«Qazaqtyń taǵamyna ıtalııalyqtardyń baǵamy oń boldy» - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

***

Qyrkúıektiń 2-sinde Úkimette Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen selektorlyq keńes ótti. Keńeste elimizde bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy men qorshaǵan ortany qorǵaýda basty mańyzǵa ıe bolyp tabylatyn 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan "Jasyl damý" salalyq baǵdarlamasy jobalary taǵy bir pysyqtalyp, maquldandy. Osyǵan oraı «Egemen Qazaqstan» gazetinde «Baǵdarlamalarǵa baıypty baǵa berildi» degen taqyryppen maqala jaryq kórdi. «2010-2014 jyldarǵa arnalǵan "Jasyl damý" baǵdarlamasy sheńberinde baıandama jasaǵan Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstri Nurǵalı Áshimov atalǵan baǵdarlama Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıingi strategııalyq damý josparyn jáne Elbasynyń tikeleı tapsyrmasyn iske asyrýǵa baǵyttalǵanyn aıtty. Sonymen qatar ol baǵdarlamany iske asyrý nátıjesinde birqatar kórsetkishterge qol jetkizý josparlanyp otyrǵanyn, atmosferaǵa zııandy zattar shyǵaryndylarynyń tómendeý paıyzy 2009 jylmen salystyrǵanda 2014 jylǵa qaraı keminde 5,9 paıyzdy quraıtynyn atap ótti. Parnıkti gazdardyń jyldyq shyǵarymdylary kóleminiń tómendeýi 2014 jyly 1992 jylǵa qaraǵanda 1 paıyzǵa jetpek. Kıikter sanynyń ósýi 2014 jylǵa taman 10 paıyzdy qurasa, orman otyrǵyzý kóleminiń jyl saıynǵy ulǵaıýy 2014 jylǵa qaraı 65 myń gektardy quraıtyn bolady», dep jazady basylym.

«Egemen Qazaqstan» gazetiniń jazýynsha, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy - Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev keshe TMD elderimen tanysý aıasynda Qazaqstanǵa kelgen Japonııa Parlamenti Ókilder palatasy (tómengi palata) Halyqaralyq ister jónindegi komıtetiniń Tóraǵasy Mýnee Sýdzýkımen kezdesti Kezdesý barysynda taraptar ekijaqty yntymaqtastyqtyń aǵymdaǵy jaǵdaıy men bolashaǵyn, eki eldiń halyqaralyq birlestikter sheńberindegi yqpaldastyǵyn, sonymen qatar, qazirgi zamanǵy halyqaralyq qatynastardy, sonyń ishinde Ortalyq Azııadaǵy jaǵdaıdy, qorshaǵan ortany qorǵaý máselelerin talqyǵa saldy. Sondaı-aq qaýipsiz álem ǵalamdyq máselesin kótere otyryp, taraptar ıadrolyq qarýsyzdaný jáne beıbit atomdy damytý salalarynda ózara yqpaldasý jóninde pikir almasty. Osyǵan oraı qazaqstandyq SІM basshysy qaıǵyly kezeńdi eske aldy - osydan 65 jyl buryn Hırosıma jáne Nagasakıge ıadrolyq bomba tastalǵan bolatyn. Memlekettik hatshy 40 jylǵa sozylǵan Semeı polıgonyndaǵy ıadrolyq synaqtardan mıllıondaǵan otandastarymyz japa shekkendigin atap ótti.

Ústimizdegi jyly oryn alǵan tótenshe qurǵaqshylyq saldarynan alynatyn astyqtyń azaıý yqtımaldyǵyna qaramastan, Qazaqstan esportqa shyǵaratyn bıdaıdyń kólemin buryn mejelep qoıǵan meziretten kemitkeli otyrǵan joq. Elimizdiń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń bul josparyna Keden odaǵyndaǵy áriptesteriniń biri - Reseı úkimetiniń syrtqa astyq shyǵarýǵa tyıym salyp otyrǵany da áser etpeıtin túri bar. Bul týrasynda «Egemen Qazaqstan» gazetinde jarııalanǵan «Eksport kólemi - 8 mln. tonna astyq» degen maqalada keńinen aıtylǵan. «Sózdiń syńaıynda elimizdiń eksporttyq áleýetine ál berip otyrǵan faktordyń biri qambalarymyzda ótken jyldan biraz astyqtyń qalǵandyǵy ekenin de aıtýymyz kerek. Naqtylap aıtqanda, byltyrdan aýysyp kele jatqan 6 mln. tonna astyq qory osy senimdilikke serpin berip otyr. Al 8 mln. tonna astyqty eksportqa shyǵarý bizdiń elimiz úshin de buryn-sońdy bolmaǵan rekordtyq kórsetkish bolǵaly tur. Bul saýdanyń soraby osy kezderden bastalyp ketti. Jaqynda Qazaqstannyń kórshi qyrǵyz eline, kólik shyǵynyn qospaǵanda, shamamen somasy 21,5 mln. teńge mólsherindegi qarjyǵa 150 myń tonna azyq-túliktik bıdaı satýǵa kelisim bergeni belgili boldy. Jalpy, Qyrǵyzstan jyl saıyn Reseı men Qazaqstannan 300-350 myń tonna bıdaı satyp alyp turady eken. Jyl basynan beri aıyrqalpaqtylar eli bizden 160 myń tonna astyq alyp ta úlgeripti. Al joǵarydaǵy astyqty jyldyń sońyna deıin áketkileri bar», dep jazady basylym.

***

«Keshe «Nur Otan» HDP Ortalyq apparatynda partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Nurlan Nyǵmatýlın Qytaı Kommýnıstik partııasy Ortalyq komıteti Saıası bıýrosynyń múshesi, Qytaı Kompartııasy Ortalyq Sekretarıatynyń hatshysy, Qytaı Kompartııasy Ortalyq komıteti nasıhattaý mınıstri Lıý ıÝnshan myrza bastaǵan Qytaı Kommýnıstik partııasynyń delegatsııasymen kezdesti», dep jazady «Aıqyn» gazeti. Áńgime barysynda Nurlan Nyǵmatýlın «Nur Otan» HDP tóraǵasy Nursultan Nazarbaevtyń partııa aldyna qoıǵan negizgi tapsyrmalary, elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq ómirinde partııanyń júrgizip otyrǵan saıasaty, partııanyń Parlamenttegi fraktsııasynyń jumysy jaıly áńgimelep berdi. Sondaı-aq, «Nur Otan» HDP-nyń 2020 jylǵa deıingi Jańa Baǵdarlamasy qabyldanatynyn, aldaǵy ýaqytta partııanyń HІІІ sezi ótetininen de habardar etti. Taraptar Qazaqstannyń Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyǵy men aǵymdaǵy jyldyń jeltoqsan aıynda Astanada ótkiziletin EQYU Sammıti týraly sóz qozǵady. Sondaı-aq, Qazaqstannyń 2010 jyldyń maýsym aıynan beri Shanhaı yntymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etip jatqany, al 2011 jylǵa josparlanǵan Islam Konferentsııasy uıymyna jetekshiligi de nazardan tys qalǵan joq.

Osy basylymnyń dástúrli «Aq sóıle!» aıdarynyń búgingi qonaǵy - "Jas-Aı" Shyǵys-Tıbet medıtsınalyq ortalyǵynyń bas dırektory, medıtsına ǵylymdarynyń doktory, professor Jasan Zekeıuly. Suhbat «Saý adam bolǵyńyz kelse, tegińizdi tanyńyz» degen taqyryppen berilgen. Shyǵystyq ınemen emdeý, qazaq taǵamdarynyń paıdasy, sonymen qatar medıtsınanyń ózekti máselerine oraılastyryp qoıylǵan saýaldardyń barlyǵyna tuşymdy jaýap bergen ol «Adam mıdy kóbirek jumys istetse, soǵurlym kóbirek ómir súredi. Sportpen aınalysqanda bulshyq etter qalaı ósip, shydamdylyǵyn arttyrsa, mı da solaı shynyǵa túsedi. Qazir kitap oqý azaıyp ketti. Oqý oılanýǵa ıtermeleıdi», depti.

Tamyzdyń sońǵy aptasynda buqaralyq aqparat quraldarynda kóterilgen úlken áńgimeniń biri de biregeıi aldaǵy Azııada oıyndarynda aıtylar Ánuran tóńireginde órbigen bolatyn. Osy máselege jiti nazar aýdarǵan «Aıqyn» gazeti juma kúngi nómirinde «Atamekendi» aıtsaq, aıyp emes» degen taqyryppen maqala basty. «Qadirli qonaqtar Astana men Almatydan qazaqtyń mádenıetinen sýyndap ketpese, eń uıaty - sol. Demek, olardyń aldynda qazaq qalaı, nesimen tanylýy kerek? Barlyq másele osyǵan kelip tirelip tur. Menińshe, án jazyla qalǵan kúnde tek memlekettik tilde jazylyp, onyń áninen qazaqy áýen anyq sezilýi tıis. Óıtkeni álemde Olımpıadany ótkizgen memleketter, eń aldymen Ánurandy óz tilinde aıtady. Biz de sondaı dástúrden aınymaǵanymyz abzal. Osy jerde meniń aıtaıyn degenim, sazger aǵamyz Eskendir Hasanǵalıevtiń «Atameken» áni nege Aq olımpıadanyń Ánuranyna aınalmaıdy? Qazir Elordanyń ózinde Elbasynyń qatysýymen ótken kóptegen mádenı sharalarda osy án jıi aıtylady. Aıtylǵanda qandaı, el ornynan tik turyp, qol soǵady. Rasynda da, ult rýhyn oıatatyn, jigerin qaıraıtyn, maqtanysh sezimine bóleıtin osy án aldaǵy dúbirdiń sán-saltanatyn keltirip, naǵyz Ánuranǵa aınalaryna kámil senemin», delingen maqalada.

***

Parlament Májilisiniń keshegi alǵashqy jalpy otyrysynda depýtat Baqyt Syzdyqova Premer-mınıstrdiń atyna joldaǵan saýalynda qyrkúıektiń 1-i - Bilim kúnin demalys kúni retinde jarııalaýdy usyndy. Depýtat óz usynysyn «osy kúni kóptegen ata-analar balalarymen alǵashqy qońyraýǵa qatysý úshin jumysynan suranatynyn, sol sebepti mekemelerde jumys kúshi azaıatyndyǵymen» túsindirdi. Ári bul kún «búginniń ózinde otbasylyq merekege aınalyp otyrǵanyn» aıtqan bolatyn. Osy máseleni «Alash aınasy» búgingi nómirindegi «Oı-kókpar» aıdarynda tarazy basyna tartyp otyr. Kótergen máseleni quptaǵan nemese teriske shyǵarǵan pikirdi oqyp, bilgińiz kelse, basylymnyń búgingi nómirin jiberip almańyz.

«Keshe ataq-dabyrasymen halyqaralyq naryqta oıyp turyp oryn ala bilgen ıtalııalyq «Sloý Fýd» sapaly azyq-túlik ónimin óndirý kompanııasynyń birqatar ókilderi Almatyǵa at basyn tiredi. Maqsattary - qazaq elindegi azyq-túlik qaýipsizdiginiń áleýetin zertteý; qazaqtardyń tamaqtaný úrdisin saralaý jáne eldegi agro-ónimniń sapasyna zer salý», dep jazady «Alash aınasy» gazeti «Qazaqtyń taǵamyna ıtalııalyqtardyń baǵamy oń boldy» degen taqyryppen basylǵan maqalasynda. Jalpy, elimizge saparlap kelgen ıtalııalyqtar Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy aýmaǵy aýqymdy ekenine, elde ıgerilmeı bos jatqan aýyl sharýashylyǵy jerleriniń kóptigine tańyrqady. «Biz qolymyzda mundaı múmkindikter bolsa, bos jibermeýge tyrysamyz. Sizderde úlken-úlken múmkindikter bar. Osyny qur jibermeýdi oılasqan abzal», degen ıtalııalyq ókil Paolo Gasparını «qazaqqa aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýǵa úlken mán berý kerektigin» basa aıtqan.

«Sheneýnikterge ashýlanyp, 8-qabattan sekirip ketti». Osy taqyryppen «Alash aınasy» gazetinde jarııalanǵan maqalada jurt bilim merekesin qarsy alyp, oqýshylar men ata-analar jappaı mektepke jol tartqanda Ońtústik Qazaqstan oblystyq bilim basqarmasy ornalasqan 9 qabatty ǵımarattyń 8-shi qabatynan 46 jastaǵy áıel ózin-ózi tastap óltirgendigi jaıynda jazylǵan. Biraq muny bilim basqarmasyna tikeleı qatysty dep joramaldaýdyń qajeti joq. Oqıǵa basyna barǵan bir polıtsııa qyzmetkeriniń aıtýynsha, ol 8-shi qabattan sekirerden birneshe mınýt buryn týysqandarynyń birine telefon arqyly habarlasyp, «qazir sekirip óletinin» aıtqan. Marqumnyń ne sebepti sekirgenin, oǵan kimniń kinási baryn tıisti oryndar anyqtaý ústinde.

***

«Keshe Memleket basshysy Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammedti qabyldady», dep jazady «Kazahstanskaıa pravda» gazeti. M.Qul-Muhammed Prezıdentti Qazaqstanda turyp jatqan barlyq etnostardyń tilin saqtaı otyryp, ulttyq birlikti nyǵaıtýdyń mańyzdy faktory retinde memlekettik tildiń keń aýqymda qoldanylýyn qamtamasyz etýge tıisti Tilderdi qoldaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy jobasynyń negizgi baǵyttary týraly habardar etti. Sondaı-aq «Mádenı mura» baǵdarlamasynyń oryndalý barysy, atap aıtqanda, ǵylymı-qoldanbaly zertteýlerdi, arheologııalyq qazbalardy júrgizýdi, tarıhı jáne mádenı eskertkishterdi qalpyna keltirýdi júzege asyrý týraly baıandady.