Qazaqta qyz alý tek kelisim arqyly júzege asqan – Májilis depýtaty

ASTANA. KAZINFORM — Qoǵamda «dástúr» degen jeleýmen qazaqtyń bolmysyna jat qubylystardy aqtaýǵa tyrysatyn úrdis bar. Al shyn máninde, ulttyq qundylyqtardy qorǵaý eń aldymen otbasy men neke ınstıtýtyn zańmen nyǵaıtýdan bastalady. Bul týraly Konstıtýtsııalyq reforma jónindegi komıssııa múshesi Elnur Beısenbaev aıtty.

– Bizde kóbinese qazaqtyń bolmysyna, eldigimizge jat arhaıkalyq dástúrlerdi qazaqtyń salty retinde kórsetkisi keletin úrdis bar. Sonyń bir mysaly – qyz alyp qashý. Qazaqtyń qyzyn qazaqtyń jigiti belden basyp, aryn taptap, kúshtep alyp qashýǵa eshqashan quqyǵy bolmaǵan. Bul – qazaq dástúrine múlde jat qubylys. Qazaqta qyz alý tek kelisim arqyly júzege asqan. Qyzdyń otbasymen aqyldasyp, ata-anasyna estirtip, barlyq jón-josyǵyn jasap baryp qana oryndalǵan. Keıbir jaǵdaıda úlken ápkesi turmysqa shyqpaı jatsa, eki jas ózara kelisip, ortaq sheshimmen iske asatyn joralǵylar bolǵan. Biraq búgingi qoǵamda mundaı arhaıkalyq uǵymdardy aqtaýǵa jol joq. Endigi jerde ony umytýymyz kerek, – deıdi Májilis depýtaty Jibek joly arnasynyń «Jańa ýaqyt» aqparattyq-saraptamalyq baǵdarlamasyna bergen suhbatynda.

Spıker jaqynda ǵana Shymkentte bolǵan rezonansty jaǵdaıdyń qoǵamǵa aýyr soqqy bolǵanyn atap ótti.

– Shymkenttegi bárimizge belgili jaǵdaı qoǵamnyń júregin aýyrtty. Osyǵan baılanysty Májiliste arnaıy norma qabyldandy. Qyz alyp qashý endi adam urlaý, bopsalaý, qanaýmen teń qylmystar qataryna jatqyzyldy. Zań aıasynda mundaı áreketter úshin tipti 10 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy qarastyrylǵan. Soǵan qaramastan, qoǵamda áli de belden basýshylyq kezdesedi. Bul – asa qaýipti qubylys, – deıdi stýdııa qonaǵy.

Sonymen qatar depýtat otbasy ınstıtýtynyń mańyzyna erekshe toqtaldy.

– Ekinshi mańyzdy másele – otbasy ınstıtýty. Ál-Farabı «Otbasy – kishigirim memleket» dese, Arıstotel memlekettiń negizi otbasy ekenin aıtqan. Endeshe, otbasynyń negizgi «konstıtýtsııasy» ne? Ol – neke. Neke týraly anyqtama «Neke jáne otbasy kodeksinde» bar, biraq Konstıtýtsııada naqty kórsetilmegen. Konstıtýtsııada biz otbasylardy qorǵaımyz, balalardyń quqyǵy men qaýipsizdigin qamtamasyz etemiz dep jazdyq. Alaıda «neke» uǵymynyń ózi anyqtalmaǵan, – deıdi Elnur Beısenbaev.

Depýtat nekeniń anyqtamasy naqty ári aıqyn bolýy tıis ekenin aıtty.

– Biz kópten beri aıtyp kele jatqan másele bar. Neke degenimiz – er men áıeldiń arasyndaǵy erikti ári teń, memlekettik tirkeý arqyly bekitilgen odaq. Bul anyqtamanyń ózi birneshe mańyzdy qaǵıdany qamtıdy. Birinshiden, er men áıel arasyndaǵy quqyqtardyń teńdigin bildiredi. Ekinshiden, erikti túrde, ıaǵnı kúsh kórsetý arqyly emes, eki taraptyń óz qalaýymen qurylatyn odaq ekenin kórsetedi. Eń bastysy Qazaqstanda neke tek er men áıeldiń arasyndaǵy odaq retinde ǵana tanylady. Bul – óte mańyzdy másele. Qoǵamda «bizdiń quqyǵymyz taptalyp jatyr» degen jeleýmen dástúrli emes qubylystardy engizýge tyrysatyn áreketter baıqalyp otyr. Bul – bizdiń ulttyq dástúrimizge jasalǵan qysym. Osyǵan baılanysty da arnaıy quqyqtyq normalar qabyldandy. Bul normalar – joǵaryda aıtylǵan barlyq qaýip-qaterge berilgen zańdy jaýap, – deıdi spıker.

Stýdııa qonaǵy otbasydaǵy zorlyq-zombylyq máselesin de kóterdi.

– Zorlyq-zombylyq máselesine kelsek, mundaı jaǵdaıda jábir kóretinderdiń 70–80 paıyzy – áıelder men balalar. Memleket basshysy Prezıdent bolyp saılanǵannan beri bul máseleni turaqty túrde kóterip keledi. Arnaıy zań qabyldandy, Balalar jyly jarııalandy. Bul – júıeli jumystyń zańdy jalǵasy. Munyń bári otbasyn memlekettiń myzǵymas ınstıtýty retinde qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Álemniń kóptegen damyǵan elderinde bul qaǵıdalar naqty belgilengen. Biz de otbasyna joǵary qundylyq retinde qarap, ony memlekettiń negizgi tiregi dep tanımyz, – deıdi depýtat.

Elnur Beısenbaev sóz sońynda Qazaqstan jastaryna úndeý jasady.

– Barsha kórermenge aıtarym: bolashaqta otbasy quramyn dep otyrǵan azamattar túsinsin – sizderdiń otbasylaryńyzdyń konstıtýtsııasy ol – neke. Ony múmkindiginshe buzbaýǵa, barlyq qarym-qatynasty zańnama aıasynda, ádilettilik pen tártip qaǵıdattaryna saı qurýǵa shaqyramyn, – dep túıindedi ol.

Eske sala keteıik, Jibek joly telearnasy eldegi saıası júıeniń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan bastamalardy «V Quryltaı: Saıası transformatsııa» derekti fılminde keńinen tarqatyp, kóremen nazaryna usyndy.