Qazaqta qyz balanyń kórki ıbaly minezimen ólshengen — Bulbul Tileýqabylqyzy

Biz suhbat barysynda onyń shyǵarmashylyq joly, qazaq qyzynyń sulýlyq qupııasy jáne sán men kásiptiń úılesimi týraly keńinen áńgimelestik.

— Qazaq qoǵamynda buryn qyzdyń sulýlyǵy qalaı baǵalanǵan? Qazaq arýlary sol ýaqyttarda sulýlyq kútimin qalaı jasaǵan?

— Qazaq halqynda sulýlyq uǵymy eshqashan tek syrtqy kelbetpen ǵana shektelmegen. Qyz balanyń kórki onyń tárbıesimen, ádeptiligimen, ıbaly minezimen ólshengen. Halyq aýyz ádebıetinde qyz sulýlyǵy erekshe kórkem tilmen beınelengen. «Qolań shash», «aı dese aýzy, kún dese kózi bar» degen teńeýler — sonyń aıǵaǵy. Ásirese uzyn, qalyń, kútimdi burym qyzdyń basty sáni sanalǵan. Sol sebepti shash kútimi qyz tárbıesiniń ajyramas bóligi bolǵan.

Etnograf-ǵalymdardyń derekterine súıensek, qazaq qyzdary sulýlyqty tabıǵı jolmen kútken. Bet kútimi úshin sút, aıran, qaımaq sekildi tabıǵı ónimderdi paıdalanǵan. Bul ónimder terini jumsartyp qana qoımaı, ony nárlendirip, tabıǵı jyltyr beredi. Al shash kútiminde qymyzben nemese shóptiń qaınatpasymen shaıý, tabıǵı maılar jaǵý keńinen qoldanylǵan. Mundaı tásilder shashtyń túsýin azaıtyp, onyń jyltyr ári qalyń bolýyna yqpal etken.

Sonymen qatar, qyz-kelinshekter keı jaǵdaıda qastaryn tabıǵı ósimdik boıaýlarymen qoıýlatyp, erinderin jeńil reńmen árlegen. Bul búgingi kosmetıkanyń qarapaıym, biraq tabıǵı balamasy deýge bolady. Arsha, jýsan sııaqty hosh ıisti shópterdi paıdalaný arqyly kıim men shashqa jaǵymdy ıis berý de ulttyq estetıkanyń bir bóligi bolǵan.

Búginde de qazaq qyzdarynyń tabıǵılyqqa, ulttyq erekshelikti saqtaýǵa degen qyzyǵýshylyǵy artyp keledi. Bul — tamyrymyzǵa qaıta oralý, ulttyq bolmysymyzdy jańǵyrtý dep bilemin.

— Búgingi kúni ulttyq kıim kıgen qazaq qyzynyń tabıǵı sulýlyǵyn aıqyndaý barysynda qoldanatyn makııajdyń negizgi qupııalary qandaı? Qandaı túster men tásilderdi jıi paıdalanasyz?

- Ulttyq obraz jasaýdaǵy eń basty qaǵıda — tabıǵılyq pen úılesimdilik. Sebebi ulttyq kıimniń ózi óte baı, kóz tartatyn elementterge toly: oıý-órnek, zergerlik buıymdar, sáýkele, shashbaý — munyń bári óz aldyna bir óner týyndysy. Sondyqtan makııaj osy baılyqtyń kóleńkesinde qalyp qoımaı, kerisinshe ony tolyqtyryp turýy kerek.

Men óz jumysymda makııajdy eshqashan aýyr qylyp jasamaımyn. Jeńil, názik, tabıǵı reńkterdi qoldanamyn. Jyly túster — qazaq qyzynyń bolmysyna óte jaqyn. Olar náziktik pen ınabattylyqty aıqyn kórsetedi. Negizgi maqsat — bet terisin barynsha taza, tabıǵı kúıde kórsetý.

Taǵy bir mańyzdy dúnıe — makııajdy kıimniń túsimen, oıý-órnegimen sáıkestendirý. Áshekeıdiń kólemi men ereksheligine qaraı makııaj qarqyndylyǵyn retteımiz. Osylaısha ulttyq kıim, áshekeı jáne makııaj bir-birimen úndesip, tutas, úılesimdi obraz qalyptasady.

Qazirgi álemdik trendterdiń ózi tabıǵılyqqa qaıta bet buryp jatqanyn eskersek, bizdiń ulttyq stıl bul baǵytpen óte jaqsy úndesedi dep oılaımyn.

— Ózińizdi qysqasha tanystyryp ótseńiz. Sulýlyq salasyna qalaı keldińiz?

— Men Qytaıdyń tabıǵaty kórkem Іle aımaǵyndaǵy qazaq aýylynda dúnıege kelip, sol jerde óstim. Ata-anam — qarapaıym, eńbekqor jandar. Olar bizge adal eńbektiń qadirin úıretip, árdaıym aq tilegin aıtyp otyrdy.

Anam ulttyq qolónermen aınalysatyn, syrmaq, tekemet tigetin óte sheber kisi boldy. Bala kezimnen janynda júrip, oıý-órnektiń mánin, tústerdiń úılesimin, qol eńbeginiń qasıetin boıyma sińirdim. «Ana kórgen ton pisher» degen sózdiń shyndyǵyn óz ómirimnen kórdim desem bolady.

Kishkentaı kezimde qurbylarymdy jınap alyp, olardy sándep, ózimizshe «sán kórsetilimin» uıymdastyratynbyz. Bul meniń alǵashqy shyǵarmashylyq qadamdarym edi. Keıin sýret salýǵa qyzyǵýshylyǵym oıanyp, beıneleý óneri kýrstaryna qatystym. Sol jerde tús pen formany sezinýdi úırendim. Negizgi mamandyǵym — horeografııa, ıaǵnı bı óneri. Bı de — sulýlyqtyń bir kórinisi. Ol da estetıka, úılesim. Sondyqtan bul mamandyq meniń qazirgi baǵytyma úlken áser etti dep aıta alamyn. Ýaqyt óte kele osy qyzyǵýshylyqtarym meni sulýlyq ındýstrııasyna alyp keldi.

— Bir danamen tigiletin eksklıýzıvti kıimderge suranys qandaı? Klıentter kóbine neni baǵalaıdy?

— Qazirgi qoǵamda adamdar daralyqqa umtylady. Sondyqtan «Aıaýlym» brendimen shyǵarylatyn kıimder bir danamen tigiledi. Bul sapaly jáne dızaıny ekinshi ret qaıtalanbaıtyn kıimder. Ol tutynýshyǵa «mende ǵana bar» degen erekshe sezim syılaıdy. Kóp adamdar óziniń kıip júrgen kıimin basqanyń ústinen kórgendi qalamaıdy. Osy arada kásibime «Aıaýlym» ataýyn qalaı qoıǵanymdy da ataı keteıin. Aıaýlym — qyzymnyń esimi. Qazaqtyń súıkimdi, názik, meıirimdi sózderiniń biri. Sol sebepti de men qazaq qyzdaryna da unaıtyn, jarasatyn, maǵynasy tereń sózben qyzmet kórsetkim keldi. Meniń arman-maqsatyma da osy sóz kúsh-qýat beredi, kóńilge senim, úmit, jylý syılaıdy.

— Sizdiń kıimderińizde oıý-órnekter erekshe oryn alady. Ár órnekti tańdaýda qandaı maǵyna men fılosofııaǵa súıenesiz?

— Oıý-órnekter qazaqtyń ulttyq qolónerindegi negizgi kórkem elementterdiń biri. Oıý tek ásemdik úshin ǵana emes, tereń maǵyna men sımvoldy bildiredi. Ol halqymyzdyń dúnıetanymyn, senimin bildiretin rýhanı til.

Sheber apalarymyz oıý-órnek adamnyń kózi túsken kezde sóılep turý kerek dep aıtatyn. Oıýlarda ósimdik, sý, taý beıneleri kezdesedi. Bul — tabıǵatqa degen qurmettiń belgisi. Ósimdik tektes oıýlar — kóktemdi, jańarýdy, ómirdiń jalǵasýyn beıneleıdi. Mysaly, ózim kóp qoldanatyn «qoshqar múıiz» oıýy — baılyqtyń, molshylyqtyń, kúsh-qýattyń nyshany bolyp keledi.

Sondyqtan qasıetti órnekterimizdiń sapasyn túsirip jibermeı, mán-maǵynasyn tanyp, naqyshyn, sánin keltirip paıdalanǵanymyz durys. Kıimniń kez kelgen jerine japsyra bermeı, ornyn taýyp qoıýymyz kerek.

— Qazaqstanda bıznes ashý josparyńyz týraly aıtyp ótseńiz?

Barlyq adam sulýlyqty jaqsy kóredi. Qazaqstanǵa kelgende qazaq qyzdarynyń tabıǵı sulýlyǵy meni qatty shabyttandyrdy. Sondyqtan ózimniń qazirgi kúni shyǵaryp otyrǵan halqymyzdyń bet terisiniń ereksheligine saı jasalǵan 11 túrli kosmetıka ónimderimdi, ulttyq kıimderimdi usynsam, ony ózim jasaǵan makııajben úılestirip, qazaq qyzynyń ádemi ulttyq obrazyn jasasam degen oı-arman týdy. Qazaq elinde de kásip bastaımyn dep maqsat qoıdym.

Meniń basty armanym – qyz-kelinshekterge daıyn, úılesimdi obraz usyný. ıAǵnı, olar bir jerden kıimin de, kosmetıkasyn da, makııajyn da tańdaı alady. Bul – ýaqytty únemdeıdi ári stıldi durys qalyptastyrýǵa kómektesedi.

— Sapa men baǵa arasyndaǵy tepe-teńdikti qalaı saqtaısyz?

— Sapa — men úshin basty qaǵıda. Kıimniń materıaly sapaly, jumsaq ári yńǵaıly bolýy kerek. Sonymen birge ulttyq kıimderdiń oıý-órnegin tańdap, jobalap, qolmen syzyp, tigý kóp jumysty, eńbekti qajet etedi. Sondyqtan ulttyq kıimniń baǵasyn túsiremiz dep sapalyq qunyn, qadir-qasıetin túsirip almaýymyz kerek. Basqa kıimderden baǵasy joǵary bolatynyn túsinip, qabyldaýymyz tıis.

— Qazirgi álemdik makııaj trendteri qandaı?

— Qazirgi tańda álemdik makııajda tabıǵılyq birinshi orynǵa shyqty. Adamdar artyq boıaýdan góri, óz tabıǵı kelbetin saqtaýǵa tyrysady.

Qytaıda kózdi úlkeıtip, emotsııany aıqyn kórsetetin stıl tanymal bolsa, Eýropada kerisinshe, tabıǵı qas, jeńil makııaj trendte. Sonymen qatar kózdi kóldeneń baǵytta uzartyp kórsetý tásili de keńinen qoldanylyp jatyr. Bul makııajda álemde Taılandtyq ónimderdiń suranysy joǵary.

— Sizge shabyt beretin tulǵalar kimder?

— Maǵan shabyt beretin tulǵalar az emes. Qazaqstandyq aktrısa, prodıýser Baıan Maqsatqyzy men Dımash Qudaıbergenniń jeke bet árleýshisi, vızajıst Sándi Beksyrǵanyń talǵampaz óneri, úzdiksiz izdenisi, batyl ári jigerli eńbegi men úshin úlken úlgi.

Al Qytaıda Jına esimdi tanymal vızajıst bar. Kezinde odan arnaıy bilim alý úshin úsh kúndik sabaqqa qatysyp, 43 myń ıýan (shamamen 3 mıllıon teńge) tólegen bolatynmyn. Bul men úshin úlken tájirıbe ári kásibı damýyma serpin bergen mańyzdy kezeńderdiń biri boldy.

— Sizdiń tabysqa jetý qupııańyz qandaı? Kásip bastaǵysy keletin qyz-kelinshekterge qandaı keńes aıtasyz?

— Shákirtterime asyl armanyń bolsyn jáne ony sońyna deıin oryndap shyǵatyn jigeriń bolsyn deımin. Eń bastysy — qoryqpaý jáne alǵashqy qadamdy jasaý. Kóp jaǵdaıda bizdi toqtatatyn — ózimizdiń kúmánimiz nemese ózgeniń teris pikiri. Sondyqtan basqalardyń pikirin az tyńdaý kerek. Al shyn máninde, árbir úlken jetistik kishkentaı bastamadan quralady.

Ózińizge unaıtyn isti tańdańyz. Sonda ǵana sharshamaı, shabytpen jumys isteı alasyz. Únemi izdenip, úırenýden jalyqpańyz. Nátıje birden kelmese de, toqtamańyz. Eń bastysy — ózińizge senińiz. Qazaq qyzdarynyń boıynda úlken kúsh pen talant bar. Sol múmkindikti paıdalana bilse, kez kelgen bıikti baǵyndyrýǵa bolady.

— Suhbatyńyz úshin raqmet!