Qazaqstannyń soǵys aımaǵynan ana men balany elge qaıtarýdaǵy tájirıbesi kópke úlgi - ıÝNISEF sarapshylary

«Jýsan» jáne «Rýsafa» atty eki gýmanıtarlyq operatsııa barysynda Qazaqstanǵa qaqtyǵys aımaqtarynan 188 áıel men 522 balany qosa alǵanda, 725 adam qaıtaryldy. Kópshiligi – 12 jastan kishi balalar.

«Balalar men áıelderdi ońaltý jáne reıntegratsııalaý protsesinde sektoraralyq tásildi qoldaný óziniń tıimdiligin dáleldedi, bul halyqaralyq uıymdarmen birlesip júzege asyrylatyn baǵdarlamanyń nátıjelerinen aıqyn kórinedi. Ár balaǵa jeke kózqaras jáne memlekettik qyzmet kórsetý kezinde balalardyń múddeleriniń basymdyǵy oń nátıjelerge qol jetkizýge múmkindik berdi. Jalpy, qazaqstandyq tájirıbe, sondaı-aq halyqaralyq uıymdarmen birlesip ázirlengen jańa tásilder men usynymdar el ishinde de, odan tys jerlerde de mamandar úshin paıdaly bolady dep úmittenemiz», - dep atap ótti Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrliginiń Erekshe tapsyrmalar jónindegi Elshisi Talǵat Qalıev.

Eýropalyq Odaq birlesken qarjylandyrýymen, 2021 jyly Qazaqstan Úkimeti, ıÝNISEF jáne «BUU-Áıelder» birlese balalardy jáne olardyń otbasylaryn qorǵaý jáne olarǵa áleýmettik qyzmetter men bilim berýmen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan baǵdarlamany iske qosty.

«Qazaqstan – Sırııadan da, Iraktan da óz áıelderi men balalaryn elge qaıtarǵan azdaǵan eldiń biri. Qazaqstan Úkimetiniń halyqaralyq uıymdarmen birlese otyryp adamdardy elge qaıtarýmen qatar, balalar men olardyń otbasylaryn ońaltý jáne qalpyna keltirý jóninde aýqymdy jumys júrgizilgenine óte qýanyshtymyz. Aldynda osyǵan uqsas mindetter turǵan ózge elder úshin Qazaqstannyń tájirıbesi asa qundy. Barlyǵynyń basym mindetteri balalardyń quqyqtary men múddelerin qamtamasyz etý bolýy tis. Sondyqtan, bizdiń birlesken mindetimiz – júzege asqan baǵdarlama aıasynda balalardyń jáne olardyń otbasyna jasalǵan ońtaıly ózgeristerdi turaqty etý», - deıdi Qazaqstandaǵy ıÝNISEF ókili Artýr van Dızen.

Birinshi kezekte Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń negizinde balalarmen jumys isteıtin mamandardy oqytýǵa jáne olardyń biliktiligin arttyrýǵa arnalǵan ulttyq resýrstyq ortalyq quryldy. Atalǵan ortalyqtyń arqasynda Atyraý, Qaraǵandy, Pavlodar, Túrkistan jáne Shymkent qalalaryndaǵy oblystyq ýnıversıtettermen baılanys ornatylyp, psıhologterdi kásibı daıarlaý salasynda tájirıbe almasý boıynsha birlesken jumys jasaýǵa múmkindik týdy. Ýnıversıtetter negizinde balalar men otbasylardyń bilim berý, psıhologııalyq-áleýmettik qoldaý kórsetý jáne psıhıkalyq densaýlyǵy máseleleri boıynsha resýrstyq toptar quryldy.

250-den astam maman men praktık áleýmettik-psıhologııalyq kómek kórsetý, jumystyń quqyqtyq máseleleri jáne etıkalyq qaǵıdalary boıynsha oqytyldy, sonyń arqasynda 200-den astam bala jaqsartylǵan psıhologııalyq-áleýmettik jáne bilim berý qyzmetterin aldy. Sonymen qatar, burynyraq joıylǵan jáne joǵaltylǵan otbasylyq jáne áleýmettik baılanystardy, sanaly azamattylyq pen sáıkestikti qalpyna keltirýge baǵyttalǵan «urpaqtar arasyndaǵy áńgimeler» ádisi ázirlenip, kópshilikke tanystyryldy. Tarıhty áńgimelep aıtý arqyly aǵa býyn balalarmen tájirıbesimen bólisedi, qazaqstandyq qoǵamda qalyptasqan etıka, qundylyqtar, mádenı normalar jáne aıyrmashylyqtardy úıretedi. Búgingi tańda Shymkent, Qaraǵandy, Jezqazǵan jáne Oral qalalarynyń muǵalimderi men jergilikti atqarý organdarynan quralǵan alǵashqy top osy ádiske oqytyldy. Bilim alýshylar sanyn kóbeıtý jáne ádisti uzaq merzimdi perspektıvada qoldaný maqsatynda beıne-sabaqtar ázirlendi.

Oqytýdyń sońynda mamandar qaqtyǵys aımaqtarynan qaıtyp kelgen balalarmen jáne olardyń otbasymen jumys isteý jónindegi praktıkalyq oqý quraldarymen qamtamasyz etildi. Oqý quraldarynda Otanyna qaıtarylǵan otbasylarǵa ótken kúndegi jaraly tájirıbemen jáne jańa ortaǵa beıimdelýmen baılanysty psıhologııalyq jaraqatty, emotsıonaldyq qıyndyqtardy jáne kúızelisti jeńýge qalaısha kómektesýge bolatyny jaıly egjeı-tegjeıli aqparat bar. Oqý quraly qazaqstandyq jáne halyqaralyq sarapshylardyń kúsh-jigerimen halyqaralyq jáne etıkalyq normalarǵa saı ázirlendi. Keıs-menedjment júrgizý jáne alǵashqy psıhologııalyq kómek kórsetý jóninde praktıkalyq usynystar berilgen. Qajet bolǵan jaǵdaıda keıs-menedjer tolyqqandy konsýltatsııalyq qoldaý kórsete alady jáne eline qaıtarylǵan otbasylardy zań salasynda kómek, medıtsınalyq qyzmet jáne t.b. alýǵa jibere alady.

«Qaqtyǵys aımaqtarynan kelgen balalar – eń aldymen, balalar. Olar birde-bir bala kórmeýi tıis asa jaralaýshy tájıbeden ótti. Eýropalyq Odaq Qazaqstannyń Syrtqy ister mınıstrligi, ıÝNISEF, «BUU-áıelder» qurylymy, Balalar quqyǵyn qorǵaý komıteti, sonymen qatar jergilikti atqarýshy organdar jáne úkimettik emes uıymdarmen yntymaqtasa jumys isteýge qýanyshty. Bizdiń birlesken kúsh-jigerimiz psıhologııalyq-áleýmettik qyzmetterdiń memlekettik júıesin nyǵaıtyp qana qoımaıdy, balalardyń aldynan jarqyn bolashaqtyń esigin asha otyryp, olardyń ómirin jaqsartady», - dedi Qazaqstandaǵy Eýropalyq Odaq Elshisi Kestýtıs ıAnkaýskas myrza.

Balalardyń ómirin qalypqa keltirý jáne odan keıingi beıimdeý olardyń margınaldaný men shettetilýinen qorǵaı alady. Qaıtyp kelgen balalarmen jáne olardyń otbasymen «urpaqtar arasyndaǵy áńgimeler» ádisi aıasynda ótkizilgen kezdesýler, áńgimelesý men keńesý óziniń tarıhyn, salt-dástúrleri men ózge de ulttyq-mádenıe aspektilerdi jaqsyraq tanyp qana qoıýǵa emes, memlekettegi otbasylyq, áleýmettik jáne ózge qatynastarda óz ornyn tabýǵa kómektesedi.

«Qazaqstan Respýblıkasy – álemde buryn-sońdy bolmaǵan «Jýsan» operatsııasyn júrgizgen alǵashqy elderdiń biri. Onyń barysynda elge 500-den astam bala qaıtaryldy. Búgin biz olardyń jetistikteri týraly aqparat alýǵa qýanyshtymyz. Balalardyń 51%-y – 4 pen 5-ke oqıdy. Balalardyń 30%-y túrli akademııalyq olımpıadalar men shyǵarmashylyq konkýrstardyń qatysýshylary men jeńimpazdary atandy. Biz árbir bala elimizdiń maqtan tutatyn azamaty bolyp ósetinine shyn júrekten senemiz», - dedi QR Oqý-aǵartý mınıstrligi Balalar quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń tóraıymy Nasymjan Ospanova.

«Sırııa men Iraktan oralǵan áıelder men balalar negizgi adam quqyqtarynyń buzylýyna tap boldy. Qarýly qaqtyǵystarda eń kóp zardap shekkender – beıbit turǵyndar arasyndaǵy balalar men áıelder. Biz «BUU-áıelder»-de repatrıanttarmen jáne olardyń otbasylarymen jumys isteýde genderlik tásildi engizý, sondaı-aq osyndaı qaqtyǵystar men olardyń saldaryn jarııalaý kezinde BAQ mamandarynyń genderlik sezimtaldyǵyn arttyrý úshin azamattyq qoǵam uıymdarymen belsendi yntymaqtasamyz», - dedi Qazaqstandaǵy «BUU-áıelder» qurylymynyń ókili Marııa Dotsenko.

Konferentsııaǵa qatysýshylar qaqtyǵys aımaǵynan qaıtarylǵan balalar men áıelderdi eline qaıtarý jáne ómirlerin qalpyna keltirý boıynsha Qazaqstannyń ozyq tájirıbesinen negizgi qorytyndylar men usynystar keltirdi.