Qazaqtyń ájýasynda ar, mazaǵynda mán bar edi – satırık Qoıshybaı Shánıev
PETROPAVL. KAZINFORM – Týma talant eshqashan tasada qalmaıdy. Sonyń aıqyn dáleli – Soltústik Qazaqstan oblysynyń týmasy Qoıshybaı Shánıev. Arnaıy bilimi bolmasa da, ómir boıy kólik júrgizgen ol alpys jylǵa jýyq ýaqyt boıy satıra janrynda qalam terbep keledi.
- Qoıshybaı Janybaıuly, kópshilik sizdi satırık retinde tanıdy. Bul ónerge qalaı keldińiz?
- Meni bilmeıtinder «qandaı oqý ornyn bitirdiń? Dıplomyń bar ma?» dep surap jatady. Meniń ómirimde eki ǵana kýáligim boldy, bireýi – júrgizýshi kýáligi, ekinshisi – neke kýáligi. 40 jyl mashına júrgizdim, on jylǵa jýyq garaj meńgerýshisi boldym. Joǵary bilim alǵan emespin. Úlken aǵalarymnyń aqyl-keńesin tyńdap, kóp kitap oqydym, ózimdi damyttym.
Sóz ónerine ıkemim bar ekenin baıqap, qanattandyrǵan aýyldasym Qarataı Násimuly desem de bolady. Birde ol: «Sen ózi aqyn bolatyn sııaqtysyń...» dedi, sodan qalam, qoıyn dápterim qolymnan túsken joq.
Alǵashqy eki óleńim 1967 jyly qazirgi oblystyq «Soltústik Qazaqstan» gazetine jarııalanǵannan keıin tipti qanattandym.
Meniń satıraǵa degen beıimimdi Baqyt Mustafın sezdi de, «sen ıkemiń keledi, poezııadan satıraǵa aýys» dep meni sol soqpaqqa túsirip jiberdi. 1974 jyly alǵash meniń tusaýkeser sýretim men toptama óleńimdi basyp shyǵardy. Ol kezde ol kisi mádenıet bóliminiń meńgerýshisi edi. Sóıtip satıranyń soqpaǵyna tústim de kettim. Kólik júrgizip júrip, oblystyq jáne respýblıkalyq «Ara», «Buqpa» gazet-jýrnaldarynda tilshi boldym. Osy ýaqytqa deıin talaı óleń-jyr, syqaq, feletondarym jaryqqa shyqty, birde-bir oqyrman: «Myna deregiń qate» dep maǵan kiná qoıǵan emes.
- Alǵashqy shyǵarmańyz ne týraly boldy?
- Ózim kólik júrgizemin, shopyrlardyń arasynda júremin. Olardyń arasynda jasy men, úlken aǵalarym aılyq alǵannan keıin jaqsylap «jýady». Sol aǵalarymnyń qydyrǵan qydyrysyn «Shaban shopyrlarmen tanys edim buryn men» dep óleń qylyp shyǵardym. Sosyn artynan birazy burtyńdap júrdi.
Taǵy birde bir baýyrymyz minip júrgen belesebetin (velosıped – red.) joǵaltyp aldy, ishkesin bir jerde qalyp qoıǵan ǵoı, 2-3 kún izdedi. Álgi sebep bolyp, «Aq shısha» degen óleń jazdym:
Aq shısha, qyzyl shısha, shısha-shısha,
Qaı adam mas bolmaıdy ishse-quısa.
Kóligi astyndaǵy kórinbeıdi,
Garajynda joq eken esin jısa.
Toqtatyp álde MAI aldy ma eken?
Aıyptyń turaǵyna saldy ma eken?
Eshteńe esine túser emes,
Qaıranda bir batpaqta qaldy ma eken?
Aq shısha, qyzyl shısha, shısha, shısha..
Bir shısha eki staqan bólip quısa,
Kóligi garajynda turar edi,
Eger de jaıaý Musa aýzyn tyısa.
Keıipkerlerimniń barlyǵy ómirden alynǵan, tek attaryn ózgertip jazamyn.
- Syqaq óleńderińiz úshin sóılespeı ketkender bolady ma?
- Bolady ǵoı, renjigender de, renjitkenderim de bar. Betke qatty aıtyp qalamyn, minezim sondaı. Betiń bar, júziń bar demeımin. Birde bataǵa bardym. Imam otyr, taqııasy basynda, men de taqııa kıip alǵam. Ortamyzda menen jasy úlkenirek bir azamat jalań bas otyr. Shashy seldir. Sodan álgi shash týraly, taqııa týraly óleń jazdym. Sodan artynan ol renjip júrdi. Jasy kelgen shaldar ásirese osyndaı batalarda bastaryna ne taqııa, ne bórik kımeıdi. Sosyn taǵy bir aıta ketetin jaıt, jurt juǵysty bolsyn dep toıdan sarqyt alady. Al endi batada dastarhannan ne betterimen alady?! Bul týraly da jazdym.
- Osy ónerińizdiń ómirde qyrsyǵy tıgen joq pa?
- Boldy, ondaı jaǵdaılar. Ol kezde men oblystyq gazettiń shtattan tys tilshisimin. Aýdanda eńbek ozattaryna beriletin jeńil avtokólikter satylyp ketken ketken ǵoı. Men aýdandyq atqarý komıtetinen alty kóliktiń naqty kimge berilgendigi jóninde mórin basqyzyp anyqtama alyp, «Aýzyńa maı, astyńa taı» degen feleton jazdym.
Sodan qanttyń qat kezi, shaıdy qantsyz ishemiz ol kezde, óıtkeni defıtsıt. Ol kezde «Rabkoop» degen bar, soǵan telmirip baramyz. Bolyp turǵan nárseniń ózin bermeıtin kez boldy. Qoımadan qaı mashınamen, qansha tonna qant áketkenine deıin anyqtama aldym. Sodan «Tátti jep, tábetinen aıyrylǵandar» degen feleton jazdym. Sol eki feletonmen jaman uryp jyqtym. Sodan meni «boqtady» dep túrmege qamady. Biraq dáleldeı almady, ári artymnan meni qoldap avtobýspen kóp adam keldi, sóıtip aman qaldym. Sóıtip, túrmede (ýaqytsha qamaý ızolıatory - red.) tórt saǵat otyryp shyqqanym bar.
- Qazirgi qoǵamǵa kóńilińiz tola ma?
- Qazir sóz túsinetin adam azaıdy. Ári ázilder de turpaıy. Buryn qazaqtyń ájýasynda ar, mazaǵynda mán bar edi. Syndy kózbe-kóz aıtady, oǵan eshkim renjimeıdi, odan qorytyndy jasaıtyn. Kemshilikti joıatyn, qazir ondaı joq, bári maqtaǵandy unatady. Bári alaqaı, bári - ýra! Mine, osy bizdiń túbimizge jetedi. Satıra túgili kitapqa suranys joq, kitap oqymaıdy.
Qoǵam «aýyrdyń ústimen, jeńildiń astymen» júrýge áýes. Osy men turyp jatqan úlken aýylda jazda tórt-aq úı malǵa shópti ózimiz shabamyz. Qalǵandary satyp alady. Soıtaldaı jigitter otyndy satyp alady, ony aqsha tólep jarǵyzady. Aýylda turyp, sútti dúkennen satyp alyp iship otyrǵandar bar.
Baı da ótedi, kedeı de ótedi. Zaman túzeledi. Biz keleshekten úmitimizdi úzbeýimiz kerek. Qazirgi Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń saıasatynan men kóp ózgeris kútemin.
