Qazaqstannyń halyq jazýshysy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Ázilhan Nurshaıyqov dúnıeden ozdy

Ázilhan Nurshaıyqov 1922 jyldyń 15 jeltoqsanynda burynǵy Semeı oblysy Jarma aýdanynyń Aqbuzaý aýylynda dúnıege kelgen. Aýyldaǵy ortalaý mektepti bitirgennen keıin, Almatydaǵy Taý-ken ınstıtýtynyń jumysshy fakýltetinde, Semeıdegi Abaı atyndaǵy qazaq pedagogıkalyq ýchılışesinde, odan keıin pedagogıkalyq ınstıtýtynda oqydy. Uly Otan soǵysyna qatysqan. Soǵys kezinde jazýshy‑maıdangerdiń óleńderi, áskerı áńgimeleri men ocherkteri maıdandyq, respýblıkalyq jáne oblystyq gazet betterinde jıi basylyp turdy.

Ázilhan Nurshaıyqov eńbek jolyn muǵalim bolyp bastaǵan. 1947-48 jyldary Semeı obl. «Ekpindi» (qazirgi «Semeı tańy») gazetinde tilshi, jaýapty hatshynyń orynbasary, 1948-49 jyldary «Qazaqstan pıoneri» (qazirgi «Ulan») gazetinde bólim meńgerýshisi, 1949-53 jyldary «Sotsıalıstik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») gazetinde ádebı qyzmetker, jaýapty hatshynyń orynbasary, bólim meńgerýshisi, 1953-56 jyldary Pavlodar obl. «Qyzyl Tý» gazetiniń redaktory, 1956-61 jyldary «Sotsıalıstik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») gazetiniń Pavlodar oblysyndaǵy menshikti tilshisi, redaktordyń orynbasary, 1961 -63 jyldary «Qazaq ádebıeti» gazetiniń bas redaktory, «Sotsıalistik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») gazetinde ádebı qyzmetker, bólim meńgerýshisi, 1968-73 jyldary Qazaq sovet entsıklopedııasy bas redaktsııasynda bólim meńgerýshisi, 1973-79 jyldary QR Ǵylym akademııasynyń Ádebıet jáne óner ınstıtýtynda ǵylymı qyzmetker bolyp istegen. Kóp jyldar Qazaqstan Jazýshylar odaǵy proza keńesiniń, jas ádebıetshiler keńesiniń tóraǵasy qyzmetin atqarǵan.

Ázilhan Nurshaıyqov shyǵarmashylyq jolyn aqyn jáne pýblıtsıst retinde bastaǵan. Óleńderi men ocherk, pýblıtsıstıkalyq maqalalary aýdandyq oblystyq, respýblıkalyq baspasózde jáne soǵys jyldarynda maıdan gazetterinde jarııalanyp turǵan. Tyń ıgerýshiler ómirine arnalǵan alǵashqy ocherkter jınaǵy «Alystaǵy aýdanda» 1956 jyly jaryq kórgen. Onyń osy taqyrypqa arnalǵan ocherkter men áńgimeler jınaqtary «Tyń astyǵy» 1958 jyly, «Ertis jaǵasynda» 1959 jyly, «Jomart ólke» 1967 jyly jarııalandy. Jastardyń ómirin, armanǵa toly oı-sezimderin jan-jaqty aıshyqtaýǵa arnalǵan lırıkapyq povesteri «Mahabbat jyry» (1964), «Ásem ( 1966), Otan soǵysy jyldaryndaǵy jaýyngerlerdiń erligin pash etken «Mahmet Qaıyrbaev» (1967), «Batyrdyń ómiri» (1969), zamandastarymyzdy ınternatsıonaldyq rýhta tárbıeleıtin «Toǵyz tolǵaý»( 1977), «Nevel túbinde» (1977), ádebıetimizdiń belgili qaıratkerleriniń shyǵarmashylyq qabiletin somdaǵan «Avtoportret» (1977), «Eki estelik» (1985) ocherk, áńgime, povest jınaqtary jaryq kórdi.

Qalyń kópshilikke etene jaqyn «Mahabbat qyzyq, mol jyldar» romany (1970) men «Aqıqat pen ańyz» roman‑dılogııasy (1973) jazýshy shyǵar­ma­shy­lyǵynyń shyrqaý bıigi sanalady. Ólmes týyndynyń alǵashqysynda jastardyń qaınaǵan jastyq ómiri týraly baıandalǵan, bul roman oqyrmannyń, ásirese jalyndy jastardyń erekshe sú­ıip oqıtyn mahabbat gımnine aınaldy. Al ekinshi roman‑dılogııasy aty ańyzǵa aınalǵan ultymyzdyń uly tulǵasy, jaýynger jazýshy Baýyrjan Momyshuly tý­raly jazylǵan. Osy «Aqıqat pen ańyz» roman‑dılogııasy úshin Ázilhan Nurshaıyqovqa 1980 jyly Qazaq KSR-iniń Abaı atyndaǵy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty ataǵy berildi.

Orys tilinde «Pesnıa lıýbvı» (1965, 1975, 1982); «Istına ı legenda» (1980), «Istına ı legenda» (1982) jáne «Dorogoı pamıatı» (1985) kitaptary jaryq kórgen. Á. Nurshaıyqovtyń «Aqıqat pen ańyz» roman-dılogııasy ýkraın ("Dnipro", 1984) jáne cheh (1985) tilderine aýdarylyp jarııalandy. Birqatar shyǵarmalary qyrǵyz, ózbek, tájik, moldovan, tatar, ıakýt tilderine tárjimalanǵan. Jazýshynyń shyǵarmalary negizinen Otan soǵysy jáne eńbek ardagerleriniń ómirin úlgi etý arqyly búgingi jas urpaqqa patrıottyq, eńbekshildik, adaldyq tárbıesin berýdi basty maqsat tutady.

Á. Nurshaıyqov Qazaqstan Memlekettik syılyǵynyń laýreaty (1980), A. A. Fadeev atyndaǵy Búkilodaqtyq ádebı syılyq - kúmis medaliniń (1987) ıegeri. 2-dárejeli Otan soǵysy, «Qurmet belgisi» (1957), «Halyqtar dostyǵy» (1984), 3-dárejeli «Dańq» ordenderimen jáne «Eren eńbegi úshin» (1995) medalimen marapattalǵan.

Halyqqa ólmes týyndylar syılaǵan jazýshynyń mol murasy halyq jadynda máńgilik qalary sózsiz.

Toqtala ketetin jaıt, kúni keshe qazaqtyń qadirli aqyny Qadyr Myrza Áli dúnıeden ozǵanda: «Jasym toqsanǵa tirelgende artyńdaǵy inileriń ómirden ketip jatsa, olarǵa joqtaý jazý qıyn eken. Jastardyń ómirden ozǵa­nyna óziń kinálideı kúı keshesiń. Jer basyp, tiri júrgen soń olardy joqtamasqa da amal joq», ‑ dep kúńirenip edi. Endi ádebıettegi inisin joqtaǵan Ázilhan Nurshaıyqov ta sol kelmestiń kemesine minep, máńgilik saparǵa jol tartty. Qalyń qazaqty «Qosh, Áz‑aǵa!» degizip...