Qazanǵap Tilepbergenuly kúıleriniń jınaǵy men úntaspasy shyǵaryldy

Dombyra kafedrasy 2012 jyldyń 25 jeltoqsany kúni qazaqtyń áıgili kúıshisi Qazanǵap Tilepbergenulynyń Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen qaıratkeri, kúıshi Baqyt Basyǵaraevtyń oryndaýyndaǵy kúıleriniń «Tolqynda» dep atalatyn kúıler jınaǵy men «Amanǵosym aman bol» atty úntaspanyń  tusaýkeserine shaqyrady. Kitap pen kúı jınaqty baspaǵa daıyndap, shyǵarýshy Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń dotsenti, kúıshi - Edil Basyǵaraev.

«Óner» baspasynan shyqqan bul eńbektiń basty qundylyǵy - áıgili kúıshi Qazanǵap Tilepbergenulynyń shákirtteri arqyly el arasynda saqtalyp, búginge jetken kúıleriniń meılinshe tolyq qamtylýynda. Jınaqqa negizinen óziniń sanaly ǵumyryn Qazanǵap shyǵarmashylyǵyn nasıhattaýǵa arnaǵan dáýlesker kúıshi Baqyt Basyǵaraev oryndaǵan kúıler engizilip otyr.

Qazanǵaptyń kúılerin nasıhattap, halqymen qaıta qaýyshtyrǵan ónerpazdar jaıynda aıtqanda, Qadyráli, Jumaly Dáýletkeldi, Ábdiǵalı sekildi kúıshilerdi ataı alamyz. Solardyń ishinde Baqyt Basyǵaraevtyń orny erekshe. Shyndyǵynda Qazanǵaptyń árbir kúıiniń tarıhyn aıta otyryp, ony kúıdiń tabıǵı bolmysymen juptastyra bilgen jáne oryndaý barysynda kúıshilik ónerdiń tabıǵatyn asha bilgen birden-bir tulǵa Baqyt Basyǵaraev bolatyn. 

Tilepbergenuly Qazanǵap (1854-1927) - qazaqtyń áıgili kúıshi-kompozıtory. Týyp-ósken jeri - Aral teńizi, Qulandy túbeginiń Aqbaýyr degen mekeni.

Dombyrany jastaıynan janyna serik etken Qazanǵap óziniń sezim-túısigin kúı tilinde elge jetkizýdi mashyq etedi. Oń-solyn tanı bastaǵanda kúıge birjola ómirin arnamaq bolyp, ata-anasynyń batasyn alady. Dońyztaný-Aqqolqada - Tóresh, Besqalada - Orynbaı, Qurmanııaz, Orynborda - Úsen tóre sııaqty áıgili dombyrashylarmen kezdesedi. Aral alabyn, Ústirt, Mańǵystaý aımaǵyn, Aqtóbe, Shalqar, Yrǵyz, Qostanaı, Troıtsk, Orynbor tóńiregin sharlap, el ishindegi kúı saryndaryn kókiregine armansyz sińiredi. Nebir dodaly kúı saıystaryna túsip, ónerin shyńdaıdy. Munyń bári Qazanǵap boıyndaǵy tegeýrindi darynnyń jarqyraı kórinýine, shabyt tuǵyry bolýyna sebepshi bolady.

Qazanǵap on altynshy jylǵy patsha jarlyǵyn jaradaı sezine otyryp "Jurtta qalǵan", "Okop", «Sen ketkende» dep azynaıdy. Qazan tóńkerisinen keıingi el ómiriniń túbirli ózgeristerin uly kóshke teńep "Qyzyl kerýen" dep bebeýleıdi. Al, "Maıda qońyr", "Ýchıtel", "Ótti-aý dúnıe", "Kókil" sııaqty kúıleri ómirdiń máni men sáni týraly, búgin men bolashaqtyń qamy týraly taýsyla tolǵanady.

Basyǵaraev Baqyt Shańbatyruly - 1926 jyly Qyzylorda oblysy, Aral aýdany, Qulandy aýylynda dúnıege kelgen. Jastaıynan ónerge qushtar bolyp, Dáýletkeldi, Ábdiǵalı, Jumaly, Qadyraly  degen dombyrashylardan Qazanǵap kúılerin úırenedi. Tikeleı mýzykalyq mamandyq almasa da Baqyt Basyǵaraev óziniń sanaly ǵumyrynda Qazanǵap kúıleriniń keńinen nasıhattalýyna zor úles qosty. 1984 jyly B.Basyǵaraevtyń oryndaýyndaǵy Qazanǵap kúıleri ónertanýshy, ǵalym-ustaz Abdýlhamıt Raıymbergenovtyń «Aqjeleń» atty kitabyna alǵash ret nota úlgisimen jáne kúılerdiń shyǵý tarıhymen túsirilip jaryq kórdi. Baqyt Basyǵaraev 1987 jyldan bastap ózi ómirden ozǵan 2000 jyldyń aralyǵynda Qazanǵap kúılerin nasıhattaý maqsatynda Almaty, Aqtóbe qalalarynda, respýblıkasynyń túkpir-túkpirinde kúı keshterin ótkizdi. Osy eńbekteri úshin kúıshige 1998 jyly Qazaqstannyń eńbek sińirgen qyzmetkeri ataǵy berildi.

«Áke kórgen oq jonar» degendeı kúıshi Baqyt Basyǵaraevtyń ónerdegi jolyn búginde uldary Ersaıyn, Edil Basyǵaraevtar talmaı jalǵastyryp keledi. 

Tusaýkeser rásimine Parlament músheleri, zııaly qaýym, baspasóz jáne aqparat ókilderi shaqyrylyp otyr.