Qazaqtar kómek qolyn sozbaǵanda, aman qalýymyz múmkin emes edi – Dmıtrıı Panto
ASTANA. KAZINFORM – Qazaqstanǵa jer aýdarylǵan polıaktardyń qıyn kezeńnen aman shyǵýyna jergilikti qazaqtar kóp kómektesken. Bul týraly Polıak-Qazaqstan tarıhy komıssııasynyń hatshysy, tarıh ǵylymdarynyń doktory, Sh.Sh. Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń qurmetti professory Dmıtrıı Panto aıtty.
Búgin Ulttyq mýzeıde polıaktardyń Qazaqstanǵa jer aýdarylǵanyna 90 jyl tolýyna oraı «Qazaqstandaǵy polıaktar: tarıhy men jady» atty dóńgelek ústel ótti. Jıynda HH ǵasyrdyń 30-40 jyldarynda etnıkalyq polıaktardyń Qazaqstanǵa jer aýdarylýy, olardyń jańa ortadaǵy ómiri men tarıhı taǵdyry talqylandy.
Dmıtrıı Pantonyń aıtýynsha, jer aýdarylǵan polıaktardyń basym bóligi Taıynsha temirjol stantsııasyna jetkizilip, keıin Soltústik Qazaqstan aýmaǵyndaǵy arnaıy qurylǵan 42 qonysqa ornalastyrylǵan. Az bóligi Ońtústik Qazaqstanǵa jiberilgen.
– 1936 jyly olar kelgende jaǵdaı óte aýyr edi. Elsiz dalaǵa tap boldy. Qazaq halqynyń kómeginsiz aman qalý múmkin emes edi. Jaqyn mańdaǵy qazaq aýyldary ata-babalarymyzǵa qol ushyn sozdy. Qaı jerden balyq aýlaýǵa bolatynyn, sekseýildi qalaı paıdalanýdy, qysqa qalaı qamdaný kerektigin úıretti. Mundaǵy qystyń qandaı bolatynyn da túsindirdi, – dedi Dmıtrıı Panto.
Tarıhshynyń sózinshe, jergilikti qazaqtardyń kómegi kóptegen polıaktyń jańa ortaǵa beıimdelip, qıyn kezeńnen aman shyǵýyna sep bolǵan.
– Qazaqtar bizge osy jerge beıimdelip, tirshilik etýge kómektesti. Sonyń arqasynda kóptegen adam deportatsııanyń aýyrtpalyǵynan aman qaldy. Olardyń urpaqtary áli kúnge deıin Qazaqstanda turyp jatyr. Sondyqtan polıak halqy qıyn sátte qol ushyn sozyp, úıleri men júrekterin ashqan qazaq halqyna óte rıza, – dedi ol.
Dmıtrıı Pantonyń aıtýynsha, búginde Qazaqstanda 30 myńǵa jýyq polıak turady. Olardyń kóbi Soltústik Qazaqstanda shoǵyrlanǵan. Taıynsha aýdanynda 1936 jyly negizi qalanǵan aýyldarda polıaktardyń urpaqtary áli de turady. Bir bóligi Astana men Almatyǵa qonys aýdarǵan.
Ol deportatsııa kezinde qansha adamnyń qaza bolǵanyn naqty aıtý qıyn ekenin de atap ótti. Jer aýdarylǵandar poıyzben eki aptadan bir aıǵa deıin aýyr jaǵdaıda jol júrgen. Ásirese qarttar men balalar arasynda ólim-jitim joǵary bolǵan.
– Ólim-jitim ásirese deportatsııadan keıingi alǵashqy jyldary joǵary boldy. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys aıaqtalǵannan keıin jaǵdaı birtindep qalypqa kele bastady, – dedi tarıhshy.
Dóńgelek ústel aıasynda jer aýdarylǵan polıaktar men olardyń otbasylarynyń taǵdyryna arnalǵan shaǵyn kórme de uıymdastyryldy. Onda jeke qujattar, estelikter, jazbalar men fotosýretter qoıylǵan.
Aıta keteıik, buǵan deıin 1936 jyly Ýkraınadan 35 820 polıak Qazaqstanǵa kúshtep kóshirilgeni týraly jazǵan edik.
