«Qazaqtyń toı ótkizý dástúrine reforma jasaý múmkin be?»- respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

***

«Egemen Qazaqstan» basylymynyń jazýynsha, keshe Elbasy Nursultan Nazarbaev Máskeýde ótken Ujymdyq qaýipsizdik jónindegi shart uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń kezekti sessııasyna qatysty. Atalmysh jıynnan soń jýrnalısterge arnap suhbat bergen Prezıdent keńes otyrysynda qabyldanǵan qujattardyń eń mańyzdylarynyń qatarynda Erkin saýda aımaǵy týraly kelisim-shart pen 2011 jyldyń azyq-túlik qaýipsizdigin arttyrý jyly bolyp jarııalanǵanyn atap ótti. «Dostastyq elderi daǵdarystan keıingi jańa ahýalǵa ıkemdelý men eńbek ónimdiligin arttyrýdaǵy bizdiń elderimiz ekonomıkasynyń áli qoldanylmaǵan áleýetin arttyrýǵa qyzmet etetin erkin saýda aımaǵyna zárý edi. Sońǵy ýaqyttarda rynoktyń turaqsyzdyǵy qaıtadan boı kóterip, keıbir taýarlardyń aıaq astynan qat bolyp qalatynyn kórip júrmiz. Ulttyq deńgeıde shara qoldanǵanymyzben, ol kórshilerimizben birlesip, sáıkestenbegendikten tıimsiz bolyp otyrdy. Endi erkin saýda aımaǵyn qurǵannan keıin mundaı keleńsizdikter bola qoımas degen úmittemin», dedi Memleket basshysy. Bul týraly «Egemen Qazaqstan» basylymynyń búgingi sanyndaǵy «Uıymdar sheńberindegi yntymaqtastyq arta beredi» atty maqaladan bilýge bolady.

Atalmysh basylymǵa suhbat bergen Almaty oblysynyń ákimi Serik Úmbetovtyń aıtýynsha, óńirdegi jergilikti bılik basyndaǵy azamattardyń Elbasy tapsyrǵan mindetterdi oryndaýda erekshe jaýapkershilik tanytyp otyrǵanynyń arqasynda oblystyń bıýdjeti ótken merzimde shyǵysy192 mıllıard teńgege jetken. Al jergilikti bıýdjet kirisi 49 mıllıard teńgeni quraǵan. Sondaı-aq basylym tilshisimen tek oblysta oryn alǵa máseleler turǵysynda ǵana emes, jalpy adamgershilik máseleleri jóninde de sóz qozǵaǵan oblys basshysy «Órkenıet jaqsy, ıgiligin de kóre bastadyq. jahandanýdan da shet qala almaıtynymyz, eki jerdegi eki tórt degendeı shyndyqqa aınalyp barady. Búgingi qoǵam biz oılaǵannan múldem kúrdeli. Ult bolyp uıysyp, tilimiz ben dilimizdi, salt-dástúr, qazaqtyq kelbetimizdi, qabilet-qarymymyzdy saqtap qalamyz desek, qazirden bastap qapy qalmaıtyn joldardy izdestirgenimiz lazym», degen oıymen bólisedi. Maqala «Kósegemiz bes asyl iske kóngende ǵana kógeredi» degen taqyryppen berilgen.

***

«Aıqyn» basylymynyń búgingi sanynda Islam konferentsııasy uıymy Bas hatshysynyń orynbasary Abdýl Moız Boharımen bolǵan suhbat jarııalanypty. Onda halyqaralyq uıym basshysynyń orynbasary «Qazaqstannyń EQYU-nyń is basyndaǵy tóraǵasy retinde IKU-ǵa Islam álemi men Batys elderi arasyndaǵy dıalogty nyǵaıtýǵa múmkindik týǵyzyp otyr. Uıymnyń maqsaty onyń jumysyn zaman tynysyna úılestirip otyrýdy kózdeıdi. Sondyqtan sizderdiń elderińizdiń ǵalamdyq deńgeıdegi usynystary, halyqaralyq uıymdarmen qarym-qatynasyndaǵy, EQYU-ǵa tóraǵalyǵyndaǵy tájirıbesi IKU-nyń qurylymyna tyń serpilister alyp keletinine senemin. Sebebi búgingi ótip jatqan halyqaralyq forým - sizderdiń qolǵa alǵan jumystaryńyzǵa zor jaýapkershilikpen qaraıtyndaryńyzdyń aıǵaǵy. Qazaqstannyń IKU-daǵy tóraǵalyǵynyń nátıjesi jer betindegi barlyq musylmandardyń ıgiligine jumys isteıdi dep senemin», degen oıyn bildiripti. Suhbat «Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵyndaǵy tájirıbesi Islam Konferentsııasy uıymynyń qurylymyna tyń serpilis ákeledi», degen taqyryppen jarııalanǵan.

Al tanymal jazýshy, Memlekettik syılyqtyń ıegeri Qalıhan Ysqaqtyń pikirinshe, Qazaqstan tarıhy qaıta jazylýy kerek. «Túrki taıpalarynyń ishindegi qazaqtar - epıkalyq halyq. Al epıkalyq halyq zamanaqyr bolmaı, esh ýaqytta ólmeıdi, joǵalmaıdy. Nege epıkalyq? Saq dáýirin biz ekige bóldik. Oıqurt, bashqurt dep. Búgingi tilmen aıtqanda avangard, arıergard. Oıdaǵy qurt, bastaǵy qurt degen sóz. Qurt degen túrki sózimen aıtqanda, qasqyr degendi bildiredi. Sol oıqurttyń búkil tarıhyn ózderine kóshirip alǵan jurt ta bar. Otykende túrkiler 61 jyldan bastap, 551 jylǵa deıin ómir súrdi. Turan ımperııasyn jarııalap baryp jyljydy. Sodan beri túrki tarıhyn, mádenıetin, aýyz ádebıetin, taǵysyn taǵylaryn qazaq saqtap kele jatyr. Ózbek deımiz, olar bizden on besinshi ǵasyrda ǵana bólingen jurt. Túbi bir halyqpyz. Keıinnen bularǵa jebireıler, parsylar qosylyp, kanglomırat bolyp ketti. Qarap otyrsań, «Qozy Kórpesh - Baıan sulý» eposyn aıttyq qoı, myń bes júz jyl boldy dep. Bul tsıfrdy qaıdan alyp otyrmyz? Turan ımperııasyn jarııalaýdan alyp otyrmyz. Aǵylshynnyń Djeıms Chervar degen ǵalymy bolǵan. Teńiz ofıtseri. Ómir boıy Úndistanda qyzmet atqarǵan. Sol túrkilerdi 60 jyl boıy zerttegen. Sebep, Tynyq Muhıtynyń bir jaǵalaýy opyrylyp, sýdyń astyna túsip ketken, sý astynda qalǵan zattardy kótergen kezde, 220-dan astam qazaqtardyń qazirgi rýlary men taıpalarynyń tańbasy shyqqan. Sonda álgi ǵalym aıtady, dúnıe júzilik tsıvılızatsııa túrkilerden taraǵan dep. Demek, jurt órkenıet túrkilerden bastalǵan dep jatqan kezde, bizdiń tarıhymyz qaıdan bastaý alatynyn sezingen artyq emes», deıdi jazýshy. Bul týraly «Aıqynnyń» búgingi sanyndaǵy «Shyńǵys han - túrki halqynyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýshi Uly Qaǵan» atty suhbatta egjeı-tegjeıli aıtylǵan.

***

«Alash aınasy» basylymynyń jazýynsha, qazaqta toıdyń kóptigi sonsha, tipti keıde qazaq osy «baryn toıǵa shashý úshin» ómir súre me dep te qalasyń. Árıne, adam ómirindegi ártúrli qýanyshty aǵaıyn bolyp atap ótkenge ne jetsin, degenmen... qur maqtan men dańǵoılyqtyń, qyr kórsetýdiń, ózińde joq bolsa da, tyrashtanyp, qaryz ben nesıe alyp, toı jasaýdyń ne qajeti bar? Máselen, kórshiles Tájikstan eli toıǵa 150 adamnan artyq qonaq shaqyrmaıtyndaı zań qabyldap, toıynǵandyqqa toıtarys berdi. Bálkim etek-jeńdi jııatyn kez bizge de kelgen shyǵar? Jáne bir qynjyltatyny, keıingi kezbe keıbir ekstremıstik pıǵyldaǵy dindársymaqtar toı ústinde ýaǵyz júrgizip, ata-babamyzdan qalǵan salt-dástúrge kúıe jaǵyp, eldiń mazasyn ketiretin oqıǵalar jıilep ketti. Jalpy, qazaq toıyn bir retke keltirý múmkin be?,- degen saýal joldaı otyryp, oǵan qatysty jazýshy men saıasattanýshynyń pikirlerin beripti. Bul týraly bilgińiz kelse «Qazaqtyń toı ótkizý dástúrine reforma jasaý múmkin be?» degen taqyryppen jarııalanǵan maqalaǵa kóz salyńyz.

Sondaı-aq osy basylymnyń jazýynsha, «Karateden tórt qubylamyz túgel». Osyndaı atpen jarııalanǵan maqala avtorynyń aıtýynsha, jaqynda ǵana Gýanchjoýda aıaqtalǵan XVI jazǵy Azııa oıyndarynan Qazaqstannyń karateshileri eki altyn, bir qola medalmen oraldy. Bir qaraǵan adamǵa Azıadadan eki altyn, bir qola alý eshteńe emes sekildi. Óıtkeni boksshylarymyz eki altyn, eki kúmis, eki qola, aýyr atlettermiz tipti tórt altyn, tórt kúmis, úsh qolamen oraldy emes pe? Biraq dál bul jaǵdaıda karateshilerimizdiń jetistikterin joǵaryda atalǵan sport túrlerimen salystyrýǵa bolmaıdy. Karateshilerimiz osy sport túri qaryshtap damyǵan elde óner kórsetti. Onyń ústine bir-aq altyn alamyz dep, eki altyn, bir qolamen oraldy. Sportty jetik túsinetinder karateshilerimizdiń Azıadadaǵy kórsetkishterin óte joǵary baǵalady. Biraq, ókinishke oraı BAQ ókilderiniń nazary ádettegideı sporttyń basqa túrlerine aýyp, karateni umyt qaldyrdyq.

***

«Kazahstanskaıa pravda» basylymy búgingi sanynda «Nur Otan» partııasynyń Partııalyq baqylaý komıtetiniń janyndaǵy Memlekettik qyzmetter men ruqsat berý qujattarynyń sapasy men qoljetimdiligin baqylaý men monıtorıng jónindegi qoǵamdyq keńesiniń májilisinde kóterilgen máseleler jóninde jazypty. Basylym tilshileriniń málimetterinshe, otyrysta kún tártibine qoıylǵan «Elektrondy úkimet» máseleleri jóninde Baılanys jáne aqparat mınıstri Asqar Jumaǵalıev baıandaǵan. Mınıstrdiń aıtýynsha, búginde «Elektrondy úkimet» portalynda myńnan astam qyzmetter júzege asyrylyp úlgergen jáne osy qyzmet túrine degen suranys artyp keledi. Jyl basynan beri elektrondy qyzmetti 18 myń adam paıdalansa, jyl sońynda bul kórsetkish 1 mıllıon 300 myńdy quraǵan. Portaldy kúnine 2,5 myń adam paıdalanady. Bul tsıfrdiń tipti 6 myńǵa deıin jetken kezderi bolǵan. Sondaı-aq elektrondy qyzmet arqyly memlekettik organdar osy ýaqytqa deıin 600 ruqsat qaǵazyn bergen. Bul másele jóninde «Elektronnaıa ýslýga kak tovar» atty maqaladan bilýge bolady.