet jasyndaǵy ájelerimiz de bar) aryzdanyp keldi. Olardyń aıtýynsha, eki áıel olardy aldap soqqan. ıAǵnı, dóńgelek zattyń betinde tasbaqanyń sýreti bar bir buıymdy 50-100 myń teńgeden satqan. Osy zatty alǵandardyń joly júrip, mol tabysqa keneledi dep sendiripti. Alaıaqtarǵa sengender keıbiri bireýden alsa, keıbiri 7-8 danadan satyp alǵan ǵoı. Surastyra kele jábirlenýshilerdiń sany 30 adamǵa jetti. Bolmaǵan soń men jańaǵy alaıaq áıelderdiń ústinen qylmystyq is qozǵadym. Sol kezde meni prokýror shaqyryp alyp, «Sen ne istep otyrsyń, erteńgi kúni ol áıelderdiń  alaıaq ekenin dáleldeı alasyń ba?» dep surady. Men «dáleldeımin» dep jaýap berdim. Kelgen soń jańaǵy zatqa taýar tanýshylyq saraptama taǵaıyndap, mamandarǵa jiberdim. Sóıtsem, olar sol zatty óziń taýyp kel, qaıda satady, qansha turatynyn bilip kel dedi. Sodan men janyma ýchaskelik polıtseıdi ertip alyp, búkil dúkenderdi, kosmetıka satatyn fırmalardy qarap shyqtym. Joq, tabylmaıdy. Keshke taman bir jelilik kosmetıka satatyn dúkennen jańaǵy zat tabyldy. Ol qarapaıym sómkeni ústelge iletin brelok bolyp shyqty. Baǵasy 900 teńge turady eken. Ony saraptama mamandaryna aparyp, aqyry qylmystyq isti sońyna deıin jetkizdim. Alaıaqtyqpen jurtty aldap soqqan áıelderdi Astana qalasy men Semeı oblysynan taptyq, olardyń  bas-aıaǵy 56 adamnan aqsha alǵany dáleldendi. Kúdiktilerdiń úıin tintý barysynda «Azbýka moshennıka» degen kitap ta tabyldy. Keıinnen ol áıelder barlyq jábirlenýshilerdiń shyǵynyn tolyqtaı ótep, olardan keshirim alyp, isteri sotta qaraldy.

- Qazir sizdiń tájirıbeńizde alaıaqtyqtyń taǵy qandaı túrleri kezdesip otyr?

- Alaıaqtyq týraly isterde nebir quıtyrqy áreketterge kóz jetkizesiń. Bizge bes adam aryz jazyp keldi. Olardyń sózinshe, bir tanystary bankten jeńildetilgen paıyzben nesıe alyp beremin dep barlyq qujattaryn, qomaqty kólemde aqshalaryn alyp ketken. Sodan keıin joq bolyp ketipti. Tergeý sharalary barysynda ol adamnyń fotorobotyn jasap, kim ekenin anyqtadyq. Mekenjaıy da tabyldy. Onymen habarlasyp, polıtsııa bólimine shaqyrttyq. Kelmeıdi. Bolmaǵan soń, sottalasyń dep qorqytyp, áıteýir keldi. Jaýap alý barysynda aldanǵan adamdardyń qujattary aýyldaǵy úıinde dep kórsetti. Ertesine qaladan shalǵaı jatqan Montaıtas aýylyna bardyq. Barsaq, qujattardy bir qapqa salyp, peshtiń túbine kómip qoıypty. Іshin ashyp qarasaq, bes adam emes, otyzdan astam azamattyń qujattary jatyr. Aralarynda bank qyzmetkerleri de bar. Barlyǵyn da aldap, soǵyp ábden sorlatqan eken. Keıinnen barlyǵyn shaqyrtyp, qujattaryn qaıtardyq. Olardyń qýanǵanyn kórseńiz ǵoı. Keıbiri, qujatyn da, aqshasyn da qaıtara almaımyn dep kúderin úzgen eken. Ustalǵan kúdikti jábirlenýshilerdiń barlyq shyǵyndaryn qaıtardy. Sóıtip halyqtyń alǵysyn aldy. «Rahmet» dep shyn kóńilmen aıtqandarynyń ózi ne turady.

Sondaı-aq «tender alyp beremin» dep qaladaǵy bir joǵary oqý orny rektorynyń sharýashylyq jónindegi orynbasary inisi ekeýi sottalyp ketti. Olar «sol oqý ornynan jataqhana salynady, tender oınatylady»  dep on shaqty adamnan 10 mln teńgeden alǵan. Alaıaqtyq jasaǵandardyń arasynda laýazymdy qyzmet atqarǵan azamattar da kezdesedi. Olardy kórgende, osyndaı azamattardy qalaı aldaýǵa barady degen oıǵa kelesiń. Bizdiń qazaq sengishteý ǵoı. Mysaly qınalyp júrgen adamǵa alaıaq kelip aldasa, soǵan sene salady. Qolyndaǵysyn bere salady. Biraq men negizinen alaıaqtardy ustaǵanda, jábirlenýshilerdiń aqshasyn qaıtaryp berý kerek dep aıtamyn. Óıtkeni, aldanǵan adamdar nesıege qaryzǵa kirip ketken, bireýleri ajyrasyp, tentirep ketken. Solardy qatty aıaısyń. Al, sol alaıaqtardy ustap, qamasań týystary bosatshy dep keledi. Olarǵa túsindirip, bosatýǵa bolmaıdy, qylmysy aýyr dep túsinidirip jiberemiz. Sodan keıin ondaı adamdarǵa basqa alaıaqtar kezdesedi. ıAǵnı, ol tergeýshini tanımyn, ne bolmasa bastyǵyn tanımyn dep senimine kirip, aqshasyn qaǵyp ketedi. Ózderi kimnen kómek surarlaryn bilmeı júrgender taǵy sondaılarǵa urynyp jatady. Bylaısha aıtqanda, alıaqtyqtyń túri kóbeıip ketken.

Taǵy bir mysal, adamdarǵa aqsha kerek bolǵanda kepilge úıin qoıamyn dep  lombardqa barady. Ondaǵylar 20 mln teńge turatyn úıin kepilge alyp, 5 mln teńge beredi. Qosymsha qajet bolyp qalar dep, satý-satyp alý kelisim shartyn jasaı salady. Adamdar úıinen aıyrylyp qalatynyn bilmeı, qol qoıa salady. Keıinnen aqshasyn tóleı almaı, úıinen aıyrylyp qalyp jatqandar kóp. Bylaı qaraǵanda bári zańdy bolǵanymen, taza alaıaqtyq qylmysy bolyp tur. Ondaı kezderde de dáleldeý qıyn bolsa da, isti sotqa deıin jetkizemiz. 

- Qylmystyq isterdi qaraý barysynda qandaı qıyndyqtar kezdesip jatady?

- Іsti qaraǵanda negizinen bizdiń halyqtyń myń tanysy bolady ǵoı, sodan is toqtap qalmasa eken, sotqa deıin jetse eken dep ishteı ýaıymdaısyń. Qazir mysaly, bizde jelilik marketıng deımiz ǵoı, pıramıda, sondaı alaıaqtyq ister kóp. Máselen, qazir meniń qolymda bir is bar, Ózbekstan Respýblıkasynan kelgen áıel qyzy ekeýi kóp adamdy aldaǵan. Olar adamdarǵa «bastapqyda 150 myń kassaǵa aparyp tóleısiń, ol qaǵazdy tirkep qoıamyn, artynsha aı saıyn  1,5 mln teńge, ekinshi aıda 3 mln teńgeden alyp otyrasyń» dep aldap, halyqtyń senimine kirip otyrǵan. Alaıda, ol adamdardy bir-birine tirkemeı, barlyǵyn ózderiniń atyna tirkep tastaǵan. Ózi qyrýar qarajat alyp otyr. Onyń isin úsh tergeýshi júrgizip, aqyry is maǵan ótti. Tanysyp qarasam, taza alıaqtyq. Sebebi, olar negizinen zańdylyq saýaty joq, aýyldyń adamdaryn shaqyryp otyrǵan. Qazir osy ispen aınalysyp jatyrmyn. Oǵan jaýap alýǵa barsam, «men eshkimnen qolma qol aqsha alǵan joqpyn» deıdi. Bazadan anyqtap qarasaq, ol áıel Ózbekstanda da osyndaı alaıaqtyqpen aınalysqany úshin túrmege otyryp kelgen eken. Al, jábirlenýshilerge habarlassam, olar jylap otyr. Kúıip otyrmyz, ustatpaıdy deıdi. Osyndaı kezderde qarapaıym adamdarǵa qatty janym ashıdy. Solardyń aldanǵan aqshalaryn qaıtaryp bersem eken dep ishteı oılap júremin. Al, qaıtaryp, isti sotqa ótkizgende ústimnen júk túskendeı bolady.

- Áńgimeńizge rahmet!