«Qazaqtyń taǵam saıasaty qandaı?» - respýblıkalyq basylymdarǵa sholý

***

Ár memlekettiń óziniń áskerı kúshteri bar. Onda sarbazdarǵa beriletin buıryqtar da, áskerı ataq-laýazymdar da, tipti jaýyngerlerdiń batyrlyǵy úshin beriletin joǵary nagradalar da sol eldiń ulttyq nyshandarymen baılanysty. Demek, elimizdegi qoldanystaǵy áskerı shenderdi ulttyq arhaıkalyq shendermen almastyratyn ýaqyt jetken joq pa degen zańdy saýal týyndaıtyny anyq. «Alash aınasy» gazetiniń búgingi sanyndaǵy «Oı-kókpar» aıdarynda dál osy saýal Aýǵan soǵysy ardagerleri keńesi tóraǵasynyń orynbasary Baqytbek Smaǵulov pen tarıh ǵylymynyń kandıdaty, dotsent Bolat Saılanǵa qoıylǵan. Qazaqstan táýelsiz el bolǵannan keıin, ondaǵy áskerı shenderdiń barlyǵy da qazaqy bolýǵa tıis, alaıda elimizdiń joǵary qolbasshylardyń kópshiligi Máskeýde oqyǵannan keıin buǵan nemquraıly qaraıdy degen pikirdi alǵa tartqan B.Smaǵulov «desek te, olar qazaq, keýdelerinde qazaq degen namys bolǵannan keıin, olar da áskerı salany túbeıgeıli qazaqylandyrýǵa atsalysady degen oıdamyn», dese, al bul máseleni kóterý áli erterek, sonymen qatar dúnıejúziniń 90 paıyzy birqatar áskerı laýazymdardy birdeı qoldanatyndyǵyn alǵa tartqan B. Saılan «qazir biz búkil dúnıejúzine tanymal memleket bolǵannan keıin, barlyq eldermen balıanysty nyǵaıtý úshin halyqaralyq termındermen júrgenimiz oryndy», deıdi.

Darynsyz bolsa da, qarynsyz pendeniń bolmaıtyndyǵy daý týdyrmaıtyn shyndyq. Olaı bolsa elimizde qazaqtyń ulttyq taǵamdaryna qanshalyqty mán berilip júr? Bul ózekti jaıt «Alash aınasy» gazetinde jarııalanǵan «Qazaqtyń taǵam saıasaty qandaı?» degen maqalada tarqatyla aıtylǵan. «Máselen, palaý dese, ózbek elestese, sýshı - japondy, laǵman - dúngendi, mánti - uıǵyrdy eske salatyny jaıdan-jaı emes. Demek, ulttyq taǵam da til, dil, salt-dástúrden kem emes. Bul jaǵynan alyp qaraǵanda, qazaqtyń eti, ıaǵnı qazy-qarta, jal-jaıasynan bastap, baýyrsaǵy, qýyrdaǵy, jenti, qurty, qala berdi, qymyz, shubat sekildi shólińdi qandyrar sýysyndary, áıteýir, aıtyp taýysa almaıtyndaı taǵamdary jetkilikti. Biraq aıtyp-aıpaı ne kerek, naryq zamanynyń talabyna saı biz eshbir ulttyq taǵamymyzdy brend etip qalyptasyra almaı otyrmyz», dep jazady basylym. Maqalanyń tolyq nusqasyn oqyǵyńyz kelse, beısenbilik nómirge nazar aýdaryńyz.

***

Buǵan deıin álemge esimi tanymal sarapshylardyń paıymdaýy boıynsha kóp uzamaı-aq daǵdarys bolatynyn jáne onyń qozdyrýshy sebepterin jazǵan «Aıqyn» gazeti búgingi nómirinde de sol sarapshylardyń boljamdaryndaǵy shyndyqqa janasady degenderine súıene otyryp, alda bolýy múmkin jańa daǵdarystyń qandaı sıpatta órbıtindigi jaıly áńgime qozǵaǵan. Basylymnyń jazýynsha, daǵdarys bola qalǵan jaǵdaıda Búkilálemdik qor bırjalarynda jáne Batystyń damyǵan elderiniń ishki naryqtarynda jyljymaıtyn múlik baǵasy túsýi odan ári jalǵasýyna oraı halyqaralyq valıýtanyń quny tómendeı bermek. Sondaı-aq baǵaly metaldar baǵasy eki ese óspek. Máselen, 2007 jyldyń tamyzynan beri altyn baǵasy eki ese ósse, daǵdarystyń kelesi soqqysynda bul kórsetkishtiń taǵy da 2 ese kóbeıýi ábden múmkin. «Aıqynnyń» budan da basqa joramaldaryn oqyp, bilgińiz kelse, «Endigi daǵdarys neni «búldiredi»?» degen maqalany nazardan tys qaldyrmańyz.

«Ystyqkóldiń ornyn Býrabaı basa ala ma?». Osy taqyryppen «Aıqyn» gazetinde jarııalanǵan maqalada elimizdiń ishki týrızmin damytý jaı-kúıi talqylanǵan. Basylymnyń qyrǵyz BAQ-taryna silteme jasap habaprlaýynsha, Qyrǵyzstandaǵy bıylǵy týrıstik maýsym ózin-ózi aqtamaq túgili, týroperatorlardy qaryzǵa belsheden batyryp otyrǵan kórinedi. Esesine, otandyq týroperatorlardyń súıinshisi zor. Ádette Ystyqkól jaǵasynda demalatyn qazaq týrısteri bıyl el ishinde qalyp, ishki týrızmniń damýyna mol úles qosýda. Іshki týrıstik baǵyttar Qyrǵyzstandaǵy dúmpýlerden keıin jańaryp otyrǵanyna toqtalǵan «Aıqyn» gazeti «otandyq týrızm klasteriniń barynsha damyp, turaqty túrde úlken suranysqa ıe bolýy úshin saladaǵy qordalanǵan máselelerdi, onyń ishinde, eń bastysy, baǵa saıasatyn qaıta qarastyrý qajet», dep jazady.

«Keshe naýryzdyń 12-sindegi sý tasqynynan zardap shekken Qyzylaǵash aýylynyń turǵyndary Almaty oblysynyń ákimi Serik Úmbetovtiń qolynan jańa úılerdiń kiltin aldy», dep jazady «Kazahstanskaıa pravda» gazeti. Basylym qurylys jumystarynyń rekordtyq qysqa merzimde, ıaǵnı apat oryn alǵan kúni oblys basshysy ýáde etken bar-joǵy 4 aıdyń ishinde aıaqtalǵandyǵyn basa aıtqan.

Eki jarym myńǵa jýyq qyzylaǵashtyqtar 462 zamanaýı kottedjderge, sondaı-aq kúrdeli jóndeýden ótken 25 úıge qonystandy. Jańadan salynǵan baspanalardyń barlyǵy da turmysqa qajetti jıhazben, turmystyq tehnıkalarmen jabdyqtalǵan. Sonymen qatar eldi mekenge sapaly aýyz sý da tartylyp, árbir úıge sý qubyrlary jetkizildi. Kóshelerge asfalt tóselip, olardyń barlyǵy da jaryqtandyryldy. Qonys toıyn toılaǵan qyzylaǵashtyqtar keshe kúrdeli jóndeýden ótken mekteptiń, aýrýhananyń, balabaqshanyń, tipti aýyl mamandaryna arnalǵan 12 kommýnaldyq páterdiń ashylý rásimine kýá boldy.

Halyqaralyq valıýta qorynyń ekspertteri aǵymdaǵy jyly Qazaqstan ekonomıkasynyń ósimi 4 paıyzǵa artady dep boljap otyr. Sarapshylardyń pikirinshe, bul kórsetkishke munaı jáne shıkizat sektorlarynyń esebinen qol jetkiziledi. Sondaı-aq atalǵan qordyń málimetteri boıynsha, respýblıkadaǵy ınflıatsııa deńgeıi 7,5 paıyzdy quramaq. Bundaı málimetterdi «Izvestııa Kazahstan» gazeti búgingi nómirinde jaryq kórgen «MVF - za prozrachnýıý strategııý sanatsıı bankov» degen maqalasynda jarııalap otyr.

«Temeki qorabynyń qaptamasy 2012 jyly taǵy da ózgertilýi múmkin», dep jazady «Ekspres-K» gazeti.

Bul jolǵy ózgertý Eýropalyq ekonomıkalyq qaýymdastyqtyń tehnıkalyq reglamentiniń kúshine enýine baılanysty jasalmaq. Basylymnyń atap ótýinshe, atalǵan qaýymdastyqtyń tehnıkalyq reglament jasaý jónindegi jumys toby Reseı, Qazaqstan, Belarýs, Qyrǵyzstan jáne Tájikstan memleketteriniń aýmaǵynda temeki ónimderin óndirý jáne satýdyń biryńǵaı erejesin oılastyrý ústinde.