Qazaqtyń kórnekti ǵalymy, akademık Rahmanqul Berdibaı dúnıeden ótti

R.Berdibaı 1927 jyly 2 jeltoqsanda Ońtústik Qazaq­stan oblysyndaǵy Túrkistan aýdanynyń Kókish aýylynda ómirge kelgen. Túrkistan pe­da­gogıkalyq ýchılışesin bi­ti­rip, Qyzylorda pedago­gı­kalyq ınstıtýty men Qazaq Memlekettik ýnıver­sı­te­tin­de oqyǵan.

Eńbek jolyn Ońtústik óńirindegi Aşysaı orta mek­tebinde muǵalim bolyp bastap, Maqtaaral, Ilıch, Frýn­ze aýdandarynda orta mek­tep­ter­diń dırektory, aýdandyq oqý bóliminiń ınspektory qyz­met­terin atqardy. Keıinnen Almatyǵa kelip, «Qazaq áde­bıeti» gazetinde ádebı qyz­met­ker, bólim meńgerýshisi, Qazaq KSR Ǵylym akademııasy M.O.Áýezov atyndaǵy Áde­bıet jáne óner ınstıtýtynda aǵa ǵylymı qyzmetker, Qa­zaq keńes entsıklopedııasy Bas redaktsııasynda jaýapty hatshy, M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstı­týtynyń folklor bóliminde meńgerýshi bolyp jemisti eńbek etti. Ómiriniń sońyna deıin Túrkistandaǵy Ahmet ıAssaýı atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnıver­sı­tetinde professor, kafedra meńgerýshisi bolyp qyzmet jasady.

R.Berdibaı 34 jyl boıy Almaty qalalyq qazaq ádebıeti men óneri halyq ýnıversıtetiniń rektory mindetin qoǵam­dyq negizde atqardy. 1961 jyly «Qazirgi qazaq roma­nyn­daǵy sıýjet problemasy» taqyrybynda kandıdattyq, 1970 jyly «Qazaq romandarynyń negizgi teorııalyq problemalary» boıynsha doktorlyq dıssertatsııa qorǵady.

Ádebıetke óleńmen kelgen ol elýinshi jyldary ádebıet synshysy retinde tanyldy. Ǵalym qazaq ádebıettaný ǵy­lymynyń túrli máselelerine arnalǵan 32 kitap, 1200 maqala jazdy. «Ádebıet jáne ómir», «Roman jáne zaman», «Qazaq prozasyndaǵy zamandas tulǵasy», «Dástúr taǵylymy», «Ańyz­dan romanǵa», «Ǵasyr­lar tolǵaýy», «Qazaq tarıhı romany», «Bıik paryz», «Zamana sazy», «Muhtar shyńy» sekildi monografııalary men kitaptary kópshilikke jol tartty.

R.Berdibaı dáýirdiń jazýshy shyǵarmashylyǵyna tıgi­zer áseri, sıýjet pen minez, zamandas beınesi, janr sıpattary jaıly tereń tolǵamdy tujy­rym­dar jasap, maqa­la­lar jazdy. Ǵalymnyń «Sar­qyl­mas qa­zyna», «Káýsar bu­laq», «Epos - el qazynasy», «Jyrshylyq dástúr», «Qazaq túrki epos­tary­nyń másele­leri» sııaqty kúrdeli zertte­ý­leri qazaq hal­qy­nyń asa baı epostyq mura­synyń másele­lerin zertteýge ar­naldy. Ol «Qazaq tarıhı jyr­larynyń máseleleri», «Folklor shyn­dy­ǵy», «Qa­zaq folklo­rıs­tı­kasynyń tarıhy», «Qazaq folklorynyń poe­tıkasy», «Qazaq folk­lory­nyń tıpologııasy» sekildi ir­geli akade­mııa­lyq zertteý­ler­diń jazylýyna jetekshilik jasady, osy zertteýlerdiń negizgi taraýlaryn jazysty.

Týysqan túrki halyq­tary­nyń ádebıetine, rýhanı baılanystaryna, tarıhı tamyrlaryna arnalǵan «Gúlstan­nyń bulbuldary», «Dostyq kemesinde», «Baıqaldan Balqanǵa deıin», «Juldyzdar jaryǵy» kitaptary jaryq kórdi. Ultjandy ǵalymnyń «El bolamyz desek» atty kitabynda halqymyzdyń aldynda turǵan uly murattar rýhanııat aıasynda batyl kóterildi.

R.Berdibaı - birshama halyqaralyq akademııalardyń akademıgi, Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen ǵylym qaıratkeri, Ulttyq Ǵylym akademııasy Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy, Mahmud Qashqarı atyndaǵy halyqaralyq, «Túrki álemine sińirgen eren eńbegi úshin» syılyqtarynyń ıegeri. «Parasat» ordenimen jáne birneshe medaldarmen marapattalǵan.

Ómirde sypaıy qalpynan aınymaǵan, óresi bıik ǵalym, ulaǵatty ustaz, ultyn shyn súıgen qaıratker tulǵanyń asyl beınesi el jadynda árdaıym saqtalady.

                                                                                                                       Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti

Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi qazaqtyń kórnekti ǵalymy, QR Ulttyq Ǵylym akademııasynyń akademıgi Rahmanqul BERDІBAIDYŃ qaıtys bolýyna baılanysty ǵalymnyń otbasynyń qaıǵysyna ortaqtasyp kóńil aıtady.